Қисқа жавоб: marketplace'да фойда ўз-ўзидан сотув билан бирга ўсмайди. Уни учта нарса бирга белгилайди: ҳар бир сотувдан қоладиган маржа, платформа ва реклама харажатлари ҳамда товарга боғланган пул қанчалик тез айланиши. Фойдани бошқариш учун дўкон П&ЛЪини товар кесимида юритасиз. Кейин SKU'ларни тушум эмас, фойда бўйича гуруҳлайсиз. Зарарли товарлар учун аниқ қарор қабул қиласиз ва ҳар ой бир хил тартибда натижани текширасиз.
Савдо ҳажмини қандай ўстириш marketplace'да савдони ўстириш стратегияси мақоласида кўрилган. Бу мақола бошқа савол ҳақида: оборот бор, лекин ой охирида қўлда қолаётган пул кам. Битта товар нархини қандай ҳисоблаш marketplace унит-экономикаси мақоласида бор. Бу ерда эса бутун дўкон фойдасини бошқариш тизими ҳақида гап боради.
Оборот ўсади, фойда қолмайди: таниш ҳолат
Қуйидаги белгилардан бир нечтаси сизда бўлса, дўкон сотувни бошқаряпти, лекин фойдани эмас:
- Сотув ўтган йилдагидан кўп, лекин эгасининг қўлига келадиган пул ўзгармаган.
- Қайси товар энг кўп сотилишини биласиз, лекин қайси товар энг кўп фойда беришини айтолмайсиз.
- Платформа ўтказган суммани кўрасиз, лекин ундан нима ушланганини батафсил текширмайсиз.
- Реклама бюджети оборот билан бирга ўсиб боради.
- Омборда ярим йилдан бери сотилмаётган товар бор, лекин унинг нархи ҳисобда ҳали ҳам "актив".
- Ҳар янги партияни олдинги сотув пулидан тўлайсиз, фойда эса доим "кейинги ойга" қолади.
Буларнинг сабаби битта. Дўконда сотув ҳисоби бор, лекин фойда ҳисоби умумий суммада юритилади. Умумий суммада эса фойдали ва зарарли товарлар бир-бирини яшириб туради.
Фойда зинапояси: тушумдан соф фойдагача
Фойдани қадамма-қадам кўриш учун тушумдан бошлаб харажатларни навбат билан айиринг. Ҳар бир поғонада алоҳида савол берилади.
Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш- 1. Тушум — Қандай ҳисобланади: Харидор тўлаган сумма, қайтариш ва бекор қилишдан кейин; Қайси саволга жавоб беради: Қанча сотилди?
- 2. Платформадан кейинги пул — Қандай ҳисобланади: Тушум − комиссия, логистика, сақлаш, қайтариш харажатлари, жарима ва бошқа ушланмалар; Қайси саволга жавоб беради: Платформа қанча ўтказади?
- 3. Ялпи фойда — Қандай ҳисобланади: 2-поғона − таннарх (омборгача етказиш ва қадоқ билан); Қайси саволга жавоб беради: Товарнинг ўзи пул ишлаяптими?
- 4. Рекламадан кейинги фойда (ҳисса) — Қандай ҳисобланади: 3-поғона − ички ва ташқи реклама; Қайси саволга жавоб беради: Товарни сотиш ўзини оқлаяптими?
- 5. Дўкон фойдаси — Қандай ҳисобланади: Барча SKU ҳиссаси − доимий харажатлар (ходим, ижара, дастур обуналари, бухгалтерия); Қайси саволга жавоб беради: Дўкон пул ишлаяптими?
- 6. Соф фойда — Қандай ҳисобланади: 5-поғона − солиқ; Қайси саволга жавоб беради: Эгасига нима қолади?
Шартли мисол. Ойлик тушум 140 млн сўм. Платформа ушланмалари 43 млн, қайтариш харажатлари ва жарималар 7,5 млн. Платформадан кейин 89,5 млн қолади. Таннарх 60 млн бўлса, ялпи фойда 29,5 млн. Рекламага 15,5 млн кетса, ҳисса 14 млн, яъни тушумнинг 10 фоизи. Доимий харажатлар 9 млн бўлса, дўкон фойдаси солиқдан олдин 5 млн. Бу тушумнинг тахминан 3,6 фоизи.
