O'zbekiston bizneslarida marketing qanday tuzilgan
Qancha sarflash, kimni yollash, nimani natija deb hisoblash — javob kompaniyaning hajmiga bog'liq. 54 intervyu va 157 ming kompaniyaning soliq hisobotlari asosida «7 Qadam» marketing zinapoyasi.
- 54chuqur intervyu: egalar, CEO, CMO
- 157 mingkompaniya, I-Hamkor 2025
- $93,2 mlrdjami daromad
- 16soha
Kompaniyalarning ko'pi pastda, pulning ko'pi tepada
Kompaniyalar soni bo'yicha bozor piramida: asosi keng, cho'qqisi tor. Daromad bo'yicha esa xuddi shu piramida ag'darilgan.
Manba: Lokals Marketing, I-Hamkor 2025 soliq hisobotlari asosida. 157 414.
«Ship»ni soha belgilaydi
Aylanmasi $10 mln dan yuqori kompaniyalarning soha daromadidagi ulushi. Sohalar uch turga bo'lindi.
Bozor allaqachon bo'lingan
Kirish to'sig'i juda baland: kapital, litsenziya va davlat resurslariga kirish hal qiladi.
- Aviatsiya
- 99,4%
- Telekom
- 91,8%
- Moliya va sug'urta
- 79,9%
Bozor hozir bo'linmoqda
Liderlar bor, lekin yonida o'rta va kichik kompaniyalar ko'p. Kim tepaga chiqishi hozir hal bo'lyapti.
- Avto va dilerlar
- 69%
- FMCG
- 60,7%
- Axborot va aloqa
- 58,4%
- Qurilish
- 54,6%
- Logistika
- 53%
- Distributsiya
- 51,8%
- Turizm
- 51,3%
Bozor hali bo'linmagan
Daromad ko'plab kichik kompaniyalarda. Marketing o'xshashlar orasida ajralib turishga yordam beradi.
- Riteyl
- 43,5%
- Ta'lim
- 42,9%
- B2B xizmatlar
- 38,7%
- Ko'chmas mulk
- 38,2%
- Umumiy ovqatlanish
- 23,1%
- Klinikalar
- 6,9%
Har xil biznes — bir xil muammolar
Marketingga kim javob beradi
- Egasining o'zi — 65%
- Marketolog yoki direktor — 25%
- Jamoaviy — 10%
Ko'p bosqichlarda marketing bitta odamga, ko'pincha egasiga tayanadi.
Marketing strategiyasi bormi
- Yo'q, taktik ishlashadi — 70%
- Qisman — 20%
- To'liq yillik — 10%
Ko'p kompaniya rejalashtirib emas, javob qaytarib ishlaydi: sotuv tushganda marketing yoqiladi.
Marketing zinapoyasi
Biznes o'sadi va u bilan marketing o'zgaradi: kim javob beradi, qaysi ko'rsatkich o'lchanadi, qaysi vositalar va qancha byudjet.
-
$100 minggacha
01Mikro biznesIntuitiv marketing$5 minggachayillik byudjet
-
$100 ming – 1 mln
02KichikQo'lda marketing$5–30 mingyillik byudjet
-
$1–5 mln
03BarqarorEpizodik marketing$30–100 mingyillik byudjet
-
$5–10 mln
04O'sayotganO'lchanadigan marketing$100–300 mingyillik byudjet
-
$10–50 mln
05TuzilmaliMuntazam marketing$300 ming – 1 mlnyillik byudjet
-
$50–100 mln
06TizimliStrategik marketing$1–3 mlnyillik byudjet
-
$100 mln+
07InstitutsionalKategoriya marketingi$3–10 mlnyillik byudjet
Biznesingiz qaysi bosqichda?
Yillik aylanmani tanlang — bosqichingiz, nimani o'lchash, qaysi vositalar va qancha byudjet odatiy ekanini ko'rasiz. Mos agentliklar ham chiqadi.
Mikro biznes · Intuitiv marketing
- Kim javob beradi
- Egasi
- Asosiy ko'rsatkich
- Daromad va sotuvlar soni
- Vositalar
- Ijtimoiy tarmoq, peshlavha, og'zaki tavsiya, marketpleys
- Odatiy byudjet
- $5 minggacha yiliga
Shu bosqichdagi tipik tuzoqMijozlar tasodifan keladi: tanishlar, qo'shnilar, messenjerdan kamdan-kam buyurtma.
Keyingi qadam: 02 · Kichik — kanallar bo'yicha buyurtmalar va reklama o'zini oqlayaptimi — shuni hisoblash.
Kichik · Qo'lda marketing
- Kim javob beradi
- Egasi va birinchi yordamchi
- Asosiy ko'rsatkich
- Kanallar bo'yicha buyurtmalar, reklama o'zini oqlashi
- Vositalar
- Ijtimoiy tarmoqda reklama, aksiyalar, blogerlar
- Odatiy byudjet
- $5–30 ming yiliga
Shu bosqichdagi tipik tuzoqHammasini birdan sinashadi: target, blogerlar, aksiyalar. Nima ishlaganini takrorlay olishmaydi.
Keyingi qadam: 03 · Barqaror — arizalar, ularning narxi va sotuvga konversiyasi.
