Sexni ta'mirlash yoki mavsum tugagani uchun ikki oy yopib qo'ydingizmi, lekin har oy «nol» hisobot topshirishga majbur bo'ldingizmi? Yoki kichik qoidabuzarlik uchun katta jarima kelib, uni birdan to'lashga pul topolmadingizmi? 18-noyabrdan bu holatlar uchun yangi qoidalar ishlaydi.
Shu kuni «Tadbirkorlik faoliyati erkinligi kafolatlarini kuchaytirish» bo'yicha ZRU-1168-son qonun kuchga kiradi. Prezident uni 2026-yil 17-avgustda imzolagan. Qonunda u rasmiy e'lon qilinganidan uch oy o'tib kuchga kirishi yozilgan. Ya'ni matn avgustdan beri ma'lum, lekin normalar aynan shu hafta ishlay boshlaydi. Asosiy o'zgarishlar «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to'g'risida»gi qonunga kiritilgan.
Nima o'zgardi
Qonun matni lex.uz da e'lon qilingan. Kundalik biznes uchun eng muhim beshta yangilik bor.
1. Faoliyatni o'z xohishingiz bilan to'xtatish. Tadbirkor ro'yxatdan o'tkazuvchi organga yoki avtomatlashtirilgan davlat ro'yxati tizimi orqali ariza berib, faoliyatni vaqtincha to'xtatishi mumkin. Bu davrda soliq va statistika hisoboti topshirilmaydi. Korxona va har bir xodim bo'yicha soliq hisoblash ham to'xtaydi. Faoliyat xuddi shu yo'l bilan qayta tiklanadi. Ariza berish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlashi kerak — ariza qanday berilishi o'sha hujjat chiqqach aniq bo'ladi.
2. Jarimaning yarmini to'lab, qolganidan ozod bo'lish. Jarima summasining 50 foizi bir oy ichida ixtiyoriy to'lansa, qolgan qismi kechiriladi. Boshqa variant — jarimani olti oy davomida teng ulushlarda to'lash. Agar qaror topshirilganidan keyin bir oy ichida kamida oltidan bir qismi to'lansa, bo'lib to'lash avtomatik qo'llanadi. Qaysi usulni tanlash tadbirkorning o'zida.
3. Tuzatdingiz — sanksiya yo'q. Tekshiruv ko'rsatmasini bajarib, zararni o'z vaqtida va to'liq qoplasangiz, moliyaviy sanksiya qo'llanmaydi. Moliyaviy sanksiya — qoidabuzarlik uchun pul ko'rinishidagi jazo. Muhim istisno: bu qoida soliq huquqbuzarliklariga tatbiq etilmaydi.
4. Majburiy talablar reyestri. Adliya vazirligi tadbirkorlarga qo'yiladigan majburiy talablarning yagona reyestrini yuritadi. Reyestrga kiritilmagan talabni bajarmagani uchun tadbirkor javobgarlikka tortilmaydi.
5. Tekshiruv va to'xtatish chegaralari. Risk tahlili yoki boshqa idoralar ma'lumoti asosidagi tekshiruv endi faqat profilaktik tadbirlardan keyin boshlanadi. Profilaktika — avval ogohlantirish va tushuntirish, keyin tekshirish degani. Soliq bazasini yashirish bo'yicha soliq tekshiruvlari bundan mustasno. Nazorat organi faoliyatni sudsiz ko'pi bilan 10 ish kuniga to'xtata oladi. Buning uchun hayot va sog'liqqa yuqori xavf tug'diruvchi omillar reyestridagi asos kerak. Uzoqroq muddatga, olti oygacha, faqat sud to'xtatadi.
Kimga ta'sir qiladi
- Mavsumiy biznes. Dala hovli kafesi, maktab formasi tikuvchisi yoki turistik xizmatlar «bo'sh» oylarda hisobot va soliq yuksiz turishi mumkin.
- Ta'mir yoki qayta qurilishdagi korxonalar. Yopilmasdan, lekin hisobot yuklamasidan ozod bo'lib, tanaffus qilish imkoni paydo bo'ladi.
- Tez-tez tekshiriladigan sohalar. Umumiy ovqatlanish, savdo, ishlab chiqarish va xizmatlarda jarima va to'xtatish qoidalari yumshaydi.
- Buxgalter va yuristlar. Ular endi jarima strategiyasi va reyestr asosida e'tiroz bildirishni bilishi kerak.
