Омборингизда ярим йилга етадиган қадоқ турибдими? Унда «Чой», «Ширинлик» ёки «Ўзбекистон» сўзлари ёзилган бўлса, яқин йилларда улар «Çой», «Şиринлик» ва «Öзбекистон» бўлиб қолади. Савол шу: эски қадоқ қачонгача ярайди ва янгисини қачон буюртма қилиш керак?
21-ноябр куни Адлия вазирлиги шу саволга жавоб берадиган ҳукумат қарори лойиҳасини жамоатчилик муҳокамасига қўйди. Лойиҳа янгиланган ўзбек алифбосини ҳаётга татбиқ этиш тартибини белгилайди. Таклифлар 6-декабргача қабул қилинади. Бу ҳали лойиҳа, шунинг учун якуний қарорда саналар ўзгариши мумкин.
Нима ўзгарди
Асос — 2026-йил 21-октабрдаги ЎРҚ-1184-сон қонун. У алифбодаги тўртта ҳарфни ўзгартирди. Ўзгариш шундай: Ў — Ö, Ғ — Ğ, Ш — Ş, Ч — Ç. Янгиланган алифбода 28 та ҳарф ва битта тутуқ белгиси бўлади. Қонун 2027-йил 22-апрелда кучга киради.
Қонун «нима» деган саволга жавоб берган эди. Янги лойиҳа эса «қачон ва қандай» деган саволга жавоб беради. Бизнес учун асосий саналар қуйидагича:
- 2027-йил 22-апрел — Нима бўлади: Қонун кучга киради. Қадоқ ва ёрлиқларда эски ва янги алифбони параллел ишлатиш бошланади
- 2028-йил 22-апрел — Нима бўлади: Шу кундан буюртма қилинган янги қадоқ ва ёрлиқлар фақат янги алифбода бўлади
- 2029-йил 22-апрел — Нима бўлади: Эски алифбода олдиндан чоп этилган қадоқ захирасини ишлатиш муддати тугайди
Қонуний белгиланган товарлар эса яроқлилик муддати тугагунча сотилиши мумкин. Яъни жавондаги маҳсулотга янги ёрлиқ ёпиштириш талаб қилинмайди.
Лойиҳа фақат қадоқ билан чекланмайди. Газета.уз ва Спот.уз хабарига кўра, унда яна бир нечта бизнесга оид банд бор:
- Онлайн савдо. Marketplace, буюртма агрегаторлари ва стриминг хизматлари қонун кучга кирган кундан, яъни 2027-йил 22-апрелдан янги алифбода ишлаши керак. Бу талаб электрон каталог ва товар тавсифларига ҳам тегишли.
- Пешлавҳалар. Савдо ва хизмат кўрсатиш шохобчаларидаги ахборот ёзувлари 2027-йилдан босқичма-босқич янгиланади. Мавжуд пешлавҳалар эскиргунча ёки дастур муддатигача туриши мумкин.
- Тўлов ва банк. Банк иловалари, банкоматлар, тўлов терминаллари ва солиқ-божхона тизимлари ҳам янги алифбога ўтади.
- Истиснолар. Товар белгилари, компания номлари, чет тилидаги матнлар асл шаклида қолиши мумкин. Домен, эмаил, логин, ҳисоб ва шартнома рақамларини ўзгартириш шарт эмас.
- Ёрдам. 2026–2027-йилларда тадбиркорлар учун семинарлар, электрон қўлланмалар ва тавсиялар режалаштирилган.
Кимга таъсир қилади
- Ишлаб чиқарувчилар ва қадоқловчилар. Озиқ-овқат, косметика, маиший кимё — ўзбекча ёзувли ҳар қандай қадоқ. Босмахонадаги қолип (клише) ва дизайн файллари янгиланади.
- Marketplace сотувчилари. Uzum, Wildberries ёки Yandex Маркетъдаги карточкадаги ном ва тавсифлар янги ёзувга ўтади. Қидирувда харидор қайси ёзувда излашини ҳам кузатиш керак бўлади.
- Дўкон, кафе ва хизмат кўрсатиш шохобчалари. Пешлавҳа, меню ва нарх ёрлиқлари босқичма-босқич янгиланади.
