Асосий контентга ўтиш
Бепул 20 дақиқалик маркетинг аудит
Жойлар сони чегараланган

Саволингиз борми?

Жамоамиз одатда 5 дақиқа ичида жавоб беради.

WWhatsApp ТTelegram

Marketplace'да қайтаришлар: сабабларини топиш, улушини камайтириш ва зарарни ҳисоблаш

Uzum Маркет ва Yandex Маркетъда қайтаришларни бошқариш: асосий сабаблар, қайтариш улуши ва нархи, қонун ва платформа қоидалари, ҳафталик таҳлил тартиби.

Marketplace'да қайтаришлар: сабабларини топиш, улушини камайтириш ва зарарни ҳисоблаш

Қисқа жавоб: marketplace'да қайтаришни тўлиқ йўқотиб бўлмайди, лекин уни бошқариш мумкин. Бунинг учун учта иш керак: ҳар қайтаришнинг сабабини ёзиб бориш, битта қайтариш сизга қанчага тушишини ҳисоблаш ва ҳар ҳафта энг кўп такрорланган сабабни манбада ёпиш. Қайтаришларнинг кўпчилиги карточка, ўлчам, қадоқ ёки партия сифатидан келиб чиқади, яъни сотувчининг ўз қўлидаги нарсалардан.

Қайтариш нега фақат логистика масаласи эмас

Кўп сотувчи қайтаришни омборнинг иши деб ҳисоблайди. Товар келди, текширилди, жойига қўйилди. Аслида қайтариш — сигнал. У харидор кутган нарса билан олган нарсаси орасида фарқ борлигини кўрсатади.

Қайтариш тўрт жойга таъсир қилади:

  • Пул. Тескари логистика, қайта қадоқлаш, сотиб бўлмайдиган товар.
  • Қолдиқ. Қайтган товар бир неча кун йўлда ва текширувда туради. Шу вақт у сотилмайди.
  • Рейтинг. Uzum Маркет сотувчилар қўлланмасида ёзилганидек, қайтариш билан бирга келадиган паст баҳо карточканинг қидирувдаги ўрнига салбий таъсир қилади. Бундай баҳоларга қандай жавоб бериш шарҳлар ва рейтингни бошқариш мақоласида ёзилган.
  • Вақт. Ҳар қайтаришни кўриб чиқиш, расмга олиш ва қарор қилиш керак.

Бу мақола marketplace'да 0 дан тизимли савдогача йўриқномасининг бир қисми. Бу ерда фақат қайтаришлар ҳақида: сабаблар, ҳисоб, қоидалар ва ҳафталик тартиб.

Аввал иккита атамани ажратинг. Буюртмани олмаслик — харидор товарни топшириш пунктидан олиб кетмаган. Қайтариш — харидор товарни олган, кейин қайтарган. Биринчиси кўпинча нарх, етказиш муддати ёки импулсив хариддан бўлади. Иккинчиси товарнинг ўзи билан боғлиқ. Уларни битта рақамга қўшсангиз, сабабни топа олмайсиз.

Қайтаришлар нега бўлади: бешта асосий сабаб

Платформалар кабинетида харидор кўрсатган сабаб сақланади. Uzum'да FBS қайтаришлари сабабини "FBS/ДБС → Возвраты" бўлимида кўриш мумкин. Лекин харидор танлаган сабаб ҳар доим ҳам ҳақиқий сабаб эмас. Шунинг учун уни товарнинг ўзини текшириш билан солиштиринг.

Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш Бизнес · 7 дақиқа
  • Карточка мос эмас — Қандай кўринади: "Расмдагидан бошқа ранг", "материал бошқача"; Ким тузатади: Карточка, контент
  • Ўлчам — Қандай кўринади: "Кичик келди", "катта келди"; Ким тузатади: Ўлчам жадвали, карточка
  • Нуқсон — Қандай кўринади: Чок очилган, ишламайди, синиб қолган; Ким тузатади: Таъминот, етказиб берувчи
  • Қадоқ ва ташиш — Қандай кўринади: Эзилган қути, чизилган корпус; Ким тузатади: Қадоқлаш, омбор
  • Нотўғри товар — Қандай кўринади: Бошқа модел, бошқа ўлчам, тўлиқ эмас; Ким тузатади: Йиғиш, FBS назорати

Карточка ва ўлчам сабабли қайтаришлар одатда энг арзон тузатилади. Расмни алмаштириш, рангни тавсифда аниқ ёзиш ёки ўлчам жадвалига сантиметр қўшиш кифоя. Карточкада айнан нимани текшириш кераклиги сотадиган маҳсулот карточкаси мақоласида бандма-банд ёзилган.

Нотўғри товар юбориш эса энг қиммат хато. Uzum қўлланмасига кўра, FBS'да "Не тот товар" сабаби текширувда тасдиқланса, сотувчидан шу товар нархига тенг жарима ушланади.

