Ma'lumot 2026-yil noyabr holatiga.
Qisqa javob: xorijiy kompaniya O'zbekistonga kelsa, uni uchta narsa qiziqtiradi. Bozor qanchalik katta, qoidalar qanchalik barqaror va pulni qanday aylantirib, qaytarib olish mumkin. Mahalliy tadbirkor sifatida siz shu savollarga tayyor javob bilan chiqsangiz, hamkorlik tezroq boshlanadi. Bu maqola xorijiy hamkor odatda nimani so'rashini va qayerga qarashini bo'limma-bo'lim ko'rsatadi.
Maqola shu turkumning asosiy sahifasi. Har bo'limda qisqa xulosa va batafsil maqolaga havola bor.
O'zbekiston raqamlarda: bozor haqida qisqacha
Xorijiy investor birinchi uchrashuvdayoq raqam so'raydi. Rasmiy manbadan olingan asosiy ko'rsatkichlar:
- Aholi: 2026-yil 1-aprel holatiga 38,38 mln doimiy aholi, bir yilda 1,8% o'sish (Milliy statistika qo'mitasi, 2026).
- Iqtisodiy o'sish: 2025-yilda real YaIM 7,7% o'sdi. Nominal YaIM 1 849,7 trln so'm (Milliy statistika qo'mitasi, dastlabki ma'lumot, 2026).
- Prognoz: XVF 2026-yil uchun 7,8%, 2027-yil uchun 6,5% o'sishni kutmoqda (World Economic Outlook, 2026-yil oktyabr, prognoz).
- Inflyatsiya: 2026-yil sentyabrida yillik 6,4% (Milliy statistika qo'mitasi, 2026).
- Asosiy stavka: yillik 14%. Markaziy bank boshqaruvi 2026-yil 16-sentyabrda uni o'zgartirmadi (Markaziy bank, 2026). Keyingi yig'ilish 2026-yil 28-oktyabrga belgilangan edi, eng so'nggi qarorni cbu.uz'da tekshiring.
Bu raqamlarni taqdimotga qo'yganda manba va sanani albatta yozing. Xorijiy investor manbasiz raqamga ishonmaydi va uni o'zi tekshiradi.
Biznes-reja uchun xulosa oddiy. Aholi yosh va o'sib bormoqda. Chakana savdo, qurilish, oziq-ovqatni qayta ishlash va xizmatlarda talab bor. Mahalliy kredit esa qimmat. Tarmoqlar, viloyatlar va xaridor portreti O'zbekiston bozori raqamlarda maqolasida batafsil.
Kirish usuli: eksportdan o'z kompaniyasigacha
Xorijiy kompaniya avval qanday sotishini hal qiladi. Huquqiy shakl keyin tanlanadi. Asosiy to'rt model bor:
Shuningdek o'qing O'zbekistonda ish madaniyati: muzokara, ishonch, til, uchrashuv odobi va qaror qabul qilish- To'g'ridan-to'g'ri eksport. Mahalliy xaridor import qiladi. Xorijiy kompaniya uchun xarajat kam, lekin to'lov intizomi xaridorga bog'liq.
- Mahalliy distribyutor yoki agent. Chakana va B2B kanallarga tez kirish. Marjaning bir qismi va narx nazorati hamkorga o'tadi.
- O'z kompaniyasi (sho''ba MChJ). Import, savdo, ishlab chiqarish yoki xizmat joyida yuritiladi.
- Onlayn kanal va marketplace'lar. Odatda yuqoridagi modellardan biri bilan birga ishlaydi.
Ko'p xorijiy kompaniyalar avval distribyutor orqali talabni sinab ko'radi. Keyin o'z korxonasini ochadi. Siz distribyutor bo'lmoqchi bo'lsangiz, bu bosqichda sotuv hisoboti, ombor va to'lov tarixingiz eng kuchli dalil bo'ladi. Modellar farqi O'zbekiston bozoriga kirish usulini tanlash maqolasida.

