Русча карточкани таржимонга солиб, натижани ўзбекча майдонга кўчирдингизми? Кўп сотувчи шундай қилади ва иши битди деб ўйлайди. Кейин эса русча қидирувдан буюртма келади, ўзбекча қидирувдан эса деярли келмайди.
Сабаб оддий: ўзбекча қидирадиган харидор таржимон ёзган сўзни ёзмайди. У ўзи кундалик гапирадиган сўзни ёзади. Қуйида карточкани икки тилда қандай тўлдириш, калит сўзларни ҳар тилга алоҳида қандай йиғиш ва таржимада қаерда хато чиқиши кўрсатилган. Охирида — текшириш учун checklist.
Карточка матни дўконнинг кундалик ишидаги бир бўғин. Умумий тартиб — marketplace дўконини тизимли бошқариш йўриқномасида.
Битта товар — камида уч хил қидирув
Ўзбекистонда бир хил товарни харидорлар турлича қидиради. Масалан, болалар этигини:
- ўзбекча, лотин ҳарфида: «болалар этиги», «қишки этик»;
- русча, кирилл ҳарфида: «детские сапоги зимние»;
- русча сўз, лотин ҳарфида: «детский сапог», «кроссовка»;
- ўзбекча сўз, кирилл ҳарфида: «болалар этиги» — камроқ, лекин учрайди.
Бундан ташқари, сўзлашув тилидаги русча ўзлашмалар бор. Харидор «музлаткич» эмас, «холодилник» деб ёзиши мумкин. «Кир ювиш машинаси» ўрнига — «стиралка».
Платформа ҳам икки тилни алоҳида кўради. Uzum қидирув жамоаси 2023-йилда Ҳабръдаги мақоласида илова икки тилли эканини ёзган. Унинг қидирувида товар ва тоифа номлари рус ва ўзбек тили учун алоҳида баҳоланади. Тоифа номи, синонимлар ва филтрлар ҳам ҳисобга олинади. Қисқаси: ўзбекча ном ва русча ном ҳар бири ўз қидирувида ишлайди. Бири заиф бўлса, ўша тилдаги қидирувда ютқазасиз.
Қидирув қандай ишлаши ҳақида батафсил: marketplace ичида қидирувда юқорига чиқиш.
Калит сўзларни ҳар бир тилга алоҳида йиғинг
Асосий хато — русча сўзлар рўйхатини тузиб, кейин уни таржима қилиш. Ҳар бир тил учун рўйхат нолдан йиғилади.
Шунингдек ўқинг Marketplace'да спорт товарлари сотиш: пул йўқоладиган 3 жой ва улардан қочишТартиб шундай:
- Платформа қидирув қатори. Товар турини ўзбекча ёзинг ва автоматик таклифларни кўчиринг. Кейин худди шуни русча қилинг. Илова тилини алмаштириб, яна бир марта текширинг.
- Кабинетдаги сўровлар ҳисоботи. Кўп платформаларда товарингиз қайси сўровлар бўйича кўрилганини кўрсатадиган бўлим бор. Ундаги сўровларни тилга қараб икки устунга ажратинг.
- Харидор саволлари ва шарҳлар. Харидор товарни қандай номласа, қидирувда ҳам шундай ёзади. Бу — энг тоза манба.
- Рақобатчи карточкалари. Қидирувнинг биринчи саҳифасидаги карточкалар қайси сўзларни ишлатаётганини кўринг. Кўчириш учун эмас, ўзингиз ўйламаган сўзни топиш учун.
Натижада икки жадвал бўлади. Ҳар бирида уч гуруҳ: товар тури («этик», «сапоги»), хусусият («қишки», «сув ўтказмайдиган») ва мақсад («боғчага», «совғага»). Иккала жадвал бир-бирига тўлиқ мос келмайди — бу нормал. Русча қидирувда битта сўз етакчи бўлиши, ўзбекчада эса бошқаси бўлиши мумкин.
Таржимон қаерда адашади
Машина таржимаси қоралама учун яхши ёрдамчи. Лекин карточкада у уч жойда мунтазам хато қилади.
