Асосий контентга ўтиш
Бепул 20 дақиқалик маркетинг аудит
Жойлар сони чегараланган

Саволингиз борми?

Жамоамиз одатда 5 дақиқа ичида жавоб беради.

WWhatsApp ТTelegram

Marketplace'да электроника сотиш: сертификат, ИМЕИ, кафолат ва қайтариш

Marketplace'да электроника ва гаджет сотиш: қайси товарга сертификат керак, телефон ИМЕИЪси қандай рўйхатдан ўтади, кафолат, нуқсон ва маржани ҳисоблаш.

Marketplace'да электроника сотиш: сертификат, ИМЕИ, кафолат ва қайтариш

Қисқа жавоб: электроника marketplace'да тез сотилади, лекин бу категорияда хато қимматга тушади. Сертификатсиз товар блокланади. Рўйхатдан ўтмаган телефонни харидор ўзи рўйхатдан ўтказишга мажбур бўлади, акс ҳолда у мобил алоқадан узилади. Нуқсонли қувват банки қайтиб келади ва яна сотиб бўлмайди. Ҳар бир ноаниқ хусусият эса салбий шарҳга айланади. Фойда тўрт нарсага боғлиқ: ҳужжат, ИМЕИ, аниқ техник карточка ва нуқсон харажатини олдиндан ҳисоблаш.

Бу мақола marketplace'да сотиш бўйича тўлиқ йўриқноманинг бир қисми. Бу ерда фақат электроника, гаджет, аксессуар ва маиший техникага хос томонлар кўриб чиқилади.

Электроника бошқа категориялардан нимаси билан фарқ қилади

Электроникада бешта хусусият бор:

  • Ҳужжат. Телефон, зарядловчи, аккумулятор ва кўп маиший техника мажбурий сертификатланади. Айрим техника Асл белгиси билан маркировка қилинади.
  • Рўйхатга олиш. Мобил телефон ИМЕИ коди бўйича рўйхатдан ўтмаса, алоқа тармоғида фақат вақтинча ишлайди, кейин хизмат чекланади.
  • Кафолат. Харидор кафолат муддати ичида товарни таъмирлаш, алмаштириш ёки пулини қайтаришни талаб қила олади.
  • Нуқсон. Арзон аксессуарларда нуқсон улуши юқори бўлиши мумкин. Қайтган нуқсонли товар одатда ҳисобдан чиқади.
  • Сохта товар. Машҳур брендга ўхшатилган қулоқчин ва зарядловчи кўп. Харидор ҳам, платформа ҳам бунга сезгир.

Шунинг учун электроникада «товар олиб, карточка очиш» етмайди. Ҳар бир SKU учун ҳужжат, ҳар бир телефон учун ИМЕИ ва ҳар бир партия учун нуқсон улушини билиш керак.

Ҳужжатлар: сертификат ва маркировка

Мувофиқлик. Мажбурий тасдиқланадиган маҳсулотлар рўйхатлари Вазирлар Маҳкамасининг 2021-йил 30-январдаги 43-сон қарори билан тасдиқланган. 2026-йил октябр ҳолатида қарорнинг 4-иловасидаги «Электр машиналар ва ускуналар» банди мувофиқлик сертификати талаб қилинадиган қисмда турибди. Унда телефонлар (ТИФ ТН 8517), аккумуляторлар (8507), қувват манбалари ва зарядловчилар (8504), маиший электр асбоблари (8509, 8516) ва телевизор-мониторлар (8528) бор. Ҳар бир позитсияда истисно субпозитсиялар ҳам бор. Масалан, 8518 позитсиясидан рўйхатда фақат карнай субпозитсиялари бор, қулоқчинлар (8518 30) амалдаги таҳрирда кўринмайди. Чангюткичлар (8508) ва компютерларнинг бир қисми, жумладан ноутбуклар (8471), ҳам сертификат қисмида. Шунинг учун товар туридан эмас, аниқ ТИФ ТН кодидан келиб чиқинг. Кодни лех.узъдаги амалдаги таҳрир билан солиштиринг, якуний жавобни аккредитатсияланган сертификатлаш органидан олинг. 4-илованинг 2027-йил 1-январдан амал қиладиган янги таҳрири ҳам эълон қилинган, шунинг учун партияни режалаштирганда иккала таҳрирни кўринг.

Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш Бизнес · 7 дақиқа

Маркировка. Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 2-апрелдаги 148-сон қарорига кўра маиший техника уч гуруҳда Асл белгиси билан маркировка қилинади:

  • чангюткич, кир ювиш машинаси, музлаткич ва музлатгич, телевизор ва монитор;
  • газ плитаси, ошхона сўрғичи, духовка ва плита, микротўлқинли печ, дазмол, сув иситгич;
  • сув иситиш қозони, кондитсионер, ўрнатиладиган электр асбоблар (шарбат сиқгич, блендер, миксер, қаҳва майдалагич, гўшт майдалагич) ва барча турдаги ёритгичлар.

Қарорга кўра ўтиш даври тугагач, маркировкасиз техникани сотиш тақиқланади. 2025-йил октябрдаги ўзгартишга кўра ички ва ташқи блокли кондитсионерда фақат ички блок маркировка қилинади. Мобил телефонлар бу рўйхатда йўқ. Кодларни қабул қилиш ва ҳисобини юритиш тартиби Асл белгиси маркировкаси ва ERP мақоласида ёзилган.

Платформа. Marketplace сертификат нусхасини сўраши ва ҳужжатдаги маълумот карточкага мос келмаса, товарни блоклаши мумкин. Талаблар ва юклаш формати платформага қараб фарқ қилади, уларни сотувчи кабинетидаги ёрдам бўлимидан текширинг.

Россия бозори. Wildberries ёки Ozon орқали Россияга сотсангиз, у ердаги талаблар ишлайди: Божхона иттифоқининг паст волтли ускуналар хавфсизлиги (ТР ТС 004/2011) ва электромагнит мослашув (ТР ТС 020/2011) бўйича техник регламентлари ва Россиянинг маркировка қоидалари. Уларни платформа ва Россиядаги ҳамкор билан алоҳида текширинг.

Marketplace сотувчиси уйдаги омборчада симсиз қулоқчин партиясини телефонга улаб текширмоқда

Телефонлар: ИМЕИ рўйхатдан ўтказиш

Телефон сотишда асосий ҳужжат — Вазирлар Маҳкамасининг 2019-йил 17-сентябрдаги 778-сон қарори билан тасдиқланган мобил қурилмаларни рўйхатдан ўтказиш низоми. Ундаги асосий қоидалар:

  • Ўзбекистонда олиб кирилган, ишлаб чиқарилган ва ишлатиладиган қурилмаларни рўйхатдан ўтказиш мажбурий.
  • Импорт қилувчи қурилмани «эркин муомалага чиқариш» (ИМ-40) режимида расмийлаштирилгандан кейин уч кун ичида рўйхатдан ўтказади. Аризада божхона пости ва юк божхона декларатсияси рақами кўрсатилади. Расмийлаштирувдан олдин рўйхатдан ўтказиб бўлмайди.
  • Мобил қурилмаларни чакана сотувчи тадбиркор қурилма қачон олиб кирилганидан қатъи назар уларнинг рўйхатдан ўтганлиги учун жавобгар.
  • Рўйхатдан ўтмаган қурилма «кулранг рўйхат»да фақат вақтинча ишлайди, муддат тугагач хизматлар чекланади. Қора рўйхатдаги ИМЕИ билан мобил алоқадан умуман фойдаланиб бўлмайди.
  • Қурилмада бир нечта ИМЕИ бўлиши мумкин (масалан, икки СИМ-картали телефонда), уларнинг ҳар бири рўйхатдан ўтказилади.

Рўйхатдан ўтказиш пуллик. Тўлов миқдорлари низомнинг 6-иловасида белгиланган ва базавий ҳисоблаш миқдорига боғланган, жорий суммани узимеи.узъдан текширинг.

Бу шунчаки расмиятчилик эмас. Рақобат қўмитасининг 2026-йил апрелдаги маълумотига кўра, 2025-йилда қўмитага 147 та шикоят келган: харидорлар сотиб олган телефони УЗИМЕИЪда рўйхатдан ўтмаганини ва уни ўзлари қайта рўйхатдан ўтказишга мажбур бўлганини айтган.

Амалий хулоса:

  1. Телефонни фақат божхона ҳужжати бор етказиб берувчидан олинг.
  2. Ҳар бир донанинг ИМЕИЪсини қабул пайтида ёзиб олинг ва узимеи.уз орқали ҳолатини текширинг.
  3. ИМЕИ рўйхати, партия ва ҳисоб-фактура рақамини битта жадвалда сақланг.
  4. Карточкада «рўйхатдан ўтган» деб фақат ҳақиқатан ўтган бўлса ёзинг.

Хитойдан телефон ёки аксессуар олиб келиш тартиби ва карго хавфлари Хитойдан товар олиб келиб marketplace'да сотиш мақоласида.

Карточка: хусусиятлар, мослик ва комплект

Электроника харидори карточкани таққослаш учун ўқийди. Битта ноаниқ рақам қайтаришга айланади.

Рақамларни ўлчов бирлиги билан ёзинг. Қувват банки учун мАҳ ва Wh, чиқиш қуввати ваттда ва ҳар бир порт учун алоҳида. Зарядловчи учун қўллаб-қувватланадиган тез қувватлаш стандартлари. Қулоқчин учун Блуэтоотҳ версияси, кодек ва битта заряддаги ишлаш вақти, ишлаб чиқарувчи қайси шароитда ўлчагани билан.

Рақамни ўзингиз текширинг. Етказиб берувчи ёзган сиғимга ишонманг. Ҳар партиядан бир неча донани УСБ-тестер билан ўлчанг. 20 000 мАҳ деб сотилган, лекин камроқ берадиган қувват банки биринчи ҳафтадаёқ салбий шарҳ олади.

Мослик. Улагич тури (УСБ-C, Лигҳтнинг, microUSB), қайси моделларга мос келиши ва қайсиларига мос келмаслиги. «Барча телефонларга мос» деб ёзманг.

Электр таъминоти. Маиший техникада кучланиш, қувват ва вилка тури. Ўзбекистонда тармоқ 220 В, 50 Ҳз. Бошқа вилкали товар бўлса, буни очиқ ёзинг.

Комплект ва кафолат. Қутида нима бор: кабел, адаптер, қўлланма. Кафолат муддати ва кафолат хизматини ким кўрсатади: сотувчи, ишлаб чиқарувчи ёки сервис маркази.

Карточка тузилмаси ва ном формуласи сотадиган маҳсулот карточкаси мақоласида ёзилган.

Кафолат, нуқсон ва қайтариш

«Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонунда электроника сотувчисига тегишли асосий қоидалар:

  • 11-модда. Ишлаб чиқарувчи узоқ муддат фойдаланиладиган товарларга кафолат муддатини белгилайди. Муддат сотилган кундан бошланади.
  • 13-модда. Нуқсон топилса, харидор танлайди: худди шундай товарга алмаштириш, бошқа моделга нарх фарқи билан алмаштириш, бепул таъмирлаш, нархни камайтириш ёки шартномани бекор қилиш.
  • 14-модда. Алмаштириш етти кун ичида, қўшимча текширув керак бўлса 20 кун ичида. Кечиктирилган ҳар кун учун товар нархининг 1 фоизи миқдорида пеня.
  • 15-модда. Кафолат давридаги нуқсон сотувчи томонидан 20 кун ичида бепул тузатилади. Узоқ муддат фойдаланиладиган товар таъмирда бўлса, харидор талаби билан уч кун ичида вақтинча ўхшаш товар берилади. Ҳукумат бу қоидадан истисно товарлар рўйхатини белгилайди. Кафолат таъмирдаги вақтга узаяди.
  • 18-модда. Сифатли ноозиқ-овқат товарини харид кунидан 10 кун ичида алмаштириш ҳуқуқи. Алмаштирилмайдиган товарлар рўйхатини ҳукумат тасдиқлайди, у чакана савдо қоидаларига илова қилинган. Техникангиз шу рўйхатга кирадими, товар тури бўйича лех.узъдаги амалдаги таҳрирдан текширинг.

Платформанинг ўз қайтариш қоидаси қонундагидан кенгроқ бўлиши мумкин, уни кабинетдан текширинг.

Уч амалий қоида:

  1. Етказиб берувчи билан кафолатни ёзма келишинг. Нуқсонли донани у алмаштирадими, пулини қайтарадими, қанча муддатда.
  2. Қайтган товарни текширинг. Серия рақами ёки ИМЕИ сотилган донага мос келадими, пломба бутунми, комплект тўлиқми. Буни ёзиб, суратга олинг.
  3. Сабабларни ёзинг. «Ишламайди», «карточкага мос эмас», «етказишда шикастланган» — ҳар бири бошқа ечим талаб қилади. Бу тартиб marketplace'да қайтаришларни бошқариш мақоласида батафсил ёзилган.
Самарқанддаги топшириш пунктида харидор электр чойнакни олишдан олдин қутини очиб текширмоқда

Сохта товар ва бренд номи

Электроникада сохта товар хавфи юқори: «1:1 нусха» қулоқчин, бренд логотипли зарядловчи, қайта қадоқланган телефон. Бу назарий хавф эмас. 2025-йил майда Адлия вазирлиги ҳузуридаги интеллектуал мулк департаменти йирик marketplace'ларда контрафакт таклифларни аниқлаган, улар орасида энг кўп учрагани кийим, косметика ва маиший техника бўлган. Ҳуқуқ эгалари шикоятидан кейин бундай карточкаларнинг аксарияти олиб ташланган. Uzum ўшанда 200 дан ортиқ машҳур брендни сотиш учун рухсат ва товарнинг қонуний келиб чиқишини тасдиқловчи ҳужжат талаб қилинишини айтган.

Электроникага хос текширувлар:

  • Серия рақами ва ИМЕИ. Қутидаги, қурилма созламаларидаги ва ҳужжатдаги рақам бир хил бўлиши керак. Кўп брендлар серия рақамини ўз сайтида текшириш имконини беради.
  • Оғирлик ва қадоқ. Намунани оригинал билан солиштиринг: оғирлик, шрифт, қутидаги ёрлиқлар. Сохта қувват банкида эълон қилинган сиғим оғирликка мос келмаслиги мумкин.
  • Ном ва сурат. Брендни фақат оригинал товар учун ишлатинг. Аксессуарда «иПҳоне 15 учун мос» каби мосликни ёзиш мумкин, лекин номда ва суратда ўзга логотип бўлмасин.
  • Ҳужжат занжири. Бренд товари учун дистрибюторлик шартномаси ёки бренд эгасининг хати, ҳар партия учун ҳисоб-фактура ва божхона ҳужжати.

Маржа: нуқсон харажатини нархга киритинг

Электроникада унит-экономикага битта қатор қўшилади: нуқсон ва қайтариш.

Шартли мисол. Қувват банки 250 000 сўмга сотилади. Таннарх 120 000 сўм. Платформа комиссияси 15 фоиз, яъни 37 500 сўм. Етказиш бир томонга 15 000 сўм. 100 та буюртмадан 4 таси нуқсон билан қайтди. Комиссия фақат қолган сотувдан олинади, нуқсонли дона ҳисобдан чиқади деб оламиз.

  • Тушум: 96 × 250 000 = 24 000 000 сўм.
  • Комиссия: 96 × 37 500 = 3 600 000 сўм.
  • Таннарх: 100 × 120 000 = 12 000 000 сўм.
  • Етказиш: 100 × 15 000 + 4 × 15 000 = 1 560 000 сўм.
  • Фойда: 24 000 000 − 3 600 000 − 12 000 000 − 1 560 000 = 6 840 000 сўм.

Нуқсон бўлмаганда фойда 100 × (250 000 − 37 500 − 120 000 − 15 000) = 7 750 000 сўм бўларди. Фарқ 910 000 сўм, яъни фойданинг қарийб 12 фоизи.

Агар етказиб берувчи нуқсонли 4 донани бепул алмаштирса, 480 000 сўм қайтади ва фойда 7 320 000 сўмга чиқади. Фарқ 430 000 сўмга камаяди. Демак, кафолат шарти етказиб берувчи билан нарх каби муҳим музокара мавзуси.

Рақамлар фақат намуна. Комиссия ва логистика тарифини ўз кабинетингиздан олинг.

Формула: нуқсон харажати бир буюртмага = нуқсон улуши × (сотув нархи − комиссия + қайтариш логистикаси − етказиб берувчи қоплайдиган сумма). Нуқсонли буюртмада соф тушум келмайди, қайтариш логистикаси эса қўшилади. Таннарх ҳар бир буюртмада барибир ҳисобга олинган. Мисолда: 4% × (250 000 − 37 500 + 15 000) = 9 100 сўм бир буюртмага, 100 буюртмага 910 000 сўм. Шу суммани нарх ҳисобига алоҳида қатор қилиб қўшинг.

Checklist: электроника партияси ва карточкаси

  • ☐ Ҳар SKU учун ТИФ ТН коди ва керакли ҳужжат тури аниқланган.
  • ☐ Сертификат муддати календарда белгиланган.
  • ☐ Маиший техника маркировка рўйхатига кириши текширилган.
  • ☐ Телефонларнинг ҳар бир ИМЕИЪси ёзилган ва ҳолати текширилган.
  • ☐ Сиғим ва қувват партиядан танлаб ўлчанган.
  • ☐ Карточкада мослик, комплект, кучланиш ва кафолат ёзилган.
  • ☐ Номда ва суратда ўзга бренд логотипи йўқ.
  • ☐ Етказиб берувчи билан нуқсонли товар шарти ёзма келишилган.
  • ☐ Қайтган товар серия рақами бўйича текширилади.
  • ☐ Нуқсон харажати нарх ҳисобига киритилган.

Хулоса

Электроникада харидор товарни ишлатиб кўрмасдан сотиб олади. Шунинг учун у ҳужжатга, аниқ рақамларга ва кафолатга ишонади. Бугун энг кўп сотиладиган бешта SKU'ингиз учун учта саволга жавоб ёзинг: ҳужжати борми, охирги партияда нуқсон улуши қанча, нуқсонли донани ким қоплайди.

Кўп бериладиган саволлар

Marketplace'да сотиладиган телефоннинг ИМЕИ кодини ким рўйхатдан ўтказади?

Вазирлар Маҳкамасининг 778-сон қарорига кўра сотиш учун олиб кирилган қурилмани импорт қилувчи «эркин муомалага чиқариш» режимида божхона расмийлаштирувидан кейин уч кун ичида рўйхатдан ўтказади. Чакана сотувчи эса қурилма қачон олиб кирилганидан қатъи назар рўйхатдан ўтганлиги учун жавоб беради. Шунинг учун партия олишдан олдин ҳар бир ИМЕИ ҳолатини текширинг.

Харидор сифатли телефон ёки чангюткични ёқмади деб қайтара оладими?

Қонун сифатли ноозиқ-овқат товарини 10 кун ичида алмаштириш ҳуқуқини беради, лекин алмаштирилмайдиган товарлар рўйхатини ҳукумат тасдиқлайди, у чакана савдо қоидаларига илова қилинган. Техникангиз шу рўйхатга кирадими, товар тури бўйича лех.узъдаги амалдаги таҳрирдан текширинг. Платформанинг ўз қайтариш қоидаси кенгроқ бўлиши мумкин, уни сотувчи кабинетидан кўринг. Нуқсон бўлса, харидор кафолат муддати ичида алмаштириш, таъмирлаш ёки пулни қайтаришни талаб қила олади.

Қувват банки, зарядловчи ва қулоқчин учун сертификат керакми?

2026-йил октябр ҳолатида Вазирлар Маҳкамасининг 43-сон қарори 4-иловасида телефонлар (8517), аккумуляторлар (8507), қувват манбалари (8504) ва кўплаб маиший электр асбоблари мувофиқлик сертификати талаб қилинадиган қисмда турибди. 8518 позитсиясидан рўйхатда фақат карнай субпозитсиялари бор, қулоқчинлар (8518 30) амалдаги таҳрирда кўринмайди. Рўйхат ўзгариб туради: 4-илованинг 2027-йил 1-январдан амал қиладиган янги таҳрири ҳам эълон қилинган. Кодингизни лех.узъдаги амалдаги таҳрир билан солиштиринг ва сертификатлаш органидан тасдиқлатинг.

Қайси маиший техникага Асл белгиси маркировкаси керак?

Вазирлар Маҳкамасининг 148-сон қарорига кўра чангюткич, кир ювиш машинаси, музлаткич, телевизор ва монитор, газ плитаси, микротўлқинли печ, дазмол, сув иситгич, кондитсионер, ўрнатиладиган электр асбоблар ва ёритгичлар маркировка қилинади. Мобил телефонлар бу рўйхатда йўқ, улар ИМЕИ тизими орқали назорат қилинади.

Электроника дўконингизда қайтариш ва нуқсон маржани еб қўйяптими?

Ҳужжатлар, ИМЕИ ҳолати, карточкалар ва етказиб берувчи билан кафолат шартларини бирга кўриб чиқамиз, кейин нуқсон харажатини нархга киритиш тартибини келишиб оламиз.

Электроника дўконини муҳокама қилиш →

Қаердан бошлашни бирга аниқлаймиз

DORA мутахассиси билан бепул консултатсия

Telegram'да ёзиш

Лойиҳангизни муҳокама қиламиз

Рақамингизни қолдиринг — мутахассис сиз билан боғланади.

Telegram орқали ариза қолдириш

Маълумотларингиз фақат сиз билан боғланиш учун ишлатилади.