Бу мисолда 140 млн оборотдан эгасига 5 млн қолади. Доимий харажатлар ёки реклама 2 млн га кўпайса, фойда 5 млн дан 3 млн га тушади. Ингичка маржа билан ишлаётган дўкон учун ҳар бир поғона алоҳида назорат қилиниши керак.
Солиқ поғонасини солиқ режимингизга қараб бухгалтер билан ҳисобланг. Режим танлашда бир нарсани ёдда тутинг: айланмадан олинадиган солиқ фойдадан эмас, даромаддан ҳисобланади. Демак, у зарарли ойда ҳам тўланади ва маржа ингичка бўлса, фойданинг катта қисмини олиб кетиши мумкин.

Фойда қаердан оқиб кетади: саккизта тешик
Фойда одатда битта катта хатодан эмас, бир нечта кичик "тешик"дан кетади. Ҳар бир тешик зинапоянинг маълум поғонасига таъсир қилади. Шунинг учун ойлик таҳлилда аввал қайси поғона пасайганини кўрасиз, кейин сабабни шу рўйхатдан қидирасиз.
- Чегирма ва аксия — Поғона: 1; Белгиси: Аксия оборот берди, фойда бермади; Қаердан текширилади: Нарх тарихи, аксия ҳисоботлари
- Комиссия ва тариф — Поғона: 2; Белгиси: Товар бошқа тоифага ўтган ёки тариф ўзгарган, нарх эса эскича; Қаердан текширилади: Кабинетдаги жорий тарифлар ва оферта
- Логистика ва габарит — Поғона: 2; Белгиси: Қадоқ катта ёки оғир, габарит нотўғри киритилган; Қаердан текширилади: Логистика ушланмалари SKU бўйича
- Сақлаш ва узоқ турган қолдиқ — Поғона: 2; Белгиси: Секин айланаётган товар омборда узоқ турибди; Қаердан текширилади: Қолдиқ кунлари, сақлаш ушланмалари (платформа олса)
- Қайтаришлар — Поғона: 2; Белгиси: Бир SKU'да қайтариш улуши ўсган; Қаердан текширилади: Қайтаришлар ҳисоботи ва сабаблари
- Жарима ва ушланмалар — Поғона: 2; Белгиси: Кечиккан жўнатма, қадоқ ёки маркировка хатоси; Қаердан текширилади: Тўлов ҳисоботи, ушланмалар қатори
- Таннарх ва курс — Поғона: 3; Белгиси: Етказиб берувчи нархи ёки курс ўзгарган, сотув нархи эскича; Қаердан текширилади: Охирги харид ҳужжатлари
- Реклама — Поғона: 4; Белгиси: Реклама улуши товарнинг рекламагача маржасидан катта; Қаердан текширилади: Реклама кабинети, SKU кесимида
Битта товар нархини ҳисоблашда бу моддалардан қайсилари кўпроқ эсдан чиқиши унит-экономика мақоласидаги checklistda бор. Бу ерда улар бошқа мақсадда керак: ҳар ой дўкон даражасида қайси тешик катталашганини кўриш. Кўпинча иккитаси эътибордан четда қолади: логистика ва ушланмалар. Габарит ва қадоқ орқали харажатни камайтириш marketplace логистика харажатини камайтириш мақоласида кўрилган. Платформа ўтказган пулни ҳисобот билан қаторма-қатор текшириш эса marketplace тўловлари ва ҳисоботларини солиштириш мақоласида тушунтирилган.
Тарифлар, комиссиялар ва жарималар платформа, тоифа ва даврга қараб фарқ қилади ва вақти-вақти билан ўзгаради. Шунинг учун бу ерда реал фоизлар берилмайди: ҳар сафар сотувчи кабинетидаги жорий тарифлар ва оферта матнини очинг.
SKU кесимидаги П&Л: жадвални қандай қуриш
Дўкон П&ЛЪи умумий ҳолатни кўрсатади. Қарор қабул қилиш учун эса худди шу ҳисобни ҳар бир товар учун алоҳида қилиш керак.
Устунлар: SKU, сотилган дона, тушум, платформа ушланмалари (комиссия, логистика, сақлаш), қайтариш ва жарималар, таннарх, рекламагача фойда, реклама, ҳисса, ҳисса фоизи.
