Asosiy kontentga o'tish
Bepul 20 daqiqalik marketing audit
Joylar soni chegaralangan

Savolingiz bormi?

Jamoamiz odatda 5 daqiqa ichida javob beradi.

WWhatsApp TTelegram

Valyuta nazorati: xorijiy hamkor bilan shartnomada 180 kunlik muddatni qanday boshqarish kerak

Xorijiy hamkor bilan ishlaganda valyuta nazorati: E-Kontrakt'da ro'yxatdan o'tish, 180 kunlik repatriatsiya muddati, avans, konvertatsiya va jarimalar 2026.

Valyuta nazorati: xorijiy hamkor bilan shartnomada 180 kunlik muddatni qanday boshqarish kerak

Ma'lumot 2026-yil noyabr holatiga.

Xorijiy hamkor bilan shartnoma imzolandi, tovar tayyor, pul ham bor. Lekin bank to'lovni o'tkazmayapti. Ko'pincha sabab oddiy: shartnoma milliy tizimda ro'yxatdan o'tmagan, raqami yo'q.

Xorijiy hamkor uchun bu tushunarsiz to'siq. Siz uchun esa bu kundalik ish. Valyuta nazorati — taqiq emas, u reyestr va taymer. Quyida shartnoma qanday ro'yxatga olinishi, pul va tovar chet elda qancha «turishi» mumkinligi, konvertatsiya va jarimalar haqida gaplashamiz. Maqola «O'zbekistonda biznes» qo'llanmasining bir qismi.

Valyuta nazorati nimaga tayanadi

Asosiy hujjat — «Valyutani tartibga solish to'g'risida»gi qonun, 2019-yil 22-oktabrdagi O'RQ-573-son qonun tahririda (lex.uz). Uning mantiqi oddiy.

Joriy operatsiyalar erkin. Tovar va xizmat uchun to'lov, foiz, dividend va ular uchun valyuta sotib olish cheklanmaydi (15-modda). Kapital harakati operatsiyalari — qarz, investitsiya, chetdagi omonat — alohida qoidalar bilan tartibga solinadi (16-modda).

Valyuta faqat O'zbekiston banklari orqali sotib olinadi. Bu rezidentga ham, norezidentga ham taalluqli (19-modda). Kurs talab va taklif asosida shakllanadi (8-modda). Eksport tushumini majburiy sotish qonunda yo'q.

Har bir bitim «uyga qaytishi» kerak. Rezident (norezident ham) tashqi savdo bo'yicha aktivlar repatriatsiyasini ta'minlashi shart (11-modda). Repatriatsiya — norezident o'z majburiyatini bajargani: pul keldi, tovar yetkazildi, o'zaro hisob-kitob qilindi yoki sug'urta to'landi.

Muammolarning ko'pi aynan shu oxirgi qoidadan chiqadi. Keling, bosqichma-bosqich ko'ramiz.

1-qadam: shartnomani E-Kontrakt'da ro'yxatdan o'tkazish

Tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimi (YeEISVO) bor, amalda uni E-Kontrakt deyishadi. Unga banklar, soliq va bojxona ulangan.

Shuningdek o'qing Investorlar uchun imtiyozlar: erkin iqtisodiy zonalar, kichik sanoat zonalari va investitsiya shartnomasi Biznes · 8 daqiqa

Monitoring tartibi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 14-maydagi 283-son qarori bilan tasdiqlangan, oxirgi o'zgarish — 2024-yil 7-sentabrdagi 551-son qaror (lex.uz). Muddatlar (buxgalter.uz, 2026):

  • Eksport yoki import shartnomasi, invoys — Qachon: Operatsiya boshlanishidan oldin
  • Birja yoki yarmarkada tuzilgan shartnoma — Qachon: 1 ish kuni ichida
  • Bajarilgan ish yoki xizmat dalolatnomasi — Qachon: Keyingi oyning 20-sanasigacha
  • Shartlarni o'zgartiruvchi qo'shimcha kelishuv — Qachon: Shartnoma kabi tartibda

Tizim identifikatsiya raqami beradi. Raqamsiz bank to'lovni o'tkazmaydi, bojxona deklaratsiyani qabul qilmaydi. 2025-yil 19-maydan E-Kontrakt yagona kanal, eski portallar ma'lumot uzatmaydi.