Икки маъноли сўзлар. Русча «молния» курткада замокни билдиради. Таржимон эса «чақмоқ» деб қўйиши мумкин. Харидор эса «замок» ёки «молния» деб қидиради. «Ручка» эшик тутқичи ҳам, ёзадиган ручка ҳам. «Чехол» телефон ғилофи, таржимонда эса «қопқоқ»га айланиши мумкин.
Миллий товарлар ва матолар. Бу ерда хато тескари йўналишда чиқади. Ўзбекча «атлас кўйлак» русчага «атласное платье» деб ўгирилса, бу бошқа мато бўлади. Русча «атлас» — силлиқ, ялтироқ мато (сатин). Ўзбек атласи эса русчада «хан-атлас» дейилади. «Кўрпача», «дўппи», «адрас» билан ҳам шундай. Рус тилидаги харидор уларни ўз номи билан қидиради: «курпача», «тюбетейка», «адрас».
Расмий сўз ва кундалик сўз. Таржимон адабий сўз танлайди. Харидор эса кундалик сўз билан қидиради. «Утеплённый» сўзини таржимон «изолятсияланган» деб бериши мумкин. Харидор эса шунчаки «қишки» ёки «иссиқ» деб ёзади.
Амалий қоида: ҳар бир тоифа учун кичик луғат тутинг. Чап устунда русча атама, ўнгда — харидор ишлатадиган ўзбекча сўз. Луғатни бир марта тузасиз ва ҳар янги карточкада ишлатасиз. Шунда ҳар гал таржимон билан баҳслашмайсиз.
Тўғри сўз фақат қидирув учун керак эмас. Нотўғри сўз харидорга карточка шунчаки ёзиб қўйилганини билдиради. Натижада ишонч пасаяди.

Сарлавҳа: бир товар, икки хил жумла
Сарлавҳа формуласи иккала тилда бир хил: товар тури + бренд ёки модел + асосий фарқ. Лекин сўзлар тартиби ва танлови ҳар тилда ўзиники.
Шартли мисол, болалар этиги:
- русча: «Сапоги детские зимние, мембрана, на липучке, размеры 25–32»;
- ўзбекча: «Болалар қишки этиги, сув ўтказмайдиган, липучкали, 25–32 ўлчам».
ЭЪтибор беринг: ўзбекча номда «мембрана» сўзи йўқ. Харидор уни кам қидиради, унинг ўрнига «сув ўтказмайдиган» дейди. Мембрана ҳақида эса тавсифда ёзилади. «Липучка» эса ўзбек харидори ҳам шундай ишлатадиган сўз, шунинг учун у ўз жойида қолади.
Ном учун яна уч қоида:
- Номни калит сўзлар рўйхатига айлантирманг. Битта сўзнинг уч хил ёзилишини кетма-кет қўйиш ўқишни бузади ва модератсиядан ўтмаслиги мумкин.
- Иккала номдаги рақамлар бир хил бўлсин: ўлчам, ҳажм, дона сони.
- Узунлик бўйича платформанинг жорий чегарасини кабинетда текширинг.
Ном тузилиши бўйича умумий қоидалар: сотадиган маҳсулот карточкаси.
Хусусиятлар ва тавсиф: бир хил фактлар, ҳар тилга ўз оҳанги
Хусусиятлар (характеристикалар) — товар параметрлари жадвали: материал, ўлчам, ранг, мамлакат. Рўйхатдан танланадиган майдонларни платформа одатда ўзи иккала тилда кўрсатади. Қўлда ёзиладиган майдонлар эса икки марта тўлдирилади. Бу ерда асосий талаб — фактлар иккала тилда бир хил бўлсин. Русча «100% хлопок», ўзбекча «пахта 80%» бўлса, харидор қайси бирига ишонсин?
Тавсиф — харидорнинг саволларига жавоб. Уни сўзма-сўз таржима қилиш шарт эмас. Рус тилидаги харидор учун техник сўзлар тушунарли бўлиши мумкин. Ўзбекча версияда эса ўша фикрни оддий сўз билан айтган маъқул: «мембрана» ўрнига «қор ва ёмғирда оёқ ҳўл бўлмайди».
