Ўзбекистон бизнесларида маркетинг қандай тузилган
Қанча сарфлаш, кимни ёллаш, нимани натижа деб ҳисоблаш — жавоб компаниянинг ҳажмига боғлиқ. 54 интервю ва 157 минг компаниянинг солиқ ҳисоботлари асосида «7 Қадам» маркетинг зинапояси.
- 54чуқур интервю: эгалар, CEO, CMO
- 157 мингкомпания, И-Ҳамкор 2025
- $93,2 млрджами даромад
- 16соҳа
Компанияларнинг кўпи пастда, пулнинг кўпи тепада
Компаниялар сони бўйича бозор пирамида: асоси кенг, чўққиси тор. Даромад бўйича эса худди шу пирамида ағдарилган.
Манба: Локалс Маркетинг, И-Ҳамкор 2025 солиқ ҳисоботлари асосида. 157 414.
«Шип»ни соҳа белгилайди
Айланмаси $10 млн дан юқори компанияларнинг соҳа даромадидаги улуши. Соҳалар уч турга бўлинди.
Бозор аллақачон бўлинган
Кириш тўсиғи жуда баланд: капитал, литсензия ва давлат ресурсларига кириш ҳал қилади.
- Авиатсия
- 99,4%
- Телеком
- 91,8%
- Молия ва суғурта
- 79,9%
Бозор ҳозир бўлинмоқда
Лидерлар бор, лекин ёнида ўрта ва кичик компаниялар кўп. Ким тепага чиқиши ҳозир ҳал бўляпти.
- Авто ва дилерлар
- 69%
- FMCG
- 60,7%
- Ахборот ва алоқа
- 58,4%
- Қурилиш
- 54,6%
- Логистика
- 53%
- Дистрибутсия
- 51,8%
- Туризм
- 51,3%
Бозор ҳали бўлинмаган
Даромад кўплаб кичик компанияларда. Маркетинг ўхшашлар орасида ажралиб туришга ёрдам беради.
- Ритейл
- 43,5%
- Таълим
- 42,9%
- B2B хизматлар
- 38,7%
- Кўчмас мулк
- 38,2%
- Умумий овқатланиш
- 23,1%
- Клиникалар
- 6,9%
Ҳар хил бизнес — бир хил муаммолар
Маркетингга ким жавоб беради
- Эгасининг ўзи — 65%
- Маркетолог ёки директор — 25%
- Жамоавий — 10%
Кўп босқичларда маркетинг битта одамга, кўпинча эгасига таянади.
Маркетинг стратегияси борми
- Йўқ, тактик ишлашади — 70%
- Қисман — 20%
- Тўлиқ йиллик — 10%
Кўп компания режалаштириб эмас, жавоб қайтариб ишлайди: сотув тушганда маркетинг ёқилади.
Маркетинг зинапояси
Бизнес ўсади ва у билан маркетинг ўзгаради: ким жавоб беради, қайси кўрсаткич ўлчанади, қайси воситалар ва қанча бюджет.
-
$100 минггача
01Микро бизнесИнтуитив маркетинг$5 минггачайиллик бюджет
-
$100 минг – 1 млн
02КичикҚўлда маркетинг$5–30 мингйиллик бюджет
-
$1–5 млн
03БарқарорЭпизодик маркетинг$30–100 мингйиллик бюджет
-
$5–10 млн
04ЎсаётганЎлчанадиган маркетинг$100–300 мингйиллик бюджет
-
$10–50 млн
05ТузилмалиМунтазам маркетинг$300 минг – 1 млнйиллик бюджет
-
$50–100 млн
06ТизимлиСтратегик маркетинг$1–3 млнйиллик бюджет
-
$100 млн+
07ИнститутсионалКатегория маркетинги$3–10 млнйиллик бюджет
Бизнесингиз қайси босқичда?
Йиллик айланмани танланг — босқичингиз, нимани ўлчаш, қайси воситалар ва қанча бюджет одатий эканини кўрасиз. Мос агентликлар ҳам чиқади.
Микро бизнес · Интуитив маркетинг
- Ким жавоб беради
- Эгаси
- Асосий кўрсаткич
- Даромад ва сотувлар сони
- Воситалар
- Ижтимоий тармоқ, пешлавҳа, оғзаки тавсия, маркетплейс
- Одатий бюджет
- $5 минггача йилига
Шу босқичдаги типик тузоқМижозлар тасодифан келади: танишлар, қўшнилар, мессенжердан камдан-кам буюртма.
Кейинги қадам: 02 · Кичик — каналлар бўйича буюртмалар ва реклама ўзини оқлаяптими — шуни ҳисоблаш.
Кичик · Қўлда маркетинг
- Ким жавоб беради
- Эгаси ва биринчи ёрдамчи
- Асосий кўрсаткич
- Каналлар бўйича буюртмалар, реклама ўзини оқлаши
- Воситалар
- Ижтимоий тармоқда реклама, аксиялар, блогерлар
- Одатий бюджет
- $5–30 минг йилига
Шу босқичдаги типик тузоқҲаммасини бирдан синашади: таргет, блогерлар, аксиялар. Нима ишлаганини такрорлай олишмайди.
Кейинги қадам: 03 · Барқарор — аризалар, уларнинг нархи ва сотувга конверсияси.