Istisnolar tor. Masalan, ro'yxatdan o'tgan o'zini o'zi band qilganlar xizmati va integratsiyalangan elektron maydonchalar orqali 5 000 AQSh dollaridan oshmaydigan tovar eksporti.

Amaliy maslahat. Ro'yxatdan siz o'tkazasiz, lekin ma'lumot shartnomadan olinadi. Valyuta, yetkazib berish sharti, summa va to'lov muddatini hamkor bilan oldin yozma kelishib oling. Har bir o'zgarish — yangi ro'yxat degani.

Turk va o'zbek moliya direktorlari Toshkent Sitidagi terasda suhbatlashmoqda

2-qadam: 180 kunlik taymer

Bu qoidani xorijiy hamkorga imzodan oldin tushuntirish kerak.

Qonun muddatni norezident majburiyati paydo bo'lgan sanadan hisoblaydi. Amalda eksportda bu eksport sanasi, avans to'langan importda esa to'lov sanasi (11¹-modda kechikishni shu sanalardan o'lchaydi). Norezident 180 kunda tovar yetkazmasa yoki pul to'lamasa, operatsiya kapital harakati hisoblanadi (O'RQ-573, 11-modda).

Jarima 181-kuni boshlanmaydi. 11¹-modda yana 45 kun beradi, kichik biznesga — 90 kun. Undan keyin sud qaytmagan summadan jarima undirishi mumkin:

  • 360 kungacha — Jarima: 5%
  • 360–545 kun — Jarima: qo'shimcha 10%
  • 545 kundan ortiq — Jarima: qo'shimcha 35%

Shu moddada himoya mexanizmlari ham bor. Fors-major muddatni uzaytiradi. Oxirgi 36 oydagi muddati o'tgan eksport debitorligi valyuta tushumining 10 foizidan oshmasa, jarima qo'llanmaydi. Sud qaroridan keyin 90 kun ichida hammasi qaytsa, jarima qaytariladi.

Shartli misol. Andijondagi tikuv fabrikasi Germaniyadagi xaridorga mart oyida mahsulot jo'natdi, to'lov 60 kunlik kechiktirish bilan. Sifat bo'yicha bahs chiqib, pul sakkizinchi oyda kelyapti. Fabrika 180 + 45 kun chegarasidan o'tib ketadi. Sizda ham shunday holat bo'lganmi? Bahsni oldindan yozma tartibga soling: qaytarish, chegirma yoki o'zaro hisob-kitob hujjat bilan rasmiylashtirilsin.

Importda ham xuddi shunday. Xorijiy yetkazib beruvchiga 100 foiz avans berib, tovar 7 oyda kelsa, javobgarlik sizda qoladi.

Pul umuman kelmasa-chi? Qonun repatriatsiya deb nafaqat pul tushishini, balki o'zaro hisob-kitob, majburiyatni boshqasi bilan almashtirish va sug'urta to'lovini ham tan oladi (11-modda). Shuning uchun katta eksport shartnomasini sug'urtalash va har bir bahsni hujjat bilan yopish — jarimadan eng arzon himoya. Hamkor bilan yozishmalarni, da'vo xatlarini va sud hujjatlarini saqlab qo'ying.

Hozir bir martalik amnistiya ham bor. Prezidentning 2026-yil 27-avgustdagi PF-176-son farmoniga ko'ra, 2027-yil 1-yanvargacha eksportchi 2026-yil 28-avgustgacha paydo bo'lgan muddati o'tgan debitorlikni o'z mablag'i hisobidan yopishi mumkin, to'lanmagan jarima esa yopilgan summaga mutanosib ravishda hisobdan chiqariladi. Davlat ulushi 50 foiz va undan ko'p bo'lgan korxonalar qatnasha olmaydi (Buxgalter.uz, 2026).

3-qadam: to'lov, avans va bank uchun hujjatlar

Har bir to'lov sizga xizmat ko'rsatuvchi bank orqali o'tadi. Bank E-Kontrakt raqamini va to'lov shartnomaga mosligini tekshiradi. O'tkazmalar, korrespondent banklar va rad etish sabablari — xalqaro to'lovlar haqidagi maqolada.

