Асосий контентга ўтиш
Бепул 20 дақиқалик маркетинг аудит
Жойлар сони чегараланган

Саволингиз борми?

Жамоамиз одатда 5 дақиқа ичида жавоб беради.

WWhatsApp ТTelegram

Marketplace унит-экономикаси: комиссия, логистика ва маржани ҳисоблаш

Marketplace'да битта товар қанча фойда қолдиради: комиссия, логистика, сақлаш, қайтариш, реклама ва солиқ ҳисоби, сўмдаги мисол ва checklist.

Marketplace унит-экономикаси: комиссия, логистика ва маржани ҳисоблаш

Қисқа жавоб: marketplace унит-экономикаси — битта сотилган товардан барча харажатлардан кейин қанча пул қолишини кўрсатадиган ҳисоб. Сотув нархидан таннарх, омборгача етказиш, платформа комиссияси, логистика, сақлаш, қайтаришлар, ички реклама, тўлов харажати, солиқ ва қадоқни айирасиз. Қолган сумма — бир донанинг маржаси. У мусбат ва етарли бўлса, савдони кенгайтириш мумкин. Манфий бўлса, кўпроқ сотиш зарарни ҳам кўпайтиради.

Бу мақола marketplace'да 0 дан тизимли савдогача бўлган умумий йўриқноманинг бир қисми. Бу ерда фақат рақамлар ҳақида гап боради: ҳар бир модда қандай ҳисобланади, нарх қаердан бошланади ва маржа қаердан "оқиб кетади".

Нима учун "устама" етарли эмас

Кўп сотувчи нархни оддий йўл билан қўяди: таннархга икки баробар устама. Дўконда бу ишлаши мумкин. Marketplace'да эса нархнинг катта қисми платформага ва логистикага кетади. Бундан ташқари, баъзи харажатлар фоизда, баъзилари эса сўмда ҳисобланади.

Фоизли харажатлар нарх билан бирга ўсади. Комиссия, реклама улуши ва солиқ шундай ишлайди. Сўмдаги харажатлар эса нархга боғлиқ эмас. Логистика, сақлаш ва қадоқ шунга киради. Арзон товарда сўмдаги харажатлар нархнинг катта қисмини ейди. Қиммат товарда эса асосий оғирлик фоизли харажатларга тушади.

Шунинг учун ҳар бир SKU учун алоҳида ҳисоб керак. Битта "ўртача маржа" бутун ассортиментни тўғри кўрсатмайди.

Яна бир тузоқ — маржани харид нархидан ҳисоблаш. Marketplace'да маржа сотув нархидан ҳисобланади. Комиссия, реклама ва солиқ айнан шу нархдан олинади.

Унит-экономиканинг 11 та моддаси

  • Сотув нархи — Қандай ҳисобланади: Харидор тўлайдиган нарх, сизнинг чегирмангиздан кейин; Қаердан олинади: Кабинетдаги нарх
  • Таннарх — Қандай ҳисобланади: Харид ёки ишлаб чиқариш нархи; Қаердан олинади: Таъминотчи ҳисоб-фактураси
  • Омборгача етказиш — Қандай ҳисобланади: Партия транспорти ÷ доналар сони; Қаердан олинади: Транспорт харажати
  • Қадоқ ва маркировка — Қандай ҳисобланади: Пакет, этикетка, штрих-код, маркировка коди; Қаердан олинади: Таъминотчи нархлари
  • Комиссия — Қандай ҳисобланади: Сотув нархининг фоизи; Қаердан олинади: Кабинетдаги жорий тарифлар
  • Логистика — Қандай ҳисобланади: Йиғиш ва мижозгача етказиш; Қаердан олинади: Тарифлар, габарит бўйича
  • Сақлаш — Қандай ҳисобланади: Омборда турган кунлар учун тўлов; Қаердан олинади: Тарифлар ва айланма тезлиги
  • Қайтариш ва бекор қилиш — Қандай ҳисобланади: Тескари логистика ва яроқсиз товар улуши; Қаердан олинади: Ўтган давр ҳисоботлари
  • Ички реклама (DRR) — Қандай ҳисобланади: SKU реклама харажати ÷ SKU жами тушуми; Қаердан олинади: Реклама кабинети
  • Тўлов харажати — Қандай ҳисобланади: Эквайринг ёки пул ўтказиш учун ушлаб қолинадиган сумма; Қаердан олинади: Оферта ва ҳисоботлар
  • Солиқ — Қандай ҳисобланади: Солиқ режимингизга кўра; Қаердан олинади: Бухгалтер

Комиссия ва логистика тарифлари платформа, тоифа ва габаритга қараб фарқ қилади. Улар вақт ўтиши билан ўзгаради. Шунинг учун мақолада реал фоизлар келтирилмайди. Ҳар сафар ўз тоифангиз учун сотувчи кабинетидаги жорий тарифлар ҳужжатини очинг. Кабинет ва оферта билан биринчи танишув босқичлари Uzum Маркетъда сотувчи бўлиш мақоласида ёзилган.

Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш Бизнес · 7 дақиқа
Сотувчи фулфилмент омборига қутиларни топширмоқда, қабулчи сканер билан текширяпти

Асосий формулалар

Барча харажатлар икки гуруҳга бўлинади.

  • Сўмдаги харажатлар (С): таннарх, омборгача етказиш, қадоқ, логистика, сақлаш, қайтаришлар улуши.
  • Фоизли харажатлар (Ф): комиссия, DRR, тўлов харажати, солиқ — нархга нисбатан улуш сифатида.
Бир дона маржаси = Нарх − С − Нарх × Ф
Зарарсизлик нархи = С ÷ (1 − Ф)
Минимал нарх = С ÷ (1 − Ф − мақсадли маржа)

Бир дона маржаси — сизга қолган пул. Ундан офис, ходимлар ва бошқа доимий харажатлар қопланади. Шунинг учун мақсадли маржа нолга тенг бўлмаслиги керак.

Сўмдаги мисол

Масалан, фараз қилайлик, сотувчи ошхона учун тўплам сотади. Қуйидаги барча рақамлар — шартли тахмин, реал тариф эмас. Уларни ўз маълумотларингиз билан алмаштиринг.

  • Сотув нархи — Фараз қилинган қиймат: —; Сўмда: 200 000
  • Таннарх — Фараз қилинган қиймат: —; Сўмда: 70 000
  • Омборгача етказиш — Фараз қилинган қиймат: партия бўйича тақсимланган; Сўмда: 3 000
  • Қадоқ ва маркировка — Фараз қилинган қиймат: —; Сўмда: 2 000
  • Комиссия — Фараз қилинган қиймат: фараз 20%; Сўмда: 40 000
  • Логистика — Фараз қилинган қиймат: фараз; Сўмда: 12 000
  • Сақлаш — Фараз қилинган қиймат: фараз, айланмага тақсимланган; Сўмда: 2 000
  • Қайтариш ва бекор қилиш — Фараз қилинган қиймат: фараз, улуш бўйича; Сўмда: 3 000
  • Ички реклама — Фараз қилинган қиймат: фараз DRR 8%; Сўмда: 16 000
  • Тўлов харажати — Фараз қилинган қиймат: фараз 1%; Сўмда: 2 000
  • Солиқ — Фараз қилинган қиймат: фараз 4%; Сўмда: 8 000
  • Бир дона маржаси — Фараз қилинган қиймат: 21%; Сўмда: 42 000

Энди формулани қўлланг. Сўмдаги харажатлар: 70 000 + 3 000 + 2 000 + 12 000 + 2 000 + 3 000 = 92 000 сўм. Фоизли харажатлар: 20% + 8% + 1% + 4% = 33%.

  • Зарарсизлик нархи = 92 000 ÷ 0,67 ≈ 137 300 сўм.
  • Минимал нарх (мақсадли маржа 15%) = 92 000 ÷ 0,52 ≈ 177 000 сўм.

Яъни бу товарни 177 000 сўмдан арзон сотиш мақсадли фойдани бермайди. 137 300 сўмдан арзон сотиш эса тўғридан-тўғри зарар.

Аксия ссенарийси

Энди аксия келганини тасаввур қилинг. Нарх 160 000 сўмга тушади, реклама улуши эса 15% гача кўтарилади. Фоизли харажатлар 40% бўлади: 64 000 сўм. Сўмдаги харажатлар ўша 92 000 сўм. Бир донадан қоладиган маржа атиги 4 000 сўм.

Сотувлар сони икки баробар ошса ҳам, умумий фойда камаяди. Аксияга киришдан олдин айнан шу ҳисобни қилинг.

Қайтаришлар қаторини қандай топиш мумкин

Бу қатор кўпинча эътиборсиз қолади. Масалан, фараз қилайлик, 100 та буюртмадан 10 таси қайтади ёки сотиб олинмайди. Ҳар бир қайтган товар учун тескари логистика ва қайта қадоқлаш шартли равишда 15 000 сўм туради. Қайтган ўнта товардан биттаси эса қайта сотиб бўлмайдиган ҳолатга келади.