Қўлқопли қўллар қайтарилган блендер қутисининг эзилган бурчагини яқиндан текширмоқда

Қайтариш улуши ва унинг нархи: ҳисоб мисоли

Қайтариш улушини оддий формула билан ҳисобланг:

Қайтариш улуши = даврдаги қайтаришлар сони / шу даврда харидорга топширилган буюртмалар сони × 100%

Уни ҳар SKU бўйича алоҳида, камида тўрт ҳафталик давр учун ҳисобланг. Битта ҳафтада уч дона қайтса, бу ҳали тенденсия эмас.

Битта қайтариш нархи икки қисмдан иборат:

Қайтариш нархи = қайтаришга сарфланган харажат + (сотиб бўлмайдиган улуш × таннарх)

Биринчи қисмга тескари логистика, қайта қадоқлаш, қабул ва текширув вақти киради. Платформа тарифидаги суммани кабинет ҳисоботидан олинг. Иккинчи қисм — қайтган товарларнинг қанчаси қайта сотувга ярамаслиги.

Шартли мисол. Рақамлар ўйлаб топилган, фақат мантиқни кўрсатиш учун. Аёллар кўйлаги 250 000 сўмга сотилади. Таннарх 110 000 сўм. Таннарх, комиссия ва логистикани айиргандан кейин ҳар бир топширилган сотувдан 70 000 сўм қолади. Битта қайтаришга 15 000 сўм харажат кетади. Қайтган ҳар бешинчи кўйлак сотувга ярамайди.

Битта қайтариш нархи: 15 000 + 0,2 × 110 000 = 37 000 сўм.

  • Қолган сотувлар — Қайтариш 15%: 85; Қайтариш 30%: 70
  • Сотувдан қолган пул — Қайтариш 15%: 5 950 000; Қайтариш 30%: 4 900 000
  • Қайтаришлар нархи — Қайтариш 15%: 555 000; Қайтариш 30%: 1 110 000
  • Натижа, сўм — Қайтариш 15%: 5 395 000; Қайтариш 30%: 3 790 000

Қайтариш улуши икки баравар ошди, натижа эса тахминан 30% камайди. Бунга реклама ҳам кирмаган. Қайтган буюртмани олиб келган реклама харажати сизга қайтмайди. Қайтаришни маржага қандай қўшиш marketplace унит-экономикаси мақоласида кўрсатилган.

Қонун ва платформа қоидалари: нимани билиш шарт

Қонун. Ўзбекистонда асосий ҳужжат — Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун. Унинг икки қоидаси сотувчи учун энг муҳим:

  • Сифатли товар (18-модда). Харидор ноозиқ-овқат товарини харид кунидан бошлаб 10 кун ичида алмаштириши мумкин. Товар ишлатилмаган, шикастланмаган, қадоғи билан қайтарилиши ва харидор харид ҳужжатини кўрсатиши керак. Бир хил товар сотувда бўлмаса, харидор пулини қайтариб олишга ҳақли. Алмаштириш тартиби ва алмаштирилмайдиган товарлар рўйхатини Ҳукумат тасдиқлайди.
  • Нуқсонли товар (13–14-моддалар). Харидор алмаштириш, нархни камайтириш, шартномани бекор қилиш ёки бепул таъмирлашни талаб қилиши мумкин. Кафолат ва яроқлилик муддати белгиланмаган бўлса, даъво олти ой ичида берилади. Алмаштириш учун қонун 7 кун беради, қўшимча текширув керак бўлса 20 кун.

Uzum Маркет. Сотувчилар қўлланмасида бир нечта амалий қоида бор:

  • Кўриниши ва хусусияти сақланган товар омборга ва сотувга қайтади. Нуқсонли товар алоҳида сақланади.
  • Нуқсонли товарни харидор қайтаргандан кейин 30 кун ичида омбордан олиб кетиш керак. Олинмаса, оферта бўйича бу утилизатсияга розилик ҳисобланади.
  • FBS'да қайтган товар 10 кун ичида омбор созламаларида кўрсатилган қайтариш жойига келади. Қадоқни очишни видеога олиш тавсия этилади.
  • Техник мураккаб товарда диагностика сотувчи ҳисобидан ўтказилади. Даъвони рад этсангиз, харидорга диагностика хулосасини (далолатномасини) беришингиз керак.
  • Бир товар мунтазам қайтса, қўлланма уни вақтинча сотувдан олишни тавсия қилади.

Yandex Маркет. Сотувчилар ёрдам бўлимида ФБЙ ва FBS учун алоҳида тартиб ёзилган. ФБЙЪда қайтган товар Маркет омборига тушиб, яна сотувга қайтади. Арзон нуқсонли товар учун товарни қайтариб олмасдан пул қайтаришни ёқиш имконияти ҳам бор. Бу саҳифалар асосан Россия бозори учун ёзилган. Ўзбекистон кабинетидаги шартларни алоҳида текширинг.

Wildberries ва Ozon. Ўзбекистондан сотсангиз, қайтариш муддати ва харажатлари платформа офертаси ва тарифларида ёзилган. Уларни сотувчи ёрдам бўлимидан текширинг. Тарифлар ва муддатлар тез-тез ўзгаради, шунинг учун эски мақоладаги рақамга таянманг.

Қайтган товар билан нима