Huquqiy shakllar: xorijiy hamkor nimani tanlaydi
- MChJ — Bu nima: Alohida mahalliy yuridik shaxs, 100% xorijiy bo'lishi mumkin; Qachon tanlanadi: Savdo, xizmat, ishlab chiqarish — ko'p holatlar
- Qo'shma korxona — Bu nima: Mahalliy ta'sischi ishtirokidagi MChJ yoki AJ; Qachon tanlanadi: Ishlab chiqarish, hamkor aktiv yoki bozorga yo'l olib kirganda
- Filial — Bu nima: Xorijiy kompaniyaning bo'limi, alohida yuridik shaxs emas; Qachon tanlanadi: Aniq loyiha yoki shartnoma
- Vakolatxona — Bu nima: Aloqa va marketing, tijorat faoliyati yo'q; Qachon tanlanadi: Bozorni o'rganish, hamkorlarni qo'llab-quvvatlash
Ko'pincha MChJ tanlanadi. Ko'p tarmoqlarda xorijiy shaxs unga to'liq egalik qilishi va uni boshqarishi mumkin (IT Park, 2025). 2026-yil 22-iyuldan MChJlar yangi «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi O'RQ-1137-son Qonun bilan tartibga solinadi. Ustav kapitaliga umumiy minimal talab yo'q (ayrim faoliyat uchun litsenziya talabi uni belgilashi mumkin), ishtirokchilar soni 50 tadan oshmaydi (lex.uz). Bitta izoh: Prezident farmoni (PF-1652, 2019-yilgi tahrir) «xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxona» maqomini kamida 400 mln so'm ustav kapitali bilan bog'laydi, 2019-yilgi Investitsiyalar to'g'risidagi qonun esa faqat 15% ulush mezonini qo'llaydi — qaysi qoida qo'llanishini ro'yxatdan o'tkazish markazidan aniqlang. 2001-yilgi eski qonun bo'yicha tuzilgan ustav namunalarini yangilang. Qo'shma korxona taklif qilsangiz, ulushlar, qaror qabul qilish tartibi va chiqish shartlarini oldindan kelishing. Shakllar solishtiruvi MChJ, filial, vakolatxona yoki qo'shma korxona maqolasida.
Ro'yxatdan o'tish amalda
MChJni Davlat xizmatlari markazlari ro'yxatdan o'tkazadi: my.gov.uz orqali onlayn yoki markazga borib. IT Park qo'llanmasiga ko'ra, hujjat topshirilgach davlat ro'yxati bir-ikki ish kuni oladi (IT Park, 2025).
Davlat boji. «Davlat boji to'g'risida»gi Qonunga (O'RQ-619-son Qonun tahririda) ko'ra, tadbirkorlik subyektini ro'yxatdan o'tkazish uchun 1 BHM, xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxona uchun 10 BHM to'lanadi (lex.uz). Ustav kapitalining kamida 15 foizi xorijiy investitsiya bo'lsa, korxona shu toifaga kiradi («Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to'g'risida»gi O'RQ-598-son Qonun). 2026-yil 1-sentyabrdan BHM 440 000 so'm (Buxgalter.uz, 2026), demak xorijiy ta'sischili MChJ uchun boj taxminan 4,4 mln so'm. To'lov kuni aniq summani my.gov.uz'da tekshiring.
Xorijiy ta'sischi uchun hujjatlar ro'yxati (odatiy):
- ☐ Korxona nomi (bandligi tekshirilgan)
- ☐ O'zbekistondagi yuridik manzil (ijara yoki manzil berish shartnomasi)
- ☐ Ustav va ta'sis qarori
- ☐ Ta'sischi yuridik shaxs bo'lsa: o'z mamlakati reyestridan ko'chirma, ustav va korxona ochish qarori — apostil (konvensiya amal qilmaydigan mamlakatlar uchun konsullik legalizatsiyasi) va o'zbek tiliga tarjima bilan
- ☐ Ta'sischi jismoniy shaxs bo'lsa: pasport nusxasi, kerak joyda tarjima
- ☐ Hujjatni joyda topshiradigan shaxsga ishonchnoma
- ☐ Onlayn topshirish uchun elektron raqamli imzo
- ☐ Direktorni tayinlash qarori va pasport ma'lumotlari
Mahalliy hamkor sifatida yuridik manzil, tarjima va ishonchli yurist topishda yordam bersangiz, xorijiy tomon buni darhol qadrlaydi. Yana bir maslahat: xorijiy hamkorga hujjatlar ro'yxatini uning tilida, qaysi hujjatga apostil kerakligi bilan birga yuboring. Germaniya, Avstriya va Gretsiyadan kelgan hujjatlarga apostil yetmaydi: bu davlatlar O'zbekistonning Apostil konvensiyasiga qo'shilishiga e'tiroz bildirgan, shuning uchun konsullik legalizatsiyasi kerak (HCCH holat jadvali). Shunda hujjatlar bir marta to'g'ri tayyorlanadi va qayta yuborishga vaqt ketmaydi. Bosqichlar xorijiy fuqaro O'zbekistonda kompaniya ochishi maqolasida.