Маълумот манбалари:
- Тушум, ушланмалар ва қайтаришлар — платформанинг сотув ва тўлов ҳисоботларидан, SKU кесимида.
- Таннарх — охирги харид нархи эмас, қолдиқнинг ўртача таннархи. Унга омборгача етказиш ва қадоқ қўшилади. Таннархни партиялар ва курс фарқи билан қандай юритиш ERP'да таннарх ҳисоби мақоласида кўрилган.
- Реклама — реклама кабинетидан, SKU ёки кампания бўйича. Бир кампанияда бир нечта товар бўлса, харажат уларнинг рекламадан келган тушумига мутаносиб тақсимланади.
Муҳим қоида: доимий харажатлар SKU'га тақсимланмайди. Товар чиқарилса ҳам менежер маоши ва омбор ижараси камаймайди. Агар уларни товарларга бўлиб юборсангиз, фойдали товар ҳам зарарли бўлиб кўриниши мумкин. Натижада кераксиз қарор қабул қилинади.
Шартли мисол, бир ой, млн сўмда:
- А — Тушум: 60; Платформа: 18; Қайтариш ва жарима: 2; Таннарх: 24; Рекламагача: 16; Реклама: 6; Ҳисса: 10
- Б — Тушум: 35; Платформа: 10; Қайтариш ва жарима: 1; Таннарх: 15; Рекламагача: 9; Реклама: 3; Ҳисса: 6
- C — Тушум: 25; Платформа: 8; Қайтариш ва жарима: 3; Таннарх: 11; Рекламагача: 3; Реклама: 5; Ҳисса: −2
- Д — Тушум: 12; Платформа: 4; Қайтариш ва жарима: 0,5; Таннарх: 5; Рекламагача: 2,5; Реклама: 0,5; Ҳисса: 2
- Э — Тушум: 8; Платформа: 3; Қайтариш ва жарима: 1; Таннарх: 5; Рекламагача: −1; Реклама: 1; Ҳисса: −2
- Жами — Тушум: 140; Платформа: 43; Қайтариш ва жарима: 7,5; Таннарх: 60; Рекламагача: 29,5; Реклама: 15,5; Ҳисса: 14
Ҳисобни текширинг: А товарда 60 − 18 − 2 − 24 = 16, рекламадан кейин 16 − 6 = 10. C товарда 25 − 8 − 3 − 11 = 3, рекламадан кейин 3 − 5 = −2. Жами ҳисса 10 + 6 − 2 + 2 − 2 = 14. Бу юқоридаги зинапоя билан бир хил.
Энди жадвал дўкон П&ЛЪида кўринмаган нарсани кўрсатади. C товар тушум бўйича учинчи ўринда, лекин ҳар ой 2 млн зарар келтиради. Э товар эса рекламасиз ҳам зарарда.

Фойда эгри чизиғи: ким фойда келтиради, ким уни ейди
Жадвалдаги SKU'ларни ҳисса бўйича камайиш тартибида жойланг ва ҳиссани юқоридан пастга қўшиб боринг. Жамланган ҳисса — фойда эгри чизиғи. Мисолда у шундай чиқади:
- 1 — SKU: А; Ҳисса: 10; Жамланган ҳисса: 10
- 2 — SKU: Б; Ҳисса: 6; Жамланган ҳисса: 16
- 3 — SKU: Д; Ҳисса: 2; Жамланган ҳисса: 18
- 4 — SKU: C; Ҳисса: −2; Жамланган ҳисса: 16
- 5 — SKU: Э; Ҳисса: −2; Жамланган ҳисса: 14
Эгри чизиқ Д товарда энг юқори нуқтага, 18 млн га чиқади, кейин пасаяди. Чўққи билан охирги қиймат орасидаги фарқ 4 млн. Шунча пулни икки зарарли товар еб қўйяпти. Бу фойдали товарлар ишлаб топган пулнинг 22 фоизидан кўпроғи. Чўққидан кейинги ҳамма товарларни алоҳида "З" гуруҳга ажратинг: кейинги бўлимдаги қарорлар айнан улар учун.
Иккинчи хулоса: тушум бўйича тартиб бошқача. C товар тушумнинг тахминан 18 фоизини беради ва учинчи ўринда туради, Д эса атиги 9 фоизга яқин. Фақат тушумга қарасангиз, C "керакли", Д эса "майда" товар бўлиб кўринади. Аслида эса аксинча.