Барқарор · Эпизодик маркетинг
- Ким жавоб беради
- Расмий маркетинг-директор
- Асосий кўрсаткич
- Аризалар, уларнинг нархи ва сотувга конверсия
- Воситалар
- Натижа учун тўланадиган реклама, ОАВЪда мақолалар, тадбирлар
- Одатий бюджет
- $30–100 минг йилига
Шу босқичдаги типик тузоқ«Ҳаммасини қурадиган одамни» кутишади. Қидираётганда ўсиш секинлашади.
Кейинги қадам: 04 · Ўсаётган — янги ва қайта мижозларни сегментлар бўйича ўлчаш.
Ўсаётган · Ўлчанадиган маркетинг
- Ким жавоб беради
- Маркетинг-директор ва кичик жамоа
- Асосий кўрсаткич
- Сегментлар бўйича янги ва қайта мижозлар
- Воситалар
- Ташқи реклама, медиа харид, маҳсулот рекламаси
- Одатий бюджет
- $100–300 минг йилига
Шу босқичдаги типик тузоқБўлим пайдо бўлган, лекин ваколати йўқ: ҳар лойиҳа эгаси орқали қўлда юради.
Кейинги қадам: 05 · Тузилмали — йиллик режа, маржа ва харид частотаси.
Тузилмали · Мунтазам маркетинг
- Ким жавоб беради
- Маркетинг-директор ва роллари бор бўлим
- Асосий кўрсаткич
- Йиллик режа бажарилиши, маржа, харид частотаси
- Воситалар
- Йилига 1–2 бренд-кампания, ТВ, мижозлар базаси билан иш
- Одатий бюджет
- $300 минг – 1 млн йилига
Шу босқичдаги типик тузоқЙиллик режа биринчи шошилинч ишга туширишгача яшайди; кундалик иш яна тактикага тортади.
Кейинги қадам: 06 · Тизимли — рақобатчиларга нисбатан ўрин ва дистрибутсия.
Тизимли · Стратегик маркетинг
- Ким жавоб беради
- Бир нечта маҳсулот линияси учун бўлим
- Асосий кўрсаткич
- Рақобатчиларга нисбатан ўрин, дистрибутсия
- Воситалар
- Бутун мамлакат бўйлаб кўп каналли кампаниялар, савдо нуқталари билан иш
- Одатий бюджет
- $1–3 млн йилига
Шу босқичдаги типик тузоқКампаниялар халқаро брендлар намунасида қилинади, ўсиш эса ҳамон дистрибутсия ва нархга таянади.
Кейинги қадам: 07 · Институтсионал — бозор улуши, таниқлилик ва рекламадаги овоз улуши.
Институтсионал · Категория маркетинги
- Ким жавоб беради
- Катта бўлим ёки бош офис
- Асосий кўрсаткич
- Бозор улуши, таниқлилик, рекламадаги овоз улуши
- Воситалар
- Интегратсияланган кампаниялар, ҳомийлик, категорияни ривожлантириш
- Одатий бюджет
- $3–10 млн йилига
Шу босқичдаги типик тузоқБошқа бозорларда ишлаган нарса бу ерда ишламайди.
Кейинги қадам: энг юқори босқич: категорияни сақлаш ва ўстириш.
Шу бюджетга мос агентликлар · минимал лойиҳа $5 минггача гача
Шу бюджетга мос агентликлар · минимал лойиҳа $5–30 минг гача
Шу бюджетга мос агентликлар · минимал лойиҳа $30–100 минг гача
Шу бюджетга мос агентликлар · минимал лойиҳа $100–300 минг гача
Шу бюджетга мос агентликлар · минимал лойиҳа $300 минг – 1 млн гача
Шу бюджетга мос агентликлар · минимал лойиҳа $1–3 млн гача
Шу бюджетга мос агентликлар · минимал лойиҳа $3–10 млн гача
Тадқиқот нимани кўрсатди
- 01
Маркетинг бизнес ҳажмига боғлиқ, соҳага эмас.
Бир хил ҳажмдаги клиника, дўкон ва завод бир хил муаммоларга дуч келади.
- 02
Босқичларни сакраб ўтиб бўлмайди.
Аввал такрорий сотув, кейин позитсия, кейин тизим, кейин бутун мамлакат миқёсидаги бренд.
- 03
Аввал натижага қараш ўзгаради, кейин маркетинг.
Натижа «аризалар» бўлса, маркетинг аризага ишлайди. Натижа бозор улуши бўлганда вазифа, жамоа ва воситалар ўзгаради.
- 04
Бизнес ва маркетинг ҳар хил тезликда ўсади.
Олдинга кетган маркетинг пулни ҳали етиб келинмаган вазифага сарфлайди, орқада қолгани эришилганни мустаҳкамлашга халақит беради.
- 05
Соҳа маркетинг тузилишини эмас, «шип»ни белгилайди.
Бўлинган бозорларда тепадаги ўринлар банд. FMCG, авто ва қурилишда лидер ҳозир аниқланмоқда.
- 06
Кўпинча тор жой — эгасининг ўзи.
Янги маркетолог ёки катта бюджет эгасининг маркетингга қараши ўзгармагунча вазиятни ўзгартирмайди.