Soliqlar: asosiy stavkalar
Hukumat bayonotiga ko'ra 2026-yil uchun asosiy stavkalar (Bosh vazir o'rinbosari, Kun.uz, 2025-yil dekabr):
- Foyda solig'i (bazaviy) — Stavka: 15%
- QQS — Stavka: 12%
- Jismoniy shaxslar daromad solig'i — Stavka: 12%
- Ijtimoiy soliq (ish beruvchi) — Stavka: 12%
- Aylanmadan olinadigan soliq — Stavka: 4%
- Yuridik shaxslar mol-mulk solig'i — Stavka: 1,5%
Ayrim tarmoqlarda foyda solig'i 20%. Masalan, tijorat banklari va mobil aloqa operatorlarida (PwC, 2026-yil avgust). Norezidentga to'lovdan soliq manbada ushlanadi. Ichki qonun bo'yicha dividend va foizdan 10%, royaltidan 20% (PwC, 2026-yil avgust). Ikki tomonlama soliq bitimi bo'lsa, stavka ko'pincha pastroq. Buning uchun xorijiy hamkor o'z mamlakatidan soliq rezidentligi sertifikatini olib keladi.
2026-yil 1-iyundan aylanma soliqdan umumbelgilangan tartibga majburiy o'tish chegarasi 1 mlrd so'mdan 12 000 BHMga ko'tarildi (Prezident farmoni, Anhor.uz, 2026-yil may). 2026-yil 1-sentyabrdan BHM 440 000 so'm (Buxgalter.uz, 2026). Demak, chegara yiliga taxminan 5,3 mlrd so'm. Shu bilan birga savdo, xizmat va umumiy ovqatlanish uchun ixtiyoriy soddalashtirilgan 6% QQS joriy qilindi.
Xorijiy kapitalli korxona uchun qaysi rejim mos ekani O'zbekiston soliq tizimi xorijiy kompaniya uchun maqolasida.
Bank, valyuta va foydani chiqarish
Korxonaga so'mdagi hisob raqam va odatda valyuta hisobi kerak. Bank xorijiy ta'sischi va yakuniy benefitsiarni o'zi tekshiradi. Egalik sxemasi va mablag' manbai hujjatlarini oldindan tayyorlang. Xorijiy hamkor odatda «hisob qancha vaqtda ochiladi?» deb so'raydi. Aniq javob bankka bog'liq, shuning uchun ikki-uch bankdan oldindan so'rab, talablarini solishtirib qo'ying. Ustav kapitaliga birinchi pul tushganda bank qanday hujjat so'rashini ham aniqlang. Tartib va bank odatda beradigan savollar O'zbekistonda korporativ bank hisobi maqolasida.
Valyuta bo'yicha xorijiy hamkor albatta so'raydi. 2017-yil sentyabrdagi liberallashuvdan keyin yuridik shaxslar tijorat bankidan valyutani bozor kursida sotib oladi. Bu import, kredit qaytarish va foydani o'tkazish kabi joriy xalqaro operatsiyalarga tegishli (2017-yil 2-sentyabr farmoni sharhi, Mondaq). Amalda:
- so'mdagi tushum va valyutadagi xarajat o'rtasidagi kurs farqini hisoblang;
- shartnoma, invoys va bojxona hujjatlarini tartibda saqlang, bank konvertatsiyadan oldin ularni tekshiradi;
- o'tkaziladigan summani dividend solig'i ushlangandan keyin rejalashtiring.
Dividend, hujjatlar va bitim bo'yicha imtiyoz foydani chetga chiqarish maqolasida.