Фойдали товарларни А, Б, C гуруҳларга ажратиш ва уларни сотув барқарорлиги (ХЙЗ) билан бирга кўриш ассортимент матритсаси мақоласида батафсил берилган. Фойдани бошқариш учун битта қоида етади: таҳлил тушум бўйича эмас, рекламадан кейинги ҳисса бўйича қилинади.
Қайси SKU'ни қисқартириш: тўрт қарор
Ҳар бир "З" гуруҳ товари учун тўрт қарордан бири қабул қилинади. Қарор зарар сабабига боғлиқ.
- Реклама зарари — Белгиси: Рекламагача фойда мусбат, рекламадан кейин манфий; Қарор: Реклама улушини рекламагача маржадан пастга туширинг, 4 ҳафта кузатинг
- Тузилмавий зарар — Белгиси: Рекламагача ҳам манфий; Қарор: Нарх, таннарх, қадоқ ёки габаритни тузатинг. Тузатиб бўлмаса — чиқариш
- Вақтинчалик зарар — Белгиси: Аксия, мавсум охири ёки янги товар; Қарор: Олдиндан белгиланган муддат ва бюджет билан кутинг
- Боғлиқ товар — Белгиси: Ўзи зарарда, лекин комплект ёки бошқа SKU сотувига ёрдам беради; Қарор: Боғлиқ товарлар билан бирга ҳисобланг. Умумий ҳисобда фойда бўлса — сақланг
Мисолдаги C товарда рекламагача маржа 3 ÷ 25 = 12 фоиз, реклама улуши эса 5 ÷ 25 = 20 фоиз. Ҳар бир реклама сўми зарар келтиряпти. Реклама тушумнинг 6 фоизига, яъни 1,5 млн га туширилса ва сотув сақланса, ҳисса 3 − 1,5 = 1,5 млн бўлади. Амалда реклама камайса сотув ҳам бироз тушади, шунинг учун натижани 4 ҳафта кузатиш керак.
Э товарда рекламани ўчириш етмайди. У рекламасиз ҳам 1 млн зарар беради. Сабаб нарх, таннарх ёки логистикада. Агар етказиб берувчи нархни туширмаса, қадоқни кичрайтириб бўлмаса ва нархни оширса сотув тўхтаса, товар чиқарилади.
Чиқариш қарори уч қадамдан иборат. Аввал янги партия буюртмаси тўхтатилади. Кейин қолган қолдиқ режали равишда сотиб тугатилади. Охирида карточка архивга олинади. Қолдиқни қайси усуллар билан ва камроқ зарар билан сотиб тугатиш неликвид қолдиқни тугатиш мақоласида кўрилган. Бу ерда битта хато кўп учрайди: "товарга пул тўланган, зарарига сотмайман" деган фикр. Аллақачон тўланган пул қайтмайди. Қарор фақат келажакдаги пул оқимига қараб қабул қилинади: қолдиқ омборда турган ҳар ой пул қотиб туради, сақлаш пуллик бўлса, устига харажат ҳам қўшилади.
Ҳисобга кўра, мисолда C ва Э чиқарилса ва доимий харажатлар ўзгармаса, дўкон фойдаси 5 млн дан 18 − 9 = 9 млн га ошади. Лекин бу қолдиқни тугатишдаги йўқотишдан кейин ва фақат C товар бошқа товарлар сотувини ушлаб турмаган бўлса тўғри.
Фойдани оширишнинг тўрт ричаги
Зарарли товарни олиб ташлаш — фақат битта қадам. Фойда тўртта ричаг орқали бошқарилади.
1. Нарх. Нархни ошириш энг тез таъсир қиладиган ричаг, лекин энг хавфлиси ҳам шу. Ҳар бир SKU учун минимал нарх ёзилади ва аксияга киришдан олдин аксия нархи шу чегара билан солиштирилади.
2. Харажат. Бунга таннарх, қадоқ, габарит, қайтаришлар ва реклама киради. Битта SKU'да қадоқни бир ўлчам кичрайтириш бутун йил давомида ҳар бир сотувда ишлайди.