Тавсифни шундай қолип билан ёзиш қулай:
- Товар нима ва кимга (1–2 жумла).
- Учта асосий фойда — ҳар бири битта жумла.
- Материал, ўлчам, парвариш.
- Комплектда нима бор.
- Кўп бериладиган саволга жавоб («ўлчам кичик чиқадими?»).
Битта қолипни иккала тилда тўлдирасиз, лекин ҳар бирини ўша тилда ўйлаб ёзасиз.
Ҳуқуқий томони ҳам бор. «Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 6-моддасига кўра, товар ҳақидаги маълумот истеъмолчига давлат тилида берилади. Бошқа тилларда эса қўшимча равишда берилиши мумкин. Интернет орқали — ахборот тизимларида тузиладиган шартнома бўйича савдо учун алоҳида модда бор (28¹-модда). Унга кўра, шартномагача бериладиган маълумот, жумладан товарнинг асосий хусусиятлари, давлат тилида ёки томонлар келишган тилда берилади. Демак, ўзбекча матн фақат қидирув учун эмас. Бу юридик маслаҳат эмас — мураккаб ҳолатда ҳуқуқшунос билан гаплашинг.
Суратдаги ёзув ва лотин-кирилл масаласи
Суратдаги ёзув — инфографика: расм устидаги қисқа матн. Икки тилни битта суратга сиғдиришга уриниш одатда ёмон натижа беради. Ҳарфлар майдалашади, телефонда ўқиб бўлмайди.
Амалий ечим:
- Суратда рақам, белги ва 2–3 сўзли қисқа ибораларни қолдиринг: «-20°C», «25–32», пиктограммалар.
- Асосий суратда битта тилни танланг ёки матнсиз қолдиринг. Батафсил изоҳ — карточка матнида.
- Икки тилдаги ёзув керак бўлса, уларни турли суратларга бўлинг.
Суратдаги матнга платформанинг ўз қоидалари бор. Улар marketplace учун маҳсулот суратлари мақоласида батафсил ёзилган. Юклашдан олдин жорий талабни кабинетда текширинг.
Энди ёзув ҳақида. Ўзбекча «ў» ва «ғ» ҳарфлари турлича терилади: оддий апостроф, тескари вергул ёки махсус белги билан. Платформа уларни бир хил деб танишига ишониб қолманг. Битта ёзилишни танланг ва барча карточкаларда шундан фойдаланинг. Сўровлар ҳисоботида харидорлар қайси вариантда қидираётганини вақти-вақти билан текширинг. Кириллча ўзбекча сўровлар ҳам шу ҳисоботда кўринади. Улар сезиларли бўлса, асосий сўзни калит сўзлар майдонига кириллда ҳам қўшинг — агар платформада бундай майдон бўлса.

Ҳаётий вазият: битта карточкани қайта ёзиш
Масалан, шартли дўкон болалар этиги сотади. Карточка рус тилида яхши ёзилган, ўзбекча матн эса таржимондан кўчирилган. Русча сўровлар бўйича товар кўринади, ўзбекча сўровлар бўйича эса деярли чиқмайди.
Сотувчи қуйидагиларни қилади:
- Кабинетдаги сўровлар ҳисоботидан ўзбекча сўровларни алоҳида ажратади.
- Харидор саволларини ўқиб чиқади: одамлар «қишки этик», «иссиқ этик» деб ёзган, «изолятсияланган» деган сўз ҳеч қаерда йўқ.
- Ўзбекча номни харидорлар сўзи билан қайта ёзади. Русча номга тегмайди.
- Тавсифдаги техник сўзларни оддий изоҳ билан алмаштиради.
- Икки-уч ҳафта ўтиб, ўзбекча сўровлар бўйича кўришлар ва босишларни олдинги давр билан солиштиради. Русча сўровлардаги ўзгаришга ҳам қарайди.
Бешинчи қадам нега муҳим? Қишда этикка талаб барибир ошади. Русча матнга тегилмаган, шунинг учун унинг ўсиши мавсум таъсирини кўрсатади. Ўзбекча сўровлар ундан сезиларли тез ўсса — демак, янги матн ишлаган. Шу сабабли бир вақтда фақат битта тилдаги матнни ўзгартиринг.