Kadrlar, ishlash ruxsatnomasi va yashash huquqi
Xodim Mehnat kodeksi bo'yicha yollanadi. Yozma mehnat shartnomasi tuziladi, soliqni ish beruvchi ushlaydi, hisobot elektron topshiriladi. Ish haqi shahar va lavozimga qarab keskin farq qiladi. Toshkent viloyatlardan ancha qimmat. Qanday yollash va shartnomaga nima yozish O'zbekistonda xodim yollash maqolasida.
Xorijiy rahbar va mutaxassisga odatda ishlash ruxsatnomasi kerak. Uni ish beruvchi rasmiylashtiradi. Bundan tashqari mos viza yoki yashash maqomi kerak. Yuqori malakali mutaxassislar va IT Park kompaniyalari xodimlari kabi ayrim toifalar uchun soddalashtirilgan tartib bor. Investorlar uchun yashash huquqi variantlari 2025-yildan joriy qilinib, qayta ko'rib chiqilgan. Talablar o'zgaradi, shuning uchun ishni erta boshlang: xorijiy xodim uchun viza va ishlash ruxsatnomasi.
Imtiyozlar: erkin iqtisodiy zonalar va IT Park
Erkin va maxsus iqtisodiy zonalar. Ishtirokchilar investitsiya hajmiga qarab foyda solig'i va mol-mulk solig'i imtiyozlarini oladi. Uskuna va materiallar uchun bojxona imtiyozlari ham bor. PwC sharhiga ko'ra, foyda solig'i imtiyozi muddati 3 yildan (3–5 mln dollar) 10 yilgacha (15 mln dollar va undan ko'p). 2026-yil 1-apreldan ishtirokchi maqomini olganlar uchun bu imtiyoz soliqdan ozod qilish emas, tezlashtirilgan amortizatsiya shaklida beriladi (PwC, 2026-yil avgust). Shartlar investorlar uchun imtiyozlar va erkin iqtisodiy zonalar maqolasida.
IT Park. Ruxsat etilgan IT faoliyati bilan shug'ullanuvchi rezidentlar 2028-yil 1-yanvargacha ko'p soliqlardan ozod. Bunga foyda solig'i, QQS va ijtimoiy soliq kiradi. Xodimlar daromadiga 12% o'rniga 7,5% soliq qo'llanadi (IT Park, 2026-yil yanvar). 2028-yildan 2040-yilgacha QQSdan boshqa imtiyozlar eksport tushumi umumiy daromadning 50% dan ortiq bo'lgan rezidentlarga saqlanadi (2024-yil 24-dekabrdagi O'RQ-1014-son Qonun, Buxgalter.uz). Kimga mos va qanday ariza beriladi: IT Park rezidentligi.

Birinchi yil xarajatlari: byudjet moddalari
Summa tarmoq va shaharga bog'liq. Quyida hisoblash kerak bo'lgan moddalar:
- yuridik rasmiylashtirish: apostil, tarjima, yurist xizmati, davlat boji;
- ofis yoki ombor ijarasi, garov puli, kommunal to'lovlar;
- ish haqi va unga 12% ijtimoiy soliq, rekruting xizmati;
- buxgalteriya va ish haqi hisobi, hisobot dasturi, aholiga sotilsa onlayn kassa;
- bank komissiyasi va konvertatsiyadagi kurs farqi;
- kerak bo'lsa litsenziya, sertifikat va mahsulot sinovi;
- xorijiy xodimlar uchun ruxsatnoma, viza va safar;
- marketing va o'zbek hamda rus tiliga lokalizatsiya;
- kurs va inflyatsiya uchun zaxira.
Bundan byudjet tuzish O'zbekistonda biznes xarajatlari maqolasida.
Ish madaniyati: xorijiy hamkorga nimani tushuntirish kerak
O'zbekistonda avval munosabat, keyin bitim. Birinchi uchrashuv ko'pincha tanishuv bo'ladi. Mehmondorchilik ham ishning bir qismi. Oilaviy va o'rta korxonalarda qarorni egasi qabul qiladi. Xorijiy hamkorga kim imzo qo'yishini oldindan ayting. Toshkentda ish muhitida rus tili keng ishlatiladi. Davlat tili o'zbek tili, viloyatlarda u asosiy. Ikki tilli shartnoma odatiy holat. Batafsil O'zbekistonda ish madaniyati maqolasida.