Ҳисоб шундай бўлади. Тескари харажат: 10 × 15 000 = 150 000 сўм. Яроқсиз товар: 1 × 70 000 = 70 000 сўм. Жами 220 000 сўм 90 та сотилган донага бўлинади. Натижа — бир донага тахминан 2 400 сўм. Юқоридаги жадвалда у эҳтиёт учун 3 000 сўмга яхлитланган.

Қайтариш улуши тоифага қараб кескин фарқ қилади. Масалан, кийим ва поябзалда ўлчам мос келмаслиги сабабли қайтариш кўпроқ бўлиши мумкин. Шунинг учун бу рақамни ўз ҳисоботларингиздан олинг.

Қайси модел арзонроқ: FBO ёки FBS

Логистика модели унит-экономикадаги бир нечта қаторни ўзгартиради. FBO'да сақлаш харажати пайдо бўлади, лекин йиғиш ва етказиш платформада. FBS'да сақлаш ўз омборингизда, лекин ҳар бир буюртмани қадоқлаш ва топшириш учун ходим вақти ва транспорт керак.

Таққослашда ўз омборингиз ижараси ва ходим иш ҳақининг бир донага тўғри келадиган улушини ҳам қўшинг. Бусиз FBS доим арзонроқ кўринади. Моделларни батафсил солиштириш: FBO ёки FBS: қайси модел сизга мос.

Сотувчи уйида қайтарилган буюртмаларни очиб, кроссовкаларни синчиклаб текширмоқда

Маржа қаердан оқиб кетади: checklist

  • ☐ Сотув нархи ўрнига "чегирмагача нарх" билан ҳисобланган.
  • ☐ Комиссия эски тариф бўйича қолган, тоифа ўзгарганда янгиланмаган.
  • ☐ Габарит нотўғри киритилган ва логистика кутилганидан қиммат чиқяпти.
  • ☐ Секин сотиладиган SKU узоқ вақт омборда туриб, сақлаш харажати тўпланяпти.
  • ☐ Қайтаришлар улуши ҳисобга олинмаган ёки яроқсиз бўлиб қолган товар ёзилмаган.
  • ☐ Реклама харажати умумий ҳисобдан тўланяпти ва SKU'ларга бўлинмаган.
  • ☐ Жарималар ва ушлаб қолинган суммалар ҳисоботда алоҳида кўрилмаяпти.
  • ☐ Солиқ тушумдан эмас, "қолган пулдан" деб нотўғри ҳисобланган.
  • ☐ Омборгача транспорт ва маркировка "майда харажат" деб ташлаб кетилган.

Агар уч ва ундан ортиқ банд тўғри келса, ҳисоботдаги фойда реал фойдадан юқори кўринаётган бўлиши мумкин.

Реклама улушини қандай чегаралаш керак

Унит-экономикада DRR — SKU бўйича реклама харажатининг шу SKU жами тушумига нисбати. У унит-экономикадаги энг "сузувчи" қатор. Шунинг учун ундан олдин чегарани ҳисобланг:

Максимал DRR = 1 − (С ÷ Нарх) − бошқа фоизли харажатлар − мақсадли маржа

Юқоридаги мисолда: 1 − (92 000 ÷ 200 000) − 25% − 15% = 1 − 0,46 − 0,25 − 0,15 = 14%. Бу товар учун реклама улуши 14% дан ошса, мақсадли маржа йўқолади. Кампанияларни бу чегара ичида қандай бошқариш ҳақида: marketplace ички рекламаси.

Реклама умумий бюджетининг бир қисми эканини ҳам унутманг. Marketplace рекламасини бошқа каналлар билан бирга режалаштириш учун маркетинг бюджетини ҳисоблаш усулидан фойдаланинг.

Нархга тегмасдан маржани ошириш

Нархни кўтариш ягона йўл эмас. Кўпинча маржани харажатлар ҳисобидан қайтариш мумкин.

  1. Габарит ва қадоқни қайта кўринг. Ихчам қадоқ товарни арзонроқ логистика тарифига ўтказиши мумкин.
  2. Айланмани тезлаштиринг. Омборда камроқ кун — камроқ сақлаш харажати. Партияларни тез-тез ва кичикроқ ҳажмда олиб келинг.
  3. Қайтаришларни камайтиринг. Карточкадаги аниқ ўлчамлар, рост расмлар ва тез-тез бериладиган саволларга жавоблар қайтариш улушини пасайтиради.
  4. Рекламани қайта тақсимланг. DRR доимий равишда чегарадан юқори бўлган кампанияларни ўчиринг. Бюджетни маржа захираси бор SKU'ларга ўтказинг.
  5. Харид шартларини қайта келишинг. Таъминотчидан олинган кичик чегирма ҳам ҳар бир донанинг маржасини тўғридан-тўғри оширади.