Importda bojxona ham muhim. Deklaratsiya shartnoma va invoysga mos bo'lishi kerak, aks holda bitim tizimda «ochiq» qoladi. Rasmiylashtirish tartibi — import va bojxona rasmiylashtiruvi maqolasida.

Avans bo'yicha muzokara. Xorijiy yetkazib beruvchi ko'pincha katta avans so'raydi. Unga 180 kunlik qoidani tushuntiring va akkreditiv, bank kafolati yoki jo'natmalarga bog'langan bosqichli to'lovni taklif qiling. Bu ishonchsizlik emas, qonun talabi.

2026-yil 1-sentabrdan invoys bo'yicha bitimlar. Prezidentning 2026-yil 27-avgustdagi PF-174-son farmoni alohida shartnomasiz, faqat invoys bilan rasmiylashtirilgan bitimlar bo'yicha hisob-kitobni yengillashtirdi. Importchi endi invoys bo'yicha avans o'tkaza oladi. Eksportchidan tushumning 50 foizini oldindan ta'minlash talab qilinmaydi. So'mda to'lanadigan eksportga kafolat yoki akkreditiv kerak emas. E-Kontrakt'da ro'yxatdan o'tkazish va uning muddatlari saqlanadi (Buxgalter.uz, 2026).

Hozircha faqat e'lon. 2026-yil avgustda hukumat savdo uylari va distribyutorlar orqali eksportda tushum muddatini 180 kundan 365 kunga uzaytirishni ham e'lon qildi (Kun.uz, 2026-yil 18-avgust). Bu qoida kuchga kirganini topmadik — unga tayanishdan oldin bankdan aniqlang.

Eksport menejeri va xorijiy xaridor sanoat parkida tayyor yukni ko'zdan kechirmoqda

4-qadam: konvertatsiya va valyuta hisoblari

Rezidentlar O'zbekiston banklarida valyuta hisobi ochishi mumkin (O'RQ-573, 12-modda). Xorijiy hamkor ham bu yerdagi bankda valyuta va so'mda hisob ochib, undan foydalana oladi (13-modda).

Yuridik shaxs-rezident chet elda hisob ochsa yoki yopsa, soliq organi va Markaziy bankni xabardor qiladi hamda bunday hisoblar bo'yicha har chorakda, chorak tugaganidan keyin bir oy ichida hisobot beradi (12-modda). Norezident yuridik shaxs bu yerda hisob ochishi uchun O'zbekistonda faoliyat yuritishi kerak (13-modda).

Valyuta sotib olish uchun bankka maqsadi ko'rsatilgan konvertatsiya arizasi beriladi. Odatda shartnoma, uning E-Kontrakt raqami va invoys so'raladi.

5-qadam: dividend va kapital

To'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va ularni repatriatsiya qilish cheklanmaydi (O'RQ-573, 16-modda). Xorijiy ta'sischi dividend so'rasa, bu joriy operatsiya: soliq to'langach valyuta erkin sotib olinadi. Bosqichlari — foydani chetga chiqarish maqolasida.

Invoys sanasi bilan to'lov sanasi orasida kurs o'zgarishi mumkin. Bu riskni qanday boshqarish haqida — valyuta riskini boshqarish maqolasida.

Xorijiy hamkorning «uyidagidan» farqi

  • Yevropa va Buyuk Britaniya hamkori: u yerda savdo shartnomasi odatda tomonlar va bank o'rtasidagi ish. Shuning uchun «nega ro'yxatsiz to'lay olmaysiz?» degan savolga tayyor turing.
  • Rossiya va Qozog'iston hamkori: bank orqali valyuta nazorati ularga tanish. Farqi — banklar, soliq va bojxona uchun yagona tizim va jarimalar valyuta qonunining o'zida yozilgani.
  • Turkiya va Xitoy hamkori: eksport tushumi qoidalari ularda ham bor. O'zbekistonda asosiy nuqta — importdagi avansga ham tegishli 180 kunlik taymer.