Risklar: ochiq gapirish kerak bo'lganlari
- Qonunchilik o'zgarishi. Soliq va litsenziya qoidalari tez-tez yangilanadi. 2026-yilda aylanma soliq chegarasi va EIZ imtiyozlari o'zgargani shunga misol. lex.uz'ni kuzatib boradigan maslahatchi kerak.
- Valyuta. Tushum so'mda, xarajat valyutada bo'lsa, kurs riski paydo bo'ladi.
- Kredit narxi. Asosiy stavka 14% bo'lganda mahalliy qarz qimmat.
- Hamkor riski. Xorijiy kompaniya sizni ham tekshiradi. Hisobotlaringiz va soliq tarixingiz toza bo'lsin.
- Shartnoma ijrosi. Qaysi huquq, qaysi til va qaysi arbitraj — oldindan kelishiladi.
- Masofadan boshqarish. Aniq hisobot bo'lmasa, xorijdagi egasi nazoratni tez yo'qotadi.
Har bir riskni kamaytirish yo'li O'zbekistonda biznes risklari maqolasida. Masofaviy nazorat muammosining bir yechimi — kelishilgan maqsadlar bo'yicha kundalik ishni yuritadigan yollangan mahalliy boshqaruvchi hamkor. Bu model hamkor boshqaruvchi modeli maqolasida tushuntirilgan.
Xorijiy hamkorning mamlakatidan nimasi farq qiladi
Faqat tasdiqlangan farqlar:
- Rossiya — O'zbekistonda nima boshqacha: Foyda solig'i 15%, Rossiyada 2025-yildan 25%. QQS 12%, Rossiyada 2026-yildan 22% (Thomson Reuters, 2026)
- Qozog'iston — O'zbekistonda nima boshqacha: QQS 12%, Qozog'istonda yangi Soliq kodeksi bo'yicha 2026-yildan 16% (Thomson Reuters, 2026)
- Turkiya — O'zbekistonda nima boshqacha: Foyda solig'i 15%, Turkiyada moliyaviy bo'lmagan kompaniyalar uchun 25% (PwC, 2026)
- Germaniya / YeI — O'zbekistonda nima boshqacha: Bir xil 15%. Germaniyada 15% korporativ soliq, birdamlik yig'imi va mahalliy savdo solig'i, yirik shaharlarda jami taxminan 30–33% (PwC, 2026). Germaniya, Avstriya va Gretsiya hujjatlariga apostil emas, konsullik legalizatsiyasi kerak (HCCH)
- Xitoy — O'zbekistonda nima boshqacha: Foyda solig'i 15%, Xitoyda standart stavka 25% (PwC China)
Past stavka hali umumiy yuk past degani emas. Ish haqi soliqlari, QQSni qaytarish, kurs yo'qotishi va hisob xarajatini ham qo'shib hisoblang.
Bosqichma-bosqich reja
- 1 — Nima: Bozorni tekshirish va kirish modeli; Qayerda: Tahlil, safar, hamkorlar bilan uchrashuv; Odatiy muddat: Tarmoqqa bog'liq
- 2 — Nima: Huquqiy shakl va soliq rejimini tanlash; Qayerda: Mahalliy yurist va soliq maslahatchisi; Odatiy muddat: Murakkablikka bog'liq
- 3 — Nima: Ta'sischi hujjatlari: apostil yoki konsullik legalizatsiyasi (Germaniya, Avstriya, Gretsiya va konvensiyaga a'zo bo'lmaganlar); Qayerda: Xorijiy hamkor mamlakatidagi notarius, apostil idorasi yoki konsullik; Odatiy muddat: Mamlakatga bog'liq
- 4 — Nima: MChJni ro'yxatdan o'tkazish va davlat bojini to'lash (1 BHM; xorijiy investitsiyali korxona uchun 10 BHM); Qayerda: my.gov.uz yoki Davlat xizmatlari markazi; Odatiy muddat: Topshirilgach 1–2 ish kuni (IT Park, 2025)
- 5 — Nima: Bank hisoblarini ochish; Qayerda: Tijorat banki; Odatiy muddat: Bank tekshiruviga bog'liq
- 6 — Nima: Soliq hisobi, buxgalteriya, kassa; Qayerda: Soliq portali, buxgalter; Odatiy muddat: Birinchi sotuvdan oldin
- 7 — Nima: Litsenziya, sertifikat, ruxsatnoma; Qayerda: Tarmoq regulyatorlari; Odatiy muddat: Faoliyatga bog'liq
- 8 — Nima: Xodim yollash, xorijiy xodimga ruxsatnoma; Qayerda: Ish beruvchi, migratsiya organlari; Odatiy muddat: Erta boshlang
- 9 — Nima: Mos kelsa imtiyozga ariza; Qayerda: IT Park, EIZ ma'muriyati; Odatiy muddat: Alohida tartib
- 10 — Nima: Sotuvni boshlash va oylik hisobot; Qayerda: Jamoa yoki mahalliy boshqaruvchi; Odatiy muddat: Doimiy
Birinchi chorak uchun batafsil reja O'zbekistonda birinchi 90 kun checklistida.