Barqaror · Epizodik marketing
- Kim javob beradi
- Rasmiy marketing-direktor
- Asosiy ko'rsatkich
- Arizalar, ularning narxi va sotuvga konversiya
- Vositalar
- Natija uchun to'lanadigan reklama, OAV'da maqolalar, tadbirlar
- Odatiy byudjet
- $30–100 ming yiliga
Shu bosqichdagi tipik tuzoq«Hammasini quradigan odamni» kutishadi. Qidirayotganda o'sish sekinlashadi.
Keyingi qadam: 04 · O'sayotgan — yangi va qayta mijozlarni segmentlar bo'yicha o'lchash.
O'sayotgan · O'lchanadigan marketing
- Kim javob beradi
- Marketing-direktor va kichik jamoa
- Asosiy ko'rsatkich
- Segmentlar bo'yicha yangi va qayta mijozlar
- Vositalar
- Tashqi reklama, media xarid, mahsulot reklamasi
- Odatiy byudjet
- $100–300 ming yiliga
Shu bosqichdagi tipik tuzoqBo'lim paydo bo'lgan, lekin vakolati yo'q: har loyiha egasi orqali qo'lda yuradi.
Keyingi qadam: 05 · Tuzilmali — yillik reja, marja va xarid chastotasi.
Tuzilmali · Muntazam marketing
- Kim javob beradi
- Marketing-direktor va rollari bor bo'lim
- Asosiy ko'rsatkich
- Yillik reja bajarilishi, marja, xarid chastotasi
- Vositalar
- Yiliga 1–2 brend-kampaniya, TV, mijozlar bazasi bilan ish
- Odatiy byudjet
- $300 ming – 1 mln yiliga
Shu bosqichdagi tipik tuzoqYillik reja birinchi shoshilinch ishga tushirishgacha yashaydi; kundalik ish yana taktikaga tortadi.
Keyingi qadam: 06 · Tizimli — raqobatchilarga nisbatan o'rin va distributsiya.
Tizimli · Strategik marketing
- Kim javob beradi
- Bir nechta mahsulot liniyasi uchun bo'lim
- Asosiy ko'rsatkich
- Raqobatchilarga nisbatan o'rin, distributsiya
- Vositalar
- Butun mamlakat bo'ylab ko'p kanalli kampaniyalar, savdo nuqtalari bilan ish
- Odatiy byudjet
- $1–3 mln yiliga
Shu bosqichdagi tipik tuzoqKampaniyalar xalqaro brendlar namunasida qilinadi, o'sish esa hamon distributsiya va narxga tayanadi.
Keyingi qadam: 07 · Institutsional — bozor ulushi, taniqlilik va reklamadagi ovoz ulushi.
Institutsional · Kategoriya marketingi
- Kim javob beradi
- Katta bo'lim yoki bosh ofis
- Asosiy ko'rsatkich
- Bozor ulushi, taniqlilik, reklamadagi ovoz ulushi
- Vositalar
- Integratsiyalangan kampaniyalar, homiylik, kategoriyani rivojlantirish
- Odatiy byudjet
- $3–10 mln yiliga
Shu bosqichdagi tipik tuzoqBoshqa bozorlarda ishlagan narsa bu yerda ishlamaydi.
Keyingi qadam: eng yuqori bosqich: kategoriyani saqlash va o'stirish.
Shu byudjetga mos agentliklar · minimal loyiha $5 minggacha gacha
Shu byudjetga mos agentliklar · minimal loyiha $5–30 ming gacha
Shu byudjetga mos agentliklar · minimal loyiha $30–100 ming gacha
Shu byudjetga mos agentliklar · minimal loyiha $100–300 ming gacha
Shu byudjetga mos agentliklar · minimal loyiha $300 ming – 1 mln gacha
Shu byudjetga mos agentliklar · minimal loyiha $1–3 mln gacha
Shu byudjetga mos agentliklar · minimal loyiha $3–10 mln gacha
Tadqiqot nimani ko'rsatdi
- 01
Marketing biznes hajmiga bog'liq, sohaga emas.
Bir xil hajmdagi klinika, do'kon va zavod bir xil muammolarga duch keladi.
- 02
Bosqichlarni sakrab o'tib bo'lmaydi.
Avval takroriy sotuv, keyin pozitsiya, keyin tizim, keyin butun mamlakat miqyosidagi brend.
- 03
Avval natijaga qarash o'zgaradi, keyin marketing.
Natija «arizalar» bo'lsa, marketing arizaga ishlaydi. Natija bozor ulushi bo'lganda vazifa, jamoa va vositalar o'zgaradi.
- 04
Biznes va marketing har xil tezlikda o'sadi.
Oldinga ketgan marketing pulni hali yetib kelinmagan vazifaga sarflaydi, orqada qolgani erishilganni mustahkamlashga xalaqit beradi.
- 05
Soha marketing tuzilishini emas, «ship»ni belgilaydi.
Bo'lingan bozorlarda tepadagi o'rinlar band. FMCG, avto va qurilishda lider hozir aniqlanmoqda.
- 06
Ko'pincha tor joy — egasining o'zi.
Yangi marketolog yoki katta byudjet egasining marketingga qarashi o'zgarmaguncha vaziyatni o'zgartirmaydi.