- Брендлар. Логотип товар белгиси сифатида рўйхатдан ўтган бўлса, уни ўзгартириш мажбурий эмас. Лекин қадоқдаги тавсиф ва таркиб матни, эҳтимол, қадоқ учун белгиланган умумий муддатларга бўйсунади.
Шартли мисол: Самарқанддаги кичик қандолатчилик сехи ҳар чоракда 20 минг дона қути буюртма қилади. Агар у янги дизайнни 2027-йил охирида тайёрлаб қўйса, 2028-йил апрелгача эски захирани бемалол тугатади. Шошилиб янгисини буюртма қилиш шарт бўлмайди.
Шунингдек ўқинг Қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқатни қайта ишлаш: мева-сабзавот, совутиш омборлари, экспорт ва қоидаларСизнинг қадоқларингизда нечта ўзбекча сўз бор — ҳеч санаб кўрганмисиз?
Тадбиркор нима қилсин
- Рўйхат тузинг. Ўзбекча ёзувли барча материалларни ёзиб чиқинг: қадоқ, ёрлиқ, пешлавҳа, меню, сайт, marketplace карточкалари, шартнома шаблонлари.
- Захирани ҳисобланг. Ҳар бир қадоқ туридан қанча қолганини ва ойига қанча сарфланишини билиб олинг. Шунда 2028–2029-йил муддатларигача нима ишлатилиб бўлишини кўрасиз.
- Янги дизайнни навбатдаги буюртмага боғланг. Қадоқни барибир янгилаётган бўлсангиз, янги алифбони ўша пайтда қўшинг. Бренд услуби асослари бўйича мақола қайси элементлар ўзгармаслиги кераклигини ажратишга ёрдам беради.
- Онлайн карточкаларни режаланг. 2027-йил апрелигача ном ва тавсифларни қандай янгилашни олдиндан ўйланг. Marketplace'да сотиш бўйича қўлланма карточка тузилишини эслатиб беради.
- Муҳокамада қатнашинг. Муддатлар сизнинг ишлаб чиқариш сиклига тўғри келмаса, 6-декабргача лойиҳа саҳифасида таклиф қолдиринг.
Манбалар
- Адлия вазирлиги, ҳукумат қарори лойиҳаси (муҳокама учун), 2026-йил 21-ноябр: регулатион.адлия.уз/project/11980/39284
- Ўзбек алифбосини ўзгартириш тўғрисидаги қонун (ЎРҚ-1184), 2026-йил 21-октабр: лех.уз/docs/-8548754
- Газета.уз, Спот.уз ва Кун.уз хабарлари, 2026-йил 21-ноябр
Хулоса
Қонун тўртта ҳарфни ўзгартирди, янги лойиҳа эса бизнесга ўтиш жадвалини таклиф қилди. Қадоқда икки алифбо 2027–2028-йилларда ёнма-ён юради, 2028-йил апрелдан янги буюртмалар фақат янги алифбода бўлади, эски захира 2029-йил апрелигача ишлатилади. Бу ҳали лойиҳа, лекин муддатларни билиш ортиқча харажатдан сақлайди: қадоқни режали янгилаш шошилинч қайта чоп этишдан арзон тушади.
Кўп бериладиган саволлар
Эски қадоқларни энди ташлаб юбориш керакми?
Йўқ. Лойиҳага кўра, эски алифбодаги қадоқ захирасини 2029-йил 22-апрелгача ишлатиш мумкин. Қонуний белгиланган товарлар эса яроқлилик муддати тугагунча сотилади.
Бренд ёки компания номини ҳам ўзгартириш шартми?
Лойиҳада товар белгилари ва компания номлари асл шаклида қолиши мумкинлиги айтилган. Домен, эмаил, логин, ҳисоб ва шартнома рақамларини қайта рўйхатдан ўтказиш ҳам шарт эмас.
Бу қоидалар аллақачон кучга кирдими?
Ҳали йўқ. Бу — ҳукумат қарори лойиҳаси, муҳокама 6-декабргача давом этади. Якуний матнда саналар ўзгариши мумкин, алифбо қонуни эса 2027-йил 22-апрелда кучга киради.
Қадоқ, сайт ва карточкаларни қачон янгилашни режалаштирмоқчимисиз?
Бренд материалларингизни кўриб чиқиб, қайси бирини биринчи навбатда, қайси бирини кейинги буюртмада янгилаш арзонроқ тушишини бирга аниқлаш мумкин.