Bu maqola umumiy ma'lumot, yuridik yoki soliq maslahati emas. O'zbekistonda qoidalar tez o'zgaradi. O'z holatingiz tafsilotlarini mahalliy yurist va soliq maslahatchisi bilan tekshiring.
Ko'p beriladigan savollar
Xorijiy hamkor O'zbekistonda MChJni 100% o'ziga ocha oladimi?
Ko'p tarmoqlarda ha. Xorijiy jismoniy yoki yuridik shaxs MChJning yagona ta'sischisi bo'la oladi. Direktor ham xorijiy fuqaro bo'lishi mumkin (IT Park, 2025). Litsenziyalanadigan faoliyatda alohida talablar bor, ularni ro'yxatdan o'tishdan oldin tekshiring.
2026-yilda asosiy soliq stavkalari qancha?
Foyda solig'ining bazaviy stavkasi 15%, QQS 12%, jismoniy shaxslar daromad solig'i 12%, ijtimoiy soliq 12% (hukumat bayonoti, Kun.uz, 2025-yil dekabr). Kichik korxona yillik tushum 12 000 BHMdan oshmaguncha QQS va foyda solig'i o'rniga 4% aylanma soliq to'lashi mumkin. Norezidentga to'lanadigan dividenddan 10% soliq ushlanadi, soliq bitimi bo'lsa stavka pastroq bo'lishi mumkin (PwC, 2026-yil avgust).
Xorijiy kapitalli korxonani ro'yxatdan o'tkazish qancha vaqt oladi?
Davlat ro'yxati tez. IT Park qo'llanmasiga ko'ra, hujjat onlayn topshirilgach bir-ikki ish kuni ketadi (IT Park, 2025). Ko'proq vaqt tayyorgarlikka ketadi: xorijdagi hujjatlarga apostil qo'yish, tarjima, yuridik manzil, elektron imzo va bank hisobi.
Xorijiy hamkor foydani chetga chiqara oladimi?
Ha. 2017-yil sentyabrdagi valyuta liberallashuvidan keyin yuridik shaxslar joriy xalqaro operatsiyalar, jumladan foydani o'tkazish uchun tijorat bankidan valyutani bozor kursida sotib oladi (2017-yil 2-sentyabr farmoni sharhi, Mondaq). Bank tasdiqlovchi hujjat so'raydi, dividend solig'i esa o'tkazishdan oldin ushlanadi.
Mahalliy hamkor xorijiy kompaniyaga nimasi bilan foydali?
Qonun ko'p tarmoqda mahalliy hamkorni talab qilmaydi. Lekin bozorni, tilni va odamlarni biladigan hamkor birinchi sotuvgacha bo'lgan yo'lni qisqartiradi. Hamkor sifatida o'z rolingizni, hisobot tartibini va nazorat huquqlarini yozma kelishib oling.
Xorijiy hamkor bilan ish boshlayapsizmi?
Qisqa maslahatda kirish modelini tanlash, ro'yxat, bank va kadr ketma-ketligini tuzish hamda yurist va soliq maslahatchisiga beriladigan savollar ro'yxatini tayyorlashga yordam beriladi.