Сизнинг карточкаларингизда ҳам ўзбекча матн таржимондан кўчирилганми? Унда биринчи навбатда энг кўп сотиладиган 5–10 та товардан бошланг.
Икки тилли карточка checklisti
Калит сўзлар
- ☐ Ўзбекча ва русча сўровлар алоҳида йиғилган.
- ☐ Сўзлашувдаги русча ўзлашмалар («холодилник», «кроссовка») ҳисобга олинган.
- ☐ Тоифа бўйича атамалар луғати бор.
Матн
- ☐ Иккала ном формулага мос: товар тури + бренд/модел + асосий фарқ.
- ☐ Номлар калит сўзлар рўйхатига айланмаган.
- ☐ Рақамлар ва фактлар иккала тилда бир хил.
- ☐ Икки маъноли сўзлар ва миллий товар номлари одам томонидан текширилган.
- ☐ Ўзбекча тавсиф оддий сўзлар билан ёзилган.
Сурат ва ёзув
- ☐ Суратдаги матн телефонда ўқилади.
- ☐ «Ў» ва «ғ» барча карточкаларда бир хил ёзилган.
Назорат
- ☐ Сўровлар ҳисоботи ойига бир марта тилга ажратиб кўрилади.
- ☐ Ҳар тилдаги ўзгариш алоҳида синалади.
Худди шу ёндашув сайтда ҳам ишлайди: кўп тилли сайт SEO'си ва локализатсия.
Хулоса
Икки тилли карточка — битта матннинг икки нусхаси эмас. Бу икки хил харидор учун икки хил матн, лекин фактлари бир хил. Калит сўзларни ҳар тилга алоҳида йиғинг, таржимонни фақат қоралама учун ишлатинг ва икки маъноли сўзларни одам текширсин. Номда харидорнинг кундалик сўзи бўлсин. Суратдаги матнни қисқа қилинг. Энг кўп сотиладиган товарлардан бошлаб, ҳар тилдаги натижани алоҳида кузатинг.
Кўп бериладиган саволлар
Карточкани фақат рус тилида тўлдирсам бўладими?
Платформа ўзбекча майдонни мажбурий қилмаса ҳам, уни бўш қолдириш фойдасиз. Ўзбекча қидирадиган харидор товарингизни топмаслиги мумкин. Бундан ташқари, истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қонунига кўра товар ҳақидаги маълумот давлат тилида берилади, бошқа тилларда эса қўшимча равишда берилиши мумкин.
Машина таржимасидан умуман фойдаланмаслик керакми?
Қоралама учун фойдаланса бўлади. Лекин ҳар бир атамани ўзбек тилини яхши биладиган одам текшириши керак. Айниқса, икки маъноли сўзлар, кийим ва мато номлари, ўлчам бирликлари ва миллий товарлар номида хато кўп чиқади.
Номга русча сўзни лотин ҳарфида ёзиш керакми, масалан «кроссовка»?
Агар харидорлар товарни шундай қидираётгани кабинетдаги сўровлар ҳисоботида кўринса, бу сўзни ўзбекча матнга табиий тарзда қўшиш мумкин. Лекин номни бир сўзнинг барча ёзилишлари билан тўлдирманг. Вариантлар учун тавсиф ва платформанинг калит сўзлар майдони бор бўлса, ўшандан фойдаланинг.
Суратдаги ёзувни икки тилда қилиш керакми?
Битта суратга икки тилни жойлаш одатда матнни майдалаб, ўқиб бўлмас ҳолга келтиради. Яхшиси — суратда рақам, белги ва қисқа сўзларни қолдириб, батафсил изоҳни карточка матнига ёзиш. Суратдаги матн тили бўйича платформанинг жорий талабини кабинетда текширинг.
Карточкаларингиз ўзбекча қидирувда чиқяптими?
Асосий товарларингиз карточкасини икки тил бўйича кўриб чиқиб, қайси сўровлар йўқолаётгани ва матннинг қайси жойи тузатилиши кераклигини рўйхат қилиб берамиз.