Қарор қоидалари

Унит-экономика ҳисоблангандан кейин ҳар бир SKU учун аниқ ҳаракат танланади.

Нархни кўтариш керак, агар:

  • жорий нарх минимал нархдан паст бўлса;
  • карточка конверсияси барқарор бўлса ва рақобатчилар нархи анча юқори бўлса;
  • таннарх ёки тариф ошган, лекин нарх ўзгармаган бўлса.

Логистика моделини ўзгартириш керак, агар:

  • FBO'да сақлаш харажати маржанинг сезиларли қисмини еётган бўлса;
  • FBS'да муддат бузилиши ва ходим харажати тежамдан ошиб кетса;
  • товар катта габаритли бўлса ва логистика қатори энг катта харажатга айланган бўлса.

SKU'ни қисқартириш керак, агар:

  • рекламасиз ҳам маржа манфий бўлса;
  • нархни кўтариш мумкин эмас, таннархни тушириш ҳам имконсиз бўлса;
  • товар узоқ вақт сотилмай, сақлаш харажати тўпланиб бораётган бўлса.

SKU'ни олиб ташлашдан олдин бир нарсани текширинг: у бошқа товарларга харидор олиб келяптими. Баъзан паст маржали товар бутун дўконга трафик беради. Лекин бу онгли қарор бўлиши керак, тасодиф эмас.

Ҳисобни қандай юритиш керак

Оддий жадвал етарли. Ҳар бир SKU учун алоҳида қатор очинг. Устунларга юқоридаги 11 моддани ёзинг. Фоизли ва сўмдаги харажатлар учун алоҳида устунлар қилинг. Формулаларни бир марта киритинг, кейин фақат кириш рақамларини янгиланг.

Ой охирида платформа ҳисоботини жадвал билан солиштиринг. Кабинетдаги ҳақиқий ушланмалар режадагидан фарқ қилса, сабабини топинг. Кўпинча фарқ габарит, қайтариш ёки жарималарда чиқади.

Хулоса

Marketplace'да сотув сони эмас, бир донадан қоладиган маржа муҳим. Уни билиш учун 11 та моддани SKU бўйича ҳисоблаш, зарарсизлик ва минимал нархни аниқлаш ҳамда реклама улушига чегара қўйиш кифоя. Тарифларни ҳар доим кабинетдан олинг ва ҳисобни ҳар ой янгиланг. Ана шунда нарх, аксия, логистика модели ва ассортимент ҳақидаги қарорлар тахмин эмас, рақам асосида қабул қилинади.

Кўп бериладиган саволлар

Marketplace комиссияси неча фоиз?

Комиссия платформага, маҳсулот тоифасига ва баъзан габаритга боғлиқ. Тарифлар вақти-вақти билан ўзгаради. Аниқ фоизни ҳар доим сотувчи кабинетидаги жорий тарифлар ҳужжатидан олинг ва ҳисобни шу рақам билан янгиланг.

Унит-экономикани қанча вақтда бир марта қайта ҳисоблаш керак?

Камида ойига бир марта ва ҳар сафар тариф, харид нархи, реклама улуши ёки аксия шартлари ўзгарганда. Фаол SKU'лар бўйича ҳафталик назорат янада яхши.

Зарарсизлик нархи ва минимал нарх ўртасида қандай фарқ бор?

Зарарсизлик нархида товар ҳеч қандай фойда ҳам, зарар ҳам келтирмайди. Минимал нарх эса сиз белгилаган мақсадли маржани ҳам таъминлайдиган энг паст нарх. Аксияда нархни минимал нархдан пастга туширмаслик керак.

Қайтариш ва сотиб олинмаган буюртмалар қандай ҳисобланади?

Қайтган ҳар бир товар учун тескари логистика ва қадоқ харажати бўлади, баъзан товар сотиб бўлмайдиган ҳолатга келади. Бу харажатни ўтган даврдаги қайтариш улуши асосида барча сотилган дона устига тақсимланг.

SKU'ларингиз реал фойдасини кўрмоқчимисиз?
Ҳар бир товар бўйича комиссия, логистика, реклама ва қайтаришлардан кейин қанча пул қолишини бирга ҳисоблаб, минимал нархларни белгилаб берамиз.
Унит-экономикани ҳисоблаш →

Қаердан бошлашни бирга аниқлаймиз

DORA мутахассиси билан бепул консултатсия

Telegram'да ёзиш

Лойиҳангизни муҳокама қиламиз

Рақамингизни қолдиринг — мутахассис сиз билан боғланади.

Telegram орқали ариза қолдириш

Маълумотларингиз фақат сиз билан боғланиш учун ишлатилади.