Shartli misol: Farg'onadagi kichik tikuv sexi ikki oyga ta'mirga yopiladi. Avval egasi bu davrda ham har oy hisobot topshirib turardi. Vazirlar Mahkamasi tartibni tasdiqlagach, u ariza berib, faoliyatni to'xtatadi va ta'mirdan keyin xuddi shu tizim orqali qayta ochadi. Agar sexga 10 mln so'm jarima solinsa, u bir oyda 5 mln so'm to'lab, qolganidan ozod bo'lishi mumkin. Yoki olti oy davomida taxminan 1,67 mln so'mdan to'laydi.
Shuningdek o'qing Investorlar uchun imtiyozlar: erkin iqtisodiy zonalar, kichik sanoat zonalari va investitsiya shartnomasiSizning biznesingizda ham yilning qaysidir oylari deyarli daromadsiz o'tadimi?
Tadbirkor nima qilsin
- Jarima qarorlari muddatini nazorat qiling. Qaror qo'lingizga tekkan kundan bir oy sanang. 50 foiz yoki bo'lib to'lash imkoniyati shu muddatga bog'liq.
- Ko'rsatmalarni yozma bajaring. Tekshiruv ko'rsatmasini bajarganingiz va zararni qoplaganingizni hujjat bilan tasdiqlang. Bu sanksiyadan ozod bo'lishning asosi. Hujjatlar tartibi haqida tadbirkor uchun huquqiy gigiyena qo'llanmasida batafsil yozilgan.
- Mavsumiy tanaffusni oldindan rejalashtiring. Faoliyatni to'xtatish tartibi chiqqach, qaysi oylarda ariza berishni hisoblang. Xodimlar bilan mehnat munosabatlarini ham oldindan hal qiling.
- Talab asosini so'rang. Inspektor biror talabni bajarmaganingizni aytsa, u majburiy talablar reyestrida bormi — so'rang. Reyestrda yo'q talab uchun javobgarlik qo'llanmaydi.
- Soliq masalasini alohida ko'ring. Yumshatishlarning bir qismi soliq huquqbuzarliklariga tegishli emas. Shuning uchun soliq tekshiruviga tayyorgarlik hamon muhim.
Manbalar
- O'zbekiston Respublikasining ZRU-1168-son qonuni, 2026-08-17 (kuchga kirish sanasi — 2026-11-18), lex.uz: https://lex.uz/ru/docs/8413588
- Buxgalter.uz, Tadbirkorlik to'g'risidagi qonun: asosiy o'zgarishlar sharhi, 2026-08-18: https://buxgalter.uz/publish/doc/text216829_novyy_zakon_dlya_biznesa_9_glavnyh_izmeneniy
Qisqasi, 18-noyabrdan jarimani yarmiga to'lash, faoliyatni hisobotsiz «muzlatish» (tartib tasdiqlangach) va reyestrda yo'q talab uchun javob bermaslik huquqi paydo bo'ladi. Foyda olish uchun qaror muddatlarini kuzatib, har bir ko'rsatma bajarilishini hujjatlab boring.
Ushbu material yuridik maslahat emas. Aniq holat bo'yicha yurist yoki buxgalter bilan maslahatlashing.
Ko'p beriladigan savollar
Faoliyatni vaqtincha to'xtatsam, soliq hisobotini topshirishim kerakmi?
Yo'q. Qonunga ko'ra, o'z arizangiz bilan to'xtatilgan davrda soliq va statistika hisoboti topshirilmaydi, soliq ham hisoblanmaydi. Ariza berish tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.
Jarimaning yarmini to'lash soliq jarimalariga ham tegishlimi?
Qonun bu imkoniyatni tadbirkorlik subyektiga qo'llangan jarimalar uchun beradi. Ammo qoidabuzarlikni tuzatib, moliyaviy sanksiyadan to'liq ozod bo'lish soliq huquqbuzarliklariga tatbiq etilmaydi. Aniq holatni buxgalter yoki yurist bilan tekshiring.
Majburiy talablar reyestrida yo'q talab uchun jarima solinsa nima qilish kerak?
Qonun reyestrga kiritilmagan talab uchun javobgarlikka tortmaslikni belgilaydi. Qarorga yozma e'tiroz bildiring va reyestrdan tegishli talab yo'qligini dalil sifatida ko'rsating.
Hujjatlar va tekshiruvlarga tayyorgarlikni tizimlashtirmoqchimisiz?
Shartnoma, ruxsatnoma va ko'rsatmalar muddatini bitta joyda kuzatish tartibini birga ko'rib chiqish mumkin.