Birinchi jo'natmadan oldin checklist

  • ☐ To'lov muddati bahs uchun zaxira bilan 180 kunga sig'adi
  • ☐ Valyuta, Incoterms, summa va muddatlar yakuniy
  • ☐ Shartnoma E-Kontrakt'da ro'yxatdan o'tgan, raqami hamkorga yuborilgan
  • ☐ Invoys va dalolatnomalar o'z vaqtida ro'yxatga olinadi
  • ☐ Avans kafolat, akkreditiv yoki grafik bilan himoyalangan
  • ☐ Bahs va o'zaro hisob-kitobni kim va qanday rasmiylashtirishi aniq

Xulosa

Valyuta nazorati uchta faktga tayanadi. Joriy to'lovlar va valyuta sotib olish erkin, lekin faqat O'zbekiston banklari orqali. Har bir tashqi savdo shartnomasi pul yoki tovar harakatidan oldin E-Kontrakt'da ro'yxatdan o'tadi. Har bir bitimda 180 kunlik taymer bor, undan keyin sud orqali jarima kelishi mumkin. Shartnomani shu uch nuqta atrofida tuzsangiz, xorijiy hamkor bilan ish ancha osonlashadi.

Maqola umumiy ma'lumot uchun, yuridik yoki soliq maslahati emas. Qoidalar o'zgarib turadi: amaldagi tahrirni lex.uz'da va malakali yurist bilan tekshiring.

Ko'p beriladigan savollar

Har bir tashqi savdo shartnomasini ro'yxatdan o'tkazish shartmi?

Odatda ha. Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 14-maydagi 283-son qaroriga ko'ra shartnoma, invoys va bajarilgan xizmat dalolatnomalari operatsiya boshlanishidan oldin E-Kontrakt tizimida ro'yxatdan o'tadi. Raqamsiz bank to'lovni o'tkazmaydi, bojxona deklaratsiyani qabul qilmaydi. Istisnolar tor: masalan, 5 000 AQSh dollarigacha bo'lgan elektron savdo eksporti.

Xorijiy xaridor eksport uchun qancha vaqtda pul to'lashi kerak?

Qonun 180 kunni norezident majburiyati paydo bo'lgan sanadan hisoblaydi: amalda bu eksport sanasi, avansli importda esa to'lov sanasi. Shundan keyin qaytmagan summa kapital harakati operatsiyasi hisoblanadi. Jarima yana 45 kun (kichik biznes uchun 90 kun) kechiksa qo'llanishi mumkin (O'RQ-573, 11 va 11¹-moddalar, lex.uz).

Qaytarilmagan aktivlar uchun jarima qancha?

360 kungacha kechikishda summaning 5 foizi, 360–545 kunda qo'shimcha 10 foiz, 545 kundan oshsa yana qo'shimcha 35 foiz. Jarima sud orqali undiriladi. Sud qarori kuchga kirgach 90 kun ichida hammasi qaytarilsa, jarima qaytarib beriladi (O'RQ-573, 11¹-modda).

Xorijiy hamkorga dividend to'lash uchun valyuta sotib olsa bo'ladimi?

Ha. Dividend joriy operatsiya hisoblanadi, soliqlar to'langach valyuta bank orqali erkin sotib olinadi. Valyuta faqat O'zbekiston banklari orqali, talab va taklif asosidagi kursda sotib olinadi (O'RQ-573, 8, 15 va 19-moddalar).

Xorijiy hamkor bilan birinchi shartnomaga tayyorlanyapsizmi?

Qisqa maslahatda shartnoma ro'yxati, to'lov shartlari va 180 kunlik muddatlarni oldindan reja qilib, bank va yurist uchun aniq savollar tayyorlab olishingiz mumkin.

Shartnoma rejasini muhokama qilish →

Qayerdan boshlashni birga aniqlaymiz

DORA mutaxassisi bilan bepul konsultatsiya

Telegram'da yozish

Loyihangizni muhokama qilamiz

Raqamingizni qoldiring — mutaxassis siz bilan bog'lanadi.

Telegram orqali ariza qoldirish

Ma'lumotlaringiz faqat siz bilan bog'lanish uchun ishlatiladi.