Асосий контентга ўтиш
Бепул 20 дақиқалик маркетинг аудит
Жойлар сони чегараланган

Саволингиз борми?

Жамоамиз одатда 5 дақиқа ичида жавоб беради.

WWhatsApp ТTelegram

Ўзбекистон фарматсевтика бозори: дорининг 89% и импорт, рўйхатдан ўтишнинг тез йўли ва киришнинг уч усули

Хорижий фарма компания учун Ўзбекистон бозори: ҳажм, импорт улуши, тан олиш орқали рўйхатдан ўтиш, ГМП, устама чегараси, имтиёзлар ва кириш йўллари.

Ўзбекистон фарматсевтика бозори: дорининг 89% и импорт, рўйхатдан ўтишнинг тез йўли ва киришнинг уч усули

Маълумот 2026-йил ноябр ҳолатига.

Ўзбекистонда дори учун сарфланган ҳар ўн долларнинг тўққизтаси импорт дориларга кетади. Давлат буни ўзгартирмоқчи. 2025-йилда фарматсевтика импорти тахминан 2 млрд долларга етди, 18% ўсиш билан (Божхона қўмитаси, Кун.уз, 2026-йил феврал). Шу билан бирга ҳукумат 2030-йилгача бозорда маҳаллий дори улушини 70% га етказишни мақсад қилган (гов.уз, 2026-йил март).

Сиз дистрибютор, дорихона тармоғи эгаси ёки завод раҳбари бўлсангиз, хорижий фарма компаниялар сизга мурожаат қила бошлайди. Улар бугун импорт бозорида сотишни, эртага эса маҳаллий ишлаб чиқаришга ўтишни ўйлайди. Уларнинг саволларига тайёр бўлган ҳамкор биринчи бўлиб шартнома олади.

Қуйида бозор рақамлари, рўйхатдан ўтказиш, ГМП ва нарх қоидалари ҳамда хорижий компания бозорга кирадиган уч йўл бор. Ҳар бирида маҳаллий ҳамкордан нима кутилишини ҳам кўрасиз. Мақола Ўзбекистон бозори рақамларда шарҳининг бир қисми.

Бозор рақамларда

ИҚВИА маълумотига кўра, 2025-йил сентабргача бўлган 12 ойда дори бозори тахминан 2,14 млрд доллар бўлган (Тимес оф Central Асиа, 2025-йил ноябр). Пул ҳисобида савдонинг 89% импорт дориларга тўғри келади. Қадоқлар сони бўйича эса маҳаллий ишлаб чиқарувчилар 41,2% ни сотади.

Бу фарқ нимани билдиради? Маҳаллий заводлар асосан арзон ва оддий генерикларни чиқаради. Генерик — патент муддати тугаган дорининг нусхаси. Қиммат оригинал дорилар, биологик ва мураккаб генериклар эса четдан келади.

Бошқа расмий рақамлар:

  • Дори ва тиббий буюмлар бозори — Қиймат: тахминан 2,5 млрд доллар; Манба: гов.уз, 2026-йил 5-мартдаги йиғилиш
  • Фарматсевтика корхоналари — Қиймат: 300 дан ортиқ, шундан 58 таси дори ишлаб чиқаради; Манба: гов.уз, 2026-йил март
  • Импортда тайёр дорилар улуши — Қиймат: тахминан 85% (≈ 1,7 млрд доллар); Манба: Божхона қўмитаси, Кун.уз, 2025
  • Фарматсевтика экспорти — Қиймат: 220 млн доллар, шундан дори — 14 млн; Манба: гов.уз, 2026-йил март
  • Мамлакатда ишлаб чиқарилган фарматсевтика маҳсулоти — Қиймат: 4,4 трлн сўм, реал ҳажмда +24,9%; Манба: Миллий статистика қўмитаси, 2026-йил январ–август

Пул ҳисобида бозор етакчилари хорижий: КРКА, World Medicine ва Фармак бирга тахминан 9,9% ни эгаллайди (ИҚВИА, Тимес оф Central Асиа, 2025). Бозор бўлиниб кетган, яъни ўрта компания битта монополист билан рақобат қилмайди.

Ким нимани тартибга солади

Икки ташкилот асосий. Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Фарматсевтика маҳсулотлари хавфсизлиги маркази дори ва тиббий буюмларни рўйхатдан ўтказади. У фарматсевтика фаолиятини литсензиялайди, референт нархларни белгилайди ва фармаконазоратни юритади, яъни дори сотувга чиққандан кейин ножўя таъсирларни кузатади (ИМДРФ тақдимоти, 2026-йил март). Фарматсевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги саноат сиёсати, қўллаб-қувватлаш жамғармалари ва Ташкент Пҳарма Парк кластери билан шуғулланади.

Шунингдек ўқинг Инвесторлар учун имтиёзлар: эркин иқтисодий зоналар, кичик саноат зоналари ва инвеститсия шартномаси Бизнес · 8 дақиқа

Рўйхатдан ўтказиш: ишончли регулятор тасдиқлаган дори учун тан олиш

2025-йил 19-августдаги ПФ-137-сон фармон асосий қоидаларни ўзгартирди. 2025-йил 1-октабрдан ЖССТ рўйхатидаги орган (WHO Листед Аутҳоритй, WLA) рўйхатдан ўтказган дори Ўзбекистонда тан олиш йўли билан рўйхатдан ўтади. WLA — Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти энг юқори даражага мос деб баҳолаган регулятор. ЖССТ баҳосида энг юқори, 4-даражага эга регуляторлар ҳам шу йўлдан фойдаланади.

Бу рўйхатда кимлар бор? 2023-йил октабрда биринчи бўлиб Швейтсария, Корея ва Сингапур регуляторлари WLA мақомини олди. 2024-йил майда Европа комиссияси, ЭМА ва Европа Иттифоқи давлатлари регуляторлари қўшилди. 2025-йил августда Канада, Япония ва Буюк Британия регуляторлари кирди, жами 39 та ташкилот (ЖССТ). 2026-йил 10-сентабрдаги ПФ-191-сон фармон ПФ-137 нинг шу қисмини ўзгартирди, шунинг учун амалдаги таҳририни лех.уз да текширинг.

Дори фақат бу гуруҳга кирмайдиган регуляторда рўйхатдан ўтган бўлса, тўлиқ тартибга тайёрланинг. Бу досе экспертизаси, оғиз орқали қабул қилинадиган генериклар учун эса 2026-йил мартдан жорий этиладиган биоэквивалентлик маълумотлари демакдир (ПФ-137, чора-тадбирлар режаси). Биоэквивалентлик — генерик организмга оригинал дори каби таъсир қилишини исботловчи синов.

Фармоннинг бошқа ўзгаришлари:

  • Гувоҳнома беш йилга. Рўйхатдан ўтиш энди беш йил амал қилади, илгари муддатсиз гувоҳнома олган маҳаллий заводлар учун ҳам.
  • Шартнома асосида ишлаб чиқариш. 2026-йил 1-январдан литсензияли завод ҳуқуқ эгасининг буюртмаси билан, жумладан технология трансфери орқали дори чиқара олади. Гувоҳнома икки томондан бирининг номига расмийлаштирилади (4-банд).
  • Тиббий буюмлар 2026-йил 1-январдан тўртта хавф синфига бўлинади.

ГМП ва литсензия

ГМП (тегишли ишлаб чиқариш амалиёти) — дори қандай ишлаб чиқарилиши бўйича сифат стандарти. 2026-йил 1-январдан дорини рўйхатдан ўтказиш ва муддатини узайтириш учун миллий ГМП сертификати керак (ПФ-137, 4-банд). 2027-йил 1-январдан у ҳар бир маҳсулот турига мувофиқлик сертификати олиш учун ҳам талаб қилинади (5-банд). Тан олиш йўли билан рўйхатдан ўтадиган ва ЖССТ преквалификатсиясидан ўтган дорилар иккала талабдан ҳам озод (6-банд).

Дори чиқарадиган 58 та маҳаллий корхонанинг ҳаммасида миллий ГМП сертификати бор, ҳукумат уларни Европа ГМП га ўтказмоқчи (гов.уз, 2026-йил март). Фарматсевтика фаолиятининг ўзи — ишлаб чиқариш, улгуржи ва дорихона савдоси — Марказ берадиган литсензияни талаб қилади.

Нарх ва маркировка

Фақат ретсепт билан бериладиган дорилар нархи тартибга солинади. 2025-йил 1-апрелдан улгуржи устама базавий харид нархининг 15% и, чакана устама 20% и билан чекланган, воситачилар нечта бўлишидан қатъи назар. Нарх Марказ белгилайдиган референт нархдан ошмаслиги керак. Ретсептсиз дорилар ва тиббий буюмлар нархи эса эркин (2025-йил 28-январдаги ПФ-13-сон фармон, Бухгалтер.уз шарҳи). Валютадаги референт нархлар курс 3% га ўзгарган бўлса ҳар йили январ ва июлда, 5% га ўзгарганда эса муддатидан олдин қайта кўрилади.

Давлат дори харидлари 2026-йилда ишга тушган ягона электрон платформа — фарма.харид.уз га ўтказилмоқда, у таклифларни референт нарх билан автоматик солиштириши керак (Фарматсевтика агентлиги, Анҳор.уз, 2026). Хорижий ҳамкор билан чегирмани келишишдан олдин бу чекловларни ҳисобга олинг.

Дорилар мажбурий рақамли маркировкадан ўтади. У 2022-йил 1-сентабрдан босқичма-босқич жорий этилган, навбатдаги дори ва тиббий буюмлар гуруҳи 2027-йил 1-июлдан қўшилади (Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йилдаги 149-сон ва 2026-йилдаги 23-сон қарорлари).

Фарматсевтика заводининг сифат назорати лабораториясида таҳлилчи дори намунасини текширмоқда

Имтиёзлар ва фарма зоналар

Асосий имтиёзлар 2026-йил 5-мартдаги ПФ-35-сон фармонда:

  • Уч солиқдан озодлик. Ер солиғи — лойиҳа бошлангандан уч йил, фойда солиғи — ишга туширилгандан уч йил, мол-мулк солиғи — янги қурилган обектлар бўйича. Даромаднинг камида 60% и фарматсевтика маҳсулоти ёки доривор ўсимликлардан бўлиши керак. Лойиҳани 2040-йилгача бошлаш мумкин, эркин иқтисодий зонада жойлашиш шарт эмас.
  • Роялти солиғи 5%. Ўзбекистонда доимий муассасаси йўқ норезидент ишлаб чиқариш технологияси учун роялти ва товар белгисидан даромадга 2030-йил 1-январгача 5% тўлайди. Икки томонлама солиқ битимидаги ставка паст бўлса, ўша қўлланади.
  • Харажатни қоплаш. 2026-йил 1-июндан жамғарма Европа Иттифоқи ёки АҚШ ФДА ГМП сертификати харажатининг 50% ини қоплайди, кўпи билан 50 000 доллар.

Жой барибир муҳим — ер ва инфратузилма сабабли. Фарма эркин иқтисодий зоналари орасида «Паркент-Фарм», «Зомин-Фарм» ва «Косонсой-Фарм» бор (Инвеститсиялар, саноат ва савдо вазирлиги қўлланмаси, 2026-йил июл). Асосий кластер Ташкент Пҳарма Парк да 746,6 млн долларлик 18 та лойиҳа бор (Инвеститсиялар, саноат ва савдо вазирлиги). ПФ-35 унинг ёнидан яна 100 гектар ажратиш бўйича таклиф тайёрлашни топширган.

2026-йил мартдаги йиғилишда Бўстонлиқ фарма зонасидаги 14 гектар ер 2017-йилдан бери бўш тургани, Жиззах ва Самарқанд фарма зоналарида эса 2025-йилда бирорта корхона ишга тушмагани айтилди (гов.уз). Шартномадан олдин жойга бориб, электр ва сувни текширинг. Режимлар солиштируви инвесторлар учун имтиёзлар ва эркин иқтисодий зоналар мақоласида.

Бозорга киришнинг уч йўли

  • Дистрибютор — Қачон тўғри келади: WLA рўйхатидаги дори; талабни синаш; Биринчи йилдаги иш: Рўйхатдан ўтказиш, шартнома, маркировка; Асосий хавф: Дорихона ва касалхоналар билан алоқа дистрибютор қўлида
  • Шартнома асосида ишлаб чиқариш — Қачон тўғри келади: Талаб тасдиқланган; маҳаллий нарх ёки давлат хариди керак; Биринчи йилдаги иш: Ҳамкор ГМП аудити, сифат келишуви, технология трансфери; Асосий хавф: Досега эгалик ва сифат назорати
  • Ўз заводи — Қачон тўғри келади: Катта портфел, 10 йилдан ортиқ режа; Биринчи йилдаги иш: Ер, қурилиш, литсензия, миллий ГМП; Асосий хавф: Капитал йилларга боғланади; коммуникатсия ва кадр

Дистрибютор. Кўпчилик шу ердан бошлайди. Хорижий компания литсензияси, совуқ занжири ва касалхона тендерларига йўли бор ҳамкорни қидиради. У рўйхатдан ўтганлик гувоҳномасини ўз номида сақлашни хоҳлайди. Ҳамкор қандай танланиши Ўзбекистонда дистрибютор топиш мақоласида.

Шартнома асосида ишлаб чиқариш. ПФ-137 литсензияли ўзбек заводига хорижий дорини чиқаришга рухсат беради, ҳуқуқ эса эгасида қолади. Бу маҳаллий таннарх ва маҳаллий товарлар учун очиқ каналларни беради. Хорижий ҳамкор албатта ўз ГМП аудитини ўтказади, досе кимники эканини ва сифат келишувини ёзма талаб қилади.

Ўз заводи. Бу йўл кенг портфели ва ўн йилдан узоқ режаси бор компанияга тўғри келади. Муддатни ҳужжатлар эмас, ер, электр-газ-сувга уланиш ва кадр белгилайди. Умумий тартиб Ўзбекистонда ишлаб чиқариш очиш мақоласида.

Шартли мисол

Тошкентдаги ГМП сертификатли завод генерик таблеткалар чиқаради. Унга 12 та юрак дориси Европада рўйхатдан ўтган хорижий компания мурожаат қилади. Биринчи йили компания дориларни тан олиш йўли билан рўйхатдан ўтказади ва Тошкент учун ноэксклюзив дистрибютор танлайди. Учта дори яхши сотилади. Иккинчи йили завод технология трансфери шартномасини имзолаб, шу учта дорини хорижий компания ҳуқуқи асосида чиқаради. Технология учун роялтига 5% лик ставка хорижий компанияга тўловлар бўйича солиқни камайтиради, агар икки томонлама солиқ битими бундан ҳам паст ставка бермаса.

Сизнинг корхонангиз бундай таклифга бугун тайёрми?

Тошкент City'даги замонавий дорихонада хорижий фарма компания раҳбари маҳаллий дистрибютор билан суҳбатлашмоқда

Хорижий ҳамкор учун нимаси ўз мамлакатидан фарқ қилади

  • Тез йўл ҳамкорнинг ўз регуляторига боғлиқ. Европа Иттифоқи, Буюк Британия, Швейтсария, Япония, Канада, Корея ёки Сингапур тасдиғи тан олиш йўлини очади. Фақат бошқа давлатда тасдиқланган дори тўлиқ экспертизадан ўтади.
  • Ретсептли дори нархи чекланган. Нарх эркин бўлган бозорлардан фарқли, устама фоизда белгиланган, референт нарх эса юқори чегара.
  • Рўйхатдан ўтиш муддатли. Беш йил, кейин миллий ГМП билан узайтириш, агар дори озод қилинмаган бўлса.
  • Ҳар бир қадоқ кузатилади. Сизнинг ва ҳамкорнинг ҳисоб тизими маркировка кодлари, серия ва яроқлилик муддатини юритиши керак; батафсил — дорихона учун ERP: серия, муддат ва маркировка.
  • Қоидалар фармон билан тез ўзгаради. ПФ-13, ПФ-137, ПФ-35 ва ПФ-191 икки йилдан камроқ вақтда чиқди.

Қочиш керак бўлган хатолар

  1. Рўйхатдан ўтганлик гувоҳномасини кимнинг номига расмийлаштиришни ёзма келишмаслик.
  2. Маржани 15% ва 20% устама чегарасисиз ҳисоблаш.
  3. Шартнома асосида ишлаб чиқаришда ГМП аудитига тайёр бўлмаслик.
  4. Зонада ер олишдан олдин коммуникатсияни жойида текширмаслик.
  5. Имтиёзни даромаднинг 60% шарти текширилмай туриб ҳисобга олиш.

Хулоса

Ўзбекистон дори бозори йилига тахминан 2 млрд доллар, пул ҳисобида қарийб ўндан тўққизи импорт. Давлат ишончли регуляторлар тасдиқлаган дорилар учун рўйхатдан ўтишни тезлаштирди, маҳаллий ишлаб чиқаришга солиқ имтиёзи берди ва шартнома асосида ишлаб чиқаришни қонунлаштирди. Бунинг эвазига устамани чеклайди, ГМП талаб қилади ва ҳар бир қадоқни кузатади. Хорижий компания одатда рўйхатдан ўтказиш ва дистрибютордан бошлайди, талаб тасдиқлангач маҳаллий ишлаб чиқаришни ўйлайди. Маҳаллий ҳамкор учун энг яхши вақт — шу икки босқич орасида.

Бу мақола умумий маълумот, юридик ёки солиқ маслаҳати эмас. Ўзбекистонда қоидалар тез-тез ўзгаради; ўз ҳолатингизни литсензияли юрист ва солиқ маслаҳатчиси билан текширинг.

Кўп бериладиган саволлар

Ўзбекистон фарматсевтика бозори қанча?

ИҚВИА маълумотига кўра, 2025-йил сентабргача бўлган 12 ойда бозор тахминан 2,14 млрд доллар бўлган, пул ҳисобида 89% импорт дорилар улуши (Тимес оф Central Асиа, 2025-йил ноябр). Ҳукумат баҳоси дори ва тиббий буюмлар бирга тахминан 2,5 млрд доллар (гов.уз, 2026-йил март).

Европада рўйхатдан ўтган дори Ўзбекистонда тезроқ рўйхатдан ўтадими?

Ҳа. 2025-йил 1-октабрдан ЖССТ рўйхатидаги органлар (WHO Листед Аутҳоритиэс) ёки ЖССТ баҳосида 4-даражали регуляторлар рўйхатдан ўтказган дорилар тан олиш йўли билан рўйхатдан ўтади (2025-йил 19-августдаги ПФ-137-сон фармон). Европа комиссияси, ЭМА ва Европа Иттифоқи давлатлари регуляторлари шу рўйхатда. 2026-йил сентабрда фармондаги рўйхатга ўзгартириш киритилган, шунинг учун аниқ ҳолатни Фарматсевтика маҳсулотлари хавфсизлиги марказида текширинг.

Дорини рўйхатдан ўтказиш учун ГМП сертификати керакми?

2026-йил 1-январдан рўйхатдан ўтказиш ва муддатни узайтириш учун миллий ГМП сертификати керак. Тан олиш йўли билан рўйхатдан ўтадиган ва ЖССТ преквалификатсиясидан ўтган дорилар бундан озод (ПФ-137, 4 ва 6-бандлар). Рўйхатдан ўтганлик гувоҳномаси энди беш йилга берилади.

Маҳаллий ҳамкор сифатида хорижий фарма компанияга нима таклиф қила оламан?

Литсензия, совуқ занжирли (ҳарорат назорат қилинадиган) омбор, дорихоналар ва касалхоналар билан алоқа, давлат харидлари тажрибаси — хорижий компания айнан шуларни қидиради. Агар сизда ГМП сертификатли ишлаб чиқариш бўлса, шартнома асосида ишлаб чиқаришни таклиф қилиш мумкин. Рўйхатдан ўтганлик гувоҳномаси кимнинг номида бўлишини олдиндан ёзма келишиб олинг.

Хорижий фарма компания билан ҳамкорликни режалаштиряпсизми?

Қисқа суҳбатда дистрибютор, шартнома асосида ишлаб чиқариш ва ўз заводи вариантларини солиштириш ва қайси рухсатномалар муддатни белгилашини кўриб чиқиш мумкин.

Кириш йўлини муҳокама қилиш →

Қаердан бошлашни бирга аниқлаймиз

DORA мутахассиси билан бепул консултатсия

Telegram'да ёзиш

Лойиҳангизни муҳокама қиламиз

Рақамингизни қолдиринг — мутахассис сиз билан боғланади.

Telegram орқали ариза қолдириш

Маълумотларингиз фақат сиз билан боғланиш учун ишлатилади.