3. Ассортимент аралашмаси. Реклама бюджети ва қолдиқ пули юқори ҳиссали товарларга кўчирилади. Оборот бир хил қолса ҳам, фойда ўсади.
4. Айланма. Бир хил фойда камроқ пул билан ишлаб топилса, дўкон тезроқ ўсади. Буни ўлчаш учун оддий кўрсаткичдан фойдаланинг:
Қолдиқ рентабеллиги = SKU ойлик ҳиссаси ÷ SKU қолдиғининг ўртача қиймати (таннархда) × 100%
Шартли мисол: А товар ойига 10 млн ҳисса беради, унинг қолдиғида ўртача 40 млн сўм туради. Рентабеллик 25 фоиз. Д товар 2 млн беради, қолдиғи эса 4 млн. Рентабеллик 50 фоиз. Д кичик товар, лекин унга қўйилган ҳар бир сўм А дагидан икки баравар тез ишлайди. Бундай товар ўсиш учун яхши номзод бўлиши мумкин.
Фойда билан пул бир хил нарса эмас. Дўкон фойда кўрсатиб туриб, пулсиз қолиши мумкин. Бунга тўлов муддати, қолдиқ ва янги партия сабаб бўлади. Шунинг учун фойда таҳлилидан кейин пул қаерда қотганини алоҳида текширинг: қолдиқдами, кутилаётган тўловлардами ёки янги партиядами.
Ойлик фойда таҳлили: 90 дақиқалик тартиб
Фойдани бошқариш бир марталик аудит эмас. Бу ойига бир марта такрорланадиган учрашув. Ой ёпилиб, платформа ҳисоботлари ва тўловлар солиштирилгандан кейин ўтказилади. Одатда бу ойнинг дастлабки 3–5 кунига тўғри келади. Иштирок этади эгаси, менежер ва ҳисобни юритадиган одам.
- Зинапоя (15 дақиқа). Дўконнинг олти поғонаси ўтган ой ва охирги уч ой ўртачаси билан солиштирилади. Қайси поғонада энг катта ўзгариш бўлганини топинг.
- SKU жадвали (20 дақиқа). Жадвал ҳисса бўйича сараланади, "З" гуруҳ ва ҳисса фоизи тушган товарлар ажратилади.
- Сабаб (20 дақиқа). Ҳар бир зарарли товар учун сабаб тури аниқланади: реклама, тузилмавий, вақтинчалик ёки боғлиқ.
- Қарор (15 дақиқа). Ҳар бир товар учун битта қарор, битта масъул ва битта муддат ёзилади.
- Чегаралар (10 дақиқа). Кейинги ой учун минимал нархлар, реклама улуши лимити ва таъминот бюджети тасдиқланади.
- Ўтган қарорлар (10 дақиқа). Ўтган ой қабул қилинган қарорлар бажарилдими ва натижа бердими, текширилади.
Учрашув натижаси бир саҳифалик баённома бўлади. Унда зинапоя рақамлари, қарорлар рўйхати ва кейинги ой чегаралари ёзилади. Агар сотув ҳажми кескин тушган бўлса, аввал тушиш сабабини топинг: карточка, қолдиқ, реклама ёки рақобатчи нархи. Акс ҳолда ҳажм муаммосини маржа муаммоси деб ўйлаб қоласиз.
Кўп учрайдиган хатолар
- Фойдани платформа ўтказган сумма билан аралаштириш. Ўтказилган пулда ҳали таннарх, реклама ва доимий харажатлар бор.
- Таннархни охирги харид нархи билан олиш. Курс ёки етказиб берувчи нархи ўзгарганда бутун ҳисоб силжийди.
- Доимий харажатларни SKU'ларга бўлиш. Натижада фойдали товар ҳам зарарли бўлиб кўринади.
- Рекламани дўкон бўйича умумий кўриш. Битта товарнинг юқори реклама улуши бошқаларнинг яхши натижаси орқасида яширинади.
- Фақат тушум бўйича ABC. Кўп сотиладиган зарарли товар "А гуруҳ" бўлиб қолади.
- Чиқариш қарорини чўзиш. Ҳар ой кутилганда қолдиқ эскиради, пул эса унда қотиб тураверади.
- Бир ойда ҳамма нарсани ўзгартириш. Кейинги ой қайси қарор ишлаганини аниқлаб бўлмайди.
Checklist: дўконингиз фойдаси бошқариляптими
- ☐ Дўкон П&ЛЪи олти поғона бўйича ҳар ой тузилади.
- ☐ SKU кесимидаги П&Л бор ва унда реклама ҳар бир товарга бириктирилган.
- ☐ Таннарх ўртача қолдиқ нархида, етказиш ва қадоқ билан ҳисобланади.
- ☐ Доимий харажатлар фақат дўкон даражасида айирилади.
- ☐ ABC таҳлил ҳисса бўйича қилинади, зарарли товарлар алоҳида гуруҳда.
- ☐ Ҳар бир зарарли SKU учун сабаб ва қарор ёзилган.
- ☐ Ҳар бир товар учун минимал нарх ва реклама улуши чегараси бор.
- ☐ Қолдиқ рентабеллиги асосий товарлар учун ҳисобланади.
- ☐ Платформа тўловлари ҳисобот билан солиштирилади.
- ☐ Ойлик фойда таҳлили белгиланган кунда ўтади ва баённома билан тугайди.
8–10 та "ҳа" — фойда бошқариляпти, энди айланма ва ўсишга эътибор беринг. 4–7 та — ҳисоб бор, лекин қарор қабул қилиш тартиби йўқ. 0–3 та — аввал SKU кесимидаги П&ЛЪдан бошланг.
Хулоса
Marketplace'да фойда сотувнинг натижаси эмас, алоҳида бошқариладиган кўрсаткич. У нарх, харажат, ассортимент ва айланма орқали ўзгаради. Бу ричагларни фақат товар кесимидаги ҳисоб орқали кўриш мумкин. Умумий суммада зарарли товарлар фойдалилари орқасида яшириниб қолади.
Бугун қилиш мумкин бўлган учта қадам:
- Ўтган ой учун дўконнинг олти поғонали зинапоясини тузинг.
- Энг кўп сотиладиган 10–20 та SKU учун рекламадан кейинги ҳиссани ҳисобланг.
- Ҳар ойнинг дастлабки кунларидан бирига 90 дақиқалик фойда таҳлилини календарга қўйинг.
Кўп бериладиган саволлар
Оборот ўсяпти, лекин пул кўпаймаяпти. Биринчи нимани текшириш керак?
Дўкон даражасидаги фойда зинапоясини тузинг: тушум, платформа ушланмалари, таннарх, реклама ва доимий харажатлар. Кейин худди шу ҳисобни SKU кесимида қилинг. Кўп ҳолларда бир-иккита зарарли товар ёки рекламага кетаётган улуш бутун дўкон фойдасини еб қўяётгани кўринади. Шундан кейин пул қолдиқда қотиб қолмаганини текширинг.
Зарарли SKU'ни дарҳол олиб ташлаш керакми?
Йўқ. Аввал сабабини аниқланг. Рекламагача фойдали, лекин рекламадан кейин зарарли товарда рекламани қисқартириш етарли бўлиши мумкин. Рекламагача ҳам зарар кўрсатаётган товар нарх, таннарх ёки габарит тузатилмаса чиқаришга номзод. Янги товар ва аксиядаги товар алоҳида қоида билан баҳоланади.
Фойдани қанчалик тез-тез ҳисоблаш керак?
Реклама ва нарх бўйича қарорлар учун ҳафталик кўриниш етади. SKU кесимидаги тўлиқ П&Л ва ассортимент қарорлари эса ойига бир марта, ой ёпилиб, платформа ҳисоботлари келгандан кейин қилинади. Кунлик фойда ҳисоби одатда шовқин беради.
Доимий харажатларни ҳар бир SKU'га тақсимлаш керакми?
Товар бўйича қарор учун шарт эмас. Ходим, ижара ва дастур харажати товар чиқарилса ҳам камаймайди. Шунинг учун SKU рекламадан кейинги фойдаси билан баҳоланади, доимий харажатлар эса дўкон даражасида бир марта айирилади.
Дўконингиз фойдаси қаерда йўқолаётганини бирга кўриб чиқамизми?
SKU кесимидаги П&Л, реклама улуши ва ассортиментингизни қисқа таҳлил қилиб, фойдани биринчи навбатда қайси жойда тиклаш мумкинлигини кўрсатамиз. Бепул консултатсия, мажбуриятсиз.