Ana içeriğe geç
Ücretsiz 20 dakikalık pazarlama denetimi
Kontenjan sınırlı

Bir sorunuz mu var?

Genellikle 5 dakika içinde yanıt veriyoruz.

WWhatsApp TTelegram

Özbekistan'da İlaç Sektörü: %89'u İthal, Ruhsatta Yeni Hızlı Yol ve Üç Giriş Seçeneği

Yabancı ilaç şirketleri için Özbekistan pazarı: büyüklük, ithalat payı, tanıma yoluyla ruhsat, GMP, fiyat tavanları, karekod, teşvikler ve giriş yolları.

Özbekistan'da İlaç Sektörü: %89'u İthal, Ruhsatta Yeni Hızlı Yol ve Üç Giriş Seçeneği

Bilgiler Kasım 2026 itibarıyladır.

Özbekistan'da ilaca harcanan her on dolardan dokuzu ithal ürünlere gidiyor. Devlet bunu değiştirmek istiyor. İlaç ithalatı 2025'te %18 artışla yaklaşık 2 milyar ABD dolarına ulaştı (Gümrük Komitesi, aktaran Kun.uz, Şubat 2026). Buna karşın hükümet, 2030'a kadar pazarda yerli üretimin payını %70'e çıkarmayı hedefliyor (gov.uz, Mart 2026).

Yabancı bir ilaç şirketi için fırsat tam da bu gerilimde yatıyor. Bugün büyüyen bir ithalat pazarına satış yapabilirsiniz. Kurallar yerli üreticiler lehine daha da değişmeden önce yerel üretime de hazırlanabilirsiniz.

Aşağıda pazar rakamlarını, ruhsat, GMP ve fiyatlandırmanın artık nasıl işlediğini ve riskleriyle birlikte pazara girişin üç pratik yolunu bulacaksınız. Bu yazı, genel ekonomiyi ele alan Özbekistan pazarına genel bakış rehberinin bir parçasıdır.

Rakamlarla pazar

IQVIA verilerine göre ilaç pazarı, Eylül 2025'e kadar olan on iki ayda yaklaşık 2,14 milyar ABD doları oldu (Times of Central Asia, Kasım 2025). Aynı kaynağa göre ithal ilaçlar, satışların değer bazında %89'unu oluşturuyor. Kutu bazında ise tablo farklı: satılan kutuların %41,2'si yerli üreticilerden çıkıyor.

Bu fark ne anlama geliyor? Yerli tesisler çoğunlukla ucuz ve basit jenerikler üretiyor. Jenerik, patent süresi dolmuş bir ilacın eşdeğeridir. Orijinal ilaçlar, biyolojik ürünler ve karmaşık jenerikler gibi daha yüksek değerli ürünler ise yurt dışından geliyor.

Diğer resmî rakamlar tabloyu tamamlıyor:

  • İlaç ve tıbbi cihaz pazarı — Değer: yaklaşık 2,5 milyar ABD doları; Kaynak: gov.uz, 5 Mart 2026 toplantısı
  • İlaç sektöründeki işletmeler — Değer: 300'ün üzerinde, bunların 58'i ilaç üretiyor; Kaynak: gov.uz, Mart 2026
  • İthalatta mamul ilaçların payı — Değer: yaklaşık %85 (≈ 1,7 milyar ABD doları); Kaynak: Gümrük Komitesi, aktaran Kun.uz, 2025
  • İlaç sektörü ihracatı — Değer: 220 milyon ABD doları, bunun 14 milyon ABD doları ilaç; Kaynak: gov.uz, Mart 2026
  • Yerli ilaç sektörü üretimi — Değer: 4,4 trilyon som, reel olarak +%24,9; Kaynak: Ulusal İstatistik Komitesi, Ocak–Ağustos 2026

Değer bazında pazar liderleri yabancı şirketler: KRKA, World Medicine ve Farmak birlikte yaklaşık %9,9 paya sahip (IQVIA, aktaran Times of Central Asia, 2025). Pazar parçalı bir yapıda. Yani orta ölçekli bir tedarikçi, tek bir hâkim oyuncuyla rekabet etmek zorunda kalmıyor.

Hangi kurum neyi düzenliyor?

En önemli iki kurum var. Sağlık Bakanlığı'na bağlı İlaç Ürünleri Güvenliği Merkezi ilaçları ve tıbbi cihazları kaydediyor. Ayrıca ilaç faaliyetlerine lisans veriyor, referans fiyatları belirliyor ve farmakovijilansı yürütüyor. Farmakovijilans, ilacın piyasaya çıktıktan sonraki yan etkilerinin izlenmesi demektir (IMDRF sunumu, Mart 2026). İlaç Sanayisini Geliştirme Ajansı ise sanayi politikasından, destek fonlarından ve Tashkent Pharma Park kümesinden sorumlu.

Ayrıca okuyun Özbekistan'da Yatırım Teşvikleri: Serbest Ekonomik Bölgeler, Küçük Sanayi Bölgeleri ve Yatırım Sözleşmesi Business · 11 dk

Ruhsat: güvenilir otoritelerin onayladığı ürünlere tanıma yolu

19 Ağustos 2025 tarihli UP-137 sayılı Kararname temel kuralları yeniden yazdı. 1 Ekim 2025'ten itibaren DSÖ listesindeki bir otoritenin (WHO-Listed Authority, WLA) ruhsatlandırdığı ilaç, Özbekistan'da tanıma yoluyla kaydediliyor. WLA, Dünya Sağlık Örgütü'nün en yüksek standardı karşıladığını tespit ettiği düzenleyici kurumdur. DSÖ değerlendirmesindeki en üst derece olan olgunluk seviyesi 4'teki düzenleyiciler de bu kapsama giriyor.

Hangi otoriteler sayılıyor? İlk WLA'lar Ekim 2023'te İsviçre'nin Swissmedic'i, Kore'nin MFDS'si ve Singapur'un HSA'sı oldu. Mayıs 2024'te Avrupa Komisyonu ile EMA ve AB ülkelerinin ulusal otoriteleri eklendi. Ağustos 2025'te Health Canada, Japonya'nın MHLW/PMDA'sı ve Birleşik Krallık'ın MHRA'sı katıldı; böylece toplam 39 kuruma ulaşıldı (DSÖ). 10 Eylül 2026 tarihli UP-191 sayılı Kararname, UP-137'nin bu kısmını değiştirdi. Planınızı buna göre kurmadan önce güncel metni lex.uz'de kontrol edin.

Ürününüz yalnızca bu grubun dışındaki bir otorite tarafından onaylandıysa tam prosedürü hesaba katın. Bu, dosyanın uzman incelemesinden geçmesi demektir. Oral jenerikler için ayrıca Mart 2026'dan itibaren uygulanması planlanan bir prosedür kapsamında biyoeşdeğerlik verisi gerekiyor (UP-137, eylem planı).

Aynı kararnamedeki diğer değişiklikler:

  • Beş yıllık ruhsat. Kayıt artık beş yıl geçerli. Bu, daha önce süresiz ruhsat sahibi olan yerli üreticiler için de geçerli.
  • Fason üretim resmî zemine kavuştu. 1 Ocak 2026'dan itibaren lisanslı bir üretici, hak sahibinin siparişiyle ilaç üretebiliyor; teknoloji transferi de buna dahil. Ruhsat iki taraftan birinin adına düzenlenebiliyor (4. madde).
  • Tıbbi cihazlar 1 Ocak 2026'dan bu yana dört risk sınıfına ayrılıyor.

GMP ve lisans

GMP (Good Manufacturing Practice, İyi Üretim Uygulamaları), ilaçların nasıl üretileceğini belirleyen kalite standardıdır. 1 Ocak 2026'dan bu yana bir ilacı kaydettirmek veya kaydını yenilemek için ulusal GMP sertifikası gerekiyor (UP-137, 4. madde). 1 Ocak 2027'den itibaren aynı sertifika, her ürün tipi için uygunluk belgesi almakta da aranacak (5. madde). Tanıma yoluyla kaydedilen ürünler ve DSÖ ön yeterliliğine sahip ürünler her iki şarttan da muaf (6. madde).

58 yerli ilaç üreticisinin tamamı ulusal GMP sertifikasına sahip. Hükümet, bu üreticilerin Avrupa GMP'sine geçmesini istiyor (gov.uz, Mart 2026). Üretim, toptan satış ve eczane perakendesi gibi ilaç faaliyetlerinin kendisi için de İlaç Ürünleri Güvenliği Merkezi'nden lisans almak gerekiyor.

Fiyatlar ve karekod

Fiyatlar yalnızca reçeteli ilaçlarda düzenleniyor. 1 Nisan 2025'ten bu yana, araya kaç aracı girerse girsin, toptan kâr marjı baz alış fiyatının %15'i, perakende marjı ise %20'si ile sınırlı. Fiyatlar, İlaç Ürünleri Güvenliği Merkezi'nin belirlediği referans fiyatları aşamıyor. Reçetesiz ilaçlar ve tıbbi cihazlar ise artık serbestçe fiyatlanıyor (28 Ocak 2025 tarihli UP-13 sayılı Kararname, Buxgalter.uz özetine göre). Döviz cinsinden referans fiyatlar, kur %3 oynadıysa her ocak ve temmuzda gözden geçiriliyor; kur %5 oynadıysa daha erken.

Devletin ilaç alımları tek bir elektronik platforma, farma.xarid.uz'ye taşınıyor. 2026'da devreye giren platform, teklifleri referans fiyatlarla otomatik olarak karşılaştırmak üzere tasarlandı (İlaç Sanayisini Geliştirme Ajansı, aktaran Anhor.uz, 2026). Distribütör iskontolarını kabul etmeden önce bu tavanları marj modelinize yerleştirin.

İlaçlarda zorunlu dijital karekod da var. Yükümlülük 1 Eylül 2022'den itibaren aşamalı olarak başladı. 1 Temmuz 2027'de bir grup ilaç ve tıbbi cihaz daha kapsama giriyor (2022 tarihli 149 sayılı ve 2026 tarihli 23 sayılı Bakanlar Kurulu kararları).

İlaç fabrikasının kalite kontrol laboratuvarında analist ilaç numunesini inceliyor

Teşvikler ve ilaç bölgeleri

Ana teşvik paketi, 5 Mart 2026 tarihli UP-35 sayılı Kararname. Öne çıkan noktaları:

  • Üç vergi muafiyeti. Proje başlangıcından itibaren üç yıl arazi vergisi, işletmeye alınmadan itibaren üç yıl kurumlar vergisi ve yeni binalar için emlak vergisi muafiyeti. Gelirin en az %60'ı ilaç ürünlerinden veya tıbbi bitkilerden gelmeli. Projeler 2040'a kadar başlatılabiliyor ve özel bir bölgede yer alma şartı yok.
  • Daha düşük lisans ücreti (royalty) vergisi. Özbekistan'da daimi işyeri bulunmayan yabancı (dar mükellef) bir şirket, 1 Ocak 2030'a kadar üretim teknolojisi lisans ücretleri ve marka gelirleri üzerinden %5 vergi ödüyor. Vergi anlaşmasındaki oran daha düşükse o oran uygulanıyor.
  • Maliyet paylaşımı. 1 Haziran 2026'dan itibaren bir devlet fonu, AB veya ABD FDA GMP sertifikasyonu maliyetinin %50'sini, 50.000 ABD doları tavanla karşılıyor.

Arazi ve altyapı nedeniyle yer seçimi yine de önemli. İlaç serbest ekonomik bölgeleri arasında Parkent-Pharm, Zomin-Pharm ve Kosonsoy-Pharm var (Yatırım, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı rehberi, Temmuz 2026). Ana küme olan Tashkent Pharma Park, toplam 746,6 milyon ABD doları değerinde 18 projeye ev sahipliği yapıyor (Yatırım, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı). UP-35, yetkilileri parkın yanında 100 hektarlık ek alan önermekle görevlendiriyor.

Mart 2026 toplantısında başka şeyler de dile getirildi. Bostanlık ilaç bölgesindeki 14 hektarlık bir arsa 2017'den beri kullanılmıyor. Cizzak ve Semerkant ilaç bölgelerinde ise 2025'te hiç yeni işletme açılmadı (gov.uz). İmza atmadan önce sahayı ziyaret edin, elektrik ve suyu yerinde kontrol edin. Bölge rejimlerinin karşılaştırmasını yatırım teşvikleri ve serbest ekonomik bölgeler yazısında bulabilirsiniz.

Pazara girişin üç yolu

  • Distribütör — Ne zaman uygun: WLA onaylı ürünler; talebi test etmek; İlk yıldaki iş yükü: Ruhsat, distribütör sözleşmesi, karekod; Ana risk: Eczane ve hastanelerle ilişkiyi distribütör kontrol eder
  • Fason üretim — Ne zaman uygun: Kanıtlanmış talep; yerli fiyat veya kamu ihalelerine erişim ihtiyacı; İlk yıldaki iş yükü: Ortağın GMP denetimi, kalite anlaşması, teknoloji transferi; Ana risk: Dosya sahipliği ve kalite kontrolü
  • Kendi fabrikanız — Ne zaman uygun: Geniş portföy; uzun vadeli taahhüt; İlk yıldaki iş yükü: Arazi, inşaat, lisans, ulusal GMP; Ana risk: Sermaye yıllarca bağlı kalır; altyapı ve personel

Distribütör. Yabancı şirketlerin çoğu buradan başlıyor. Lisansı, soğuk zinciri ve hastane ihalelerine erişimi olan bir ortak seçin. Ruhsatı kendi adınıza alın. Ortak seçimi ve kontroller Özbekistan'da yerel distribütör bulmak yazısında anlatılıyor.

Fason üretim. UP-137 artık lisanslı bir Özbek tesisinin, haklar sizde kalırken ürününüzü üretmesine izin veriyor. Bu size yerel bir fiyat tabanı ve yerli mallara açık kamu kanallarına erişim sağlıyor. İmzalamadan önce tesisin GMP durumunu denetleyin, dosyanın kime ait olacağında anlaşın ve bir kalite anlaşması yazın.

Kendi fabrikanız. Bu yol, geniş bir portföy ve en az on yıllık bir ufukla anlam kazanıyor. Takviminizi evrak değil; arazi, altyapı bağlantıları ve personel belirleyecek. Genel adımlar Özbekistan'da üretim tesisi kurmak yazısında.

Varsayımsal örnek

Orta ölçekli bir Avrupalı jenerik üreticisinin 12 kardiyoloji ürünü için AB onayı var. Birinci yıl bu ürünleri tanıma yoluyla kaydettiriyor ve Taşkent için münhasır olmayan bir distribütörle anlaşıyor. Satışlar, üç ürüne güçlü talep olduğunu gösteriyor. İkinci yıl yerel bir GMP tesisiyle teknoloji transferi anlaşması imzalıyor. Tesis bu üç ürünü, hakları üreticide kalacak şekilde üretiyor. Teknoloji lisans ücretlerine uygulanan %5'lik oran, ana şirkete yapılan ödemelerdeki vergiyi düşürüyor. Üreticinin vergi anlaşması zaten daha düşük bir oran öngörüyorsa o oran geçerli. Kendi fabrikasını kurmak da bir seçenek olarak duruyor, ancak birkaç yıllık gerçek satış verisi elde edildikten sonra.

Peki sizin ürünlerinizden hangileri bugün tanıma yolundan geçebilir?

Yabancı ilaç şirketi yöneticisi Tashkent City'deki modern bir eczanede yerel distribütörle görüşüyor

Alıştığınızdan farkı ne?

  • Onay, kendi ülkenizdeki otoriteye bağlı. AB, Birleşik Krallık, İsviçre, Japonya, Kanada, Kore veya Singapur onayı tanıma yolunu açıyor. Yalnızca başka yerlerde onaylı ürünler tam incelemeden geçiyor.
  • Reçeteli ilaçlarda fiyat tavanı var. Serbest fiyatlı pazarlardan farklı olarak marjlar yüzde olarak sabit ve referans fiyatlar üst sınırı belirliyor.
  • Ruhsat süreli. Beş yıl geçerli; sonra ürün muaf değilse ulusal GMP sertifikasıyla yenileniyor.
  • Her kutu izlenebilir. Sizin ve distribütörünüzün ERP sistemi karekodları, partileri ve son kullanma tarihlerini yönetebilmeli; bkz. eczane ERP'si: parti, son kullanma tarihi ve karekod.
  • Sanayi politikası çok hareketli. Kurallar yılda birkaç kez kararnameyle değişiyor; iki yıl içinde çıkan UP-13, UP-137, UP-35 ve UP-191 bunu gösteriyor.

Kaçınılması gereken hatalar

  1. Ruhsatın distribütör adına alınmasına izin vermek.
  2. Marjları %15 ve %20'lik tavanları hesaba katmadan modellemek.
  3. Kendi GMP denetiminizi yapmadan fason üretici seçmek.
  4. Altyapıyı sahada kontrol etmeden bir bölgede arazi almak.
  5. %60 gelir şartını kontrol etmeden bir teşvikten yararlanacağınızı varsaymak.

Sonuç

Özbekistan ilaç pazarı yılda yaklaşık 2 milyar ABD doları büyüklüğünde ve değer bazında hâlâ onda dokuzu ithal. Devlet artık güvenilir otoritelerin onayladığı ürünlere daha hızlı ruhsat, yerli üretime vergi muafiyetleri ve fason üretim için hukuki zemin sunuyor. Karşılığında reçeteli ilaçlarda marjları sınırlıyor, GMP şartı koyuyor ve her kutuyu izliyor. Yabancı şirketlerin çoğu için mantıklı sıra aynı: tanıma yoluyla kayıt yaptırın, bir distribütörle çalışın, talebi kanıtlayın, sonra yerli üretim kararını gerçek rakamlarla verin.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; hukuki veya vergi danışmanlığı değildir. Özbekistan'da kurallar sık değişiyor; durumunuzu lisanslı bir yerel avukat ve vergi danışmanıyla teyit edin.

Sık sorulan sorular

Özbekistan ilaç pazarı ne büyüklükte?

IQVIA verilerine göre Eylül 2025'e kadar olan on iki ayda pazar yaklaşık 2,14 milyar ABD doları oldu ve değerin %89'u ithal ilaçlardan geldi (Times of Central Asia, Kasım 2025). Hükümetin ilaç ve tıbbi cihazları birlikte kapsayan kendi tahmini ise yaklaşık 2,5 milyar ABD doları (gov.uz, Mart 2026).

AB'de onaylı bir ilaç Özbekistan'da daha hızlı ruhsat alabilir mi?

Evet. 1 Ekim 2025'ten bu yana DSÖ listesindeki otoritelerin (WLA) veya DSÖ olgunluk seviyesi 4'teki düzenleyicilerin ruhsatlandırdığı ilaçlar Özbekistan'da tanıma yoluyla kaydediliyor (19 Ağustos 2025 tarihli UP-137 sayılı Kararname). Avrupa Komisyonu ile EMA ve AB ülkelerinin ulusal otoriteleri bu listede yer alıyor. Kararnamedeki liste Eylül 2026'da değiştirildi; bu yüzden kendi durumunuzu İlaç Ürünleri Güvenliği Merkezi ile teyit edin.

Ruhsat için GMP sertifikası şart mı?

1 Ocak 2026'dan bu yana bir ilacı kaydettirmek veya ruhsatını yenilemek için ulusal GMP sertifikası gerekiyor. Tanıma yoluyla kaydedilen ürünler ve DSÖ ön yeterliliğine sahip ürünler bu şarttan muaf (UP-137, 4. ve 6. maddeler). Ruhsatlar artık beş yıllığına veriliyor.

İlaç fabrikası kurmak için hangi vergi teşvikleri var?

5 Mart 2026 tarihli UP-35 sayılı Kararname'ye göre ilaç projeleri üç yıl arazi vergisinden (proje başlangıcından itibaren) ve kurumlar vergisinden (işletmeye alınmadan itibaren) muaf tutuluyor. Proje için inşa edilen binalar da emlak vergisinden muaf. Şirket gelirinin en az %60'ı bu ürünlerden gelmeli; projeler 2040'a kadar başlatılabiliyor. Serbest ekonomik bölge rejiminden farklı olarak bir bölgede yer alma şartı yok (EY vergi bülteni, Mayıs 2026).

Özbekistan ilaç pazarına girmeyi mi değerlendiriyorsunuz?

Kısa bir görüşmede portföyünüz için distribütör, fason üretim ve kendi fabrikanız seçeneklerini karşılaştırabilir, hangi onayların takvimi belirlediğini birlikte görebiliriz.

Giriş yolunuzu konuşalım →

Nereden başlayacağımızı birlikte bulalım

DORA uzmanıyla ücretsiz danışmanlık

Telegram'dan yazın

Projenizi konuşalım

Numaranızı bırakın, bir uzman sizinle iletişime geçsin.

Send a request via Telegram

Bilgileriniz yalnızca sizinle iletişime geçmek için kullanılır.