Сехни таъмирлаш ёки мавсум тугагани учун икки ой ёпиб қўйдингизми, лекин ҳар ой «нол» ҳисобот топширишга мажбур бўлдингизми? Ёки кичик қоидабузарлик учун катта жарима келиб, уни бирдан тўлашга пул тополмадингизми? 18-ноябрдан бу ҳолатлар учун янги қоидалар ишлайди.
Шу куни «Тадбиркорлик фаолияти эркинлиги кафолатларини кучайтириш» бўйича ЗРУ-1168-сон қонун кучга киради. Президент уни 2026-йил 17-августда имзолаган. Қонунда у расмий эълон қилинганидан уч ой ўтиб кучга кириши ёзилган. Яъни матн августдан бери маълум, лекин нормалар айнан шу ҳафта ишлай бошлайди. Асосий ўзгаришлар «Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида»ги қонунга киритилган.
Нима ўзгарди
Қонун матни лех.уз да эълон қилинган. Кундалик бизнес учун энг муҳим бешта янгилик бор.
1. Фаолиятни ўз хоҳишингиз билан тўхтатиш. Тадбиркор рўйхатдан ўтказувчи органга ёки автоматлаштирилган давлат рўйхати тизими орқали ариза бериб, фаолиятни вақтинча тўхтатиши мумкин. Бу даврда солиқ ва статистика ҳисоботи топширилмайди. Корхона ва ҳар бир ходим бўйича солиқ ҳисоблаш ҳам тўхтайди. Фаолият худди шу йўл билан қайта тикланади. Ариза бериш тартибини Вазирлар Маҳкамаси тасдиқлаши керак — ариза қандай берилиши ўша ҳужжат чиққач аниқ бўлади.
2. Жариманинг ярмини тўлаб, қолганидан озод бўлиш. Жарима суммасининг 50 фоизи бир ой ичида ихтиёрий тўланса, қолган қисми кечирилади. Бошқа вариант — жаримани олти ой давомида тенг улушларда тўлаш. Агар қарор топширилганидан кейин бир ой ичида камида олтидан бир қисми тўланса, бўлиб тўлаш автоматик қўлланади. Қайси усулни танлаш тадбиркорнинг ўзида.
3. Тузатдингиз — санксия йўқ. Текширув кўрсатмасини бажариб, зарарни ўз вақтида ва тўлиқ қопласангиз, молиявий санксия қўлланмайди. Молиявий санксия — қоидабузарлик учун пул кўринишидаги жазо. Муҳим истисно: бу қоида солиқ ҳуқуқбузарликларига татбиқ этилмайди.
4. Мажбурий талаблар реестри. Адлия вазирлиги тадбиркорларга қўйиладиган мажбурий талабларнинг ягона реестрини юритади. Реестрга киритилмаган талабни бажармагани учун тадбиркор жавобгарликка тортилмайди.
5. Текширув ва тўхтатиш чегаралари. Риск таҳлили ёки бошқа идоралар маълумоти асосидаги текширув энди фақат профилактик тадбирлардан кейин бошланади. Профилактика — аввал огоҳлантириш ва тушунтириш, кейин текшириш дегани. Солиқ базасини яшириш бўйича солиқ текширувлари бундан мустасно. Назорат органи фаолиятни судсиз кўпи билан 10 иш кунига тўхтата олади. Бунинг учун ҳаёт ва соғлиққа юқори хавф туғдирувчи омиллар реестридаги асос керак. Узоқроқ муддатга, олти ойгача, фақат суд тўхтатади.
Кимга таъсир қилади
- Мавсумий бизнес. Дала ҳовли кафеси, мактаб формаси тикувчиси ёки туристик хизматлар «бўш» ойларда ҳисобот ва солиқ юксиз туриши мумкин.
- Таъмир ёки қайта қурилишдаги корхоналар. Ёпилмасдан, лекин ҳисобот юкламасидан озод бўлиб, танаффус қилиш имкони пайдо бўлади.
- Тез-тез текшириладиган соҳалар. Умумий овқатланиш, савдо, ишлаб чиқариш ва хизматларда жарима ва тўхтатиш қоидалари юмшайди.
- Бухгалтер ва юристлар. Улар энди жарима стратегияси ва реестр асосида эътироз билдиришни билиши керак.
Шартли мисол: Фарғонадаги кичик тикув сехи икки ойга таъмирга ёпилади. Аввал эгаси бу даврда ҳам ҳар ой ҳисобот топшириб турарди. Вазирлар Маҳкамаси тартибни тасдиқлагач, у ариза бериб, фаолиятни тўхтатади ва таъмирдан кейин худди шу тизим орқали қайта очади. Агар сехга 10 млн сўм жарима солинса, у бир ойда 5 млн сўм тўлаб, қолганидан озод бўлиши мумкин. Ёки олти ой давомида тахминан 1,67 млн сўмдан тўлайди.
Шунингдек ўқинг Инвесторлар учун имтиёзлар: эркин иқтисодий зоналар, кичик саноат зоналари ва инвеститсия шартномасиСизнинг бизнесингизда ҳам йилнинг қайсидир ойлари деярли даромадсиз ўтадими?
Тадбиркор нима қилсин
- Жарима қарорлари муддатини назорат қилинг. Қарор қўлингизга теккан кундан бир ой сананг. 50 фоиз ёки бўлиб тўлаш имконияти шу муддатга боғлиқ.
- Кўрсатмаларни ёзма бажаринг. Текширув кўрсатмасини бажарганингиз ва зарарни қоплаганингизни ҳужжат билан тасдиқланг. Бу санксиядан озод бўлишнинг асоси. Ҳужжатлар тартиби ҳақида тадбиркор учун ҳуқуқий гигиена қўлланмасида батафсил ёзилган.
- Мавсумий танаффусни олдиндан режалаштиринг. Фаолиятни тўхтатиш тартиби чиққач, қайси ойларда ариза беришни ҳисобланг. Ходимлар билан меҳнат муносабатларини ҳам олдиндан ҳал қилинг.
- Талаб асосини сўранг. Инспектор бирор талабни бажармаганингизни айтса, у мажбурий талаблар реестрида борми — сўранг. Реестрда йўқ талаб учун жавобгарлик қўлланмайди.
- Солиқ масаласини алоҳида кўринг. Юмшатишларнинг бир қисми солиқ ҳуқуқбузарликларига тегишли эмас. Шунинг учун солиқ текширувига тайёргарлик ҳамон муҳим.
Манбалар
- Ўзбекистон Республикасининг ЗРУ-1168-сон қонуни, 2026-08-17 (кучга кириш санаси — 2026-11-18), лех.уз: ҳттпс://лех.уз/ру/docs/8413588
- Бухгалтер.уз, Тадбиркорлик тўғрисидаги қонун: асосий ўзгаришлар шарҳи, 2026-08-18: ҳттпс://бухгалтер.уз/публиш/doc/техт216829_новйй_закон_для_бизнеса_9_главнйҳ_изменений
Қисқаси, 18-ноябрдан жаримани ярмига тўлаш, фаолиятни ҳисоботсиз «музлатиш» (тартиб тасдиқлангач) ва реестрда йўқ талаб учун жавоб бермаслик ҳуқуқи пайдо бўлади. Фойда олиш учун қарор муддатларини кузатиб, ҳар бир кўрсатма бажарилишини ҳужжатлаб боринг.
Ушбу материал юридик маслаҳат эмас. Аниқ ҳолат бўйича юрист ёки бухгалтер билан маслаҳатлашинг.
Кўп бериладиган саволлар
Фаолиятни вақтинча тўхтатсам, солиқ ҳисоботини топширишим керакми?
Йўқ. Қонунга кўра, ўз аризангиз билан тўхтатилган даврда солиқ ва статистика ҳисоботи топширилмайди, солиқ ҳам ҳисобланмайди. Ариза бериш тартибини Вазирлар Маҳкамаси белгилайди.
Жариманинг ярмини тўлаш солиқ жарималарига ҳам тегишлими?
Қонун бу имкониятни тадбиркорлик субектига қўлланган жарималар учун беради. Аммо қоидабузарликни тузатиб, молиявий санксиядан тўлиқ озод бўлиш солиқ ҳуқуқбузарликларига татбиқ этилмайди. Аниқ ҳолатни бухгалтер ёки юрист билан текширинг.
Мажбурий талаблар реестрида йўқ талаб учун жарима солинса нима қилиш керак?
Қонун реестрга киритилмаган талаб учун жавобгарликка тортмасликни белгилайди. Қарорга ёзма эътироз билдиринг ва реестрдан тегишли талаб йўқлигини далил сифатида кўрсатинг.
Ҳужжатлар ва текширувларга тайёргарликни тизимлаштирмоқчимисиз?
Шартнома, рухсатнома ва кўрсатмалар муддатини битта жойда кузатиш тартибини бирга кўриб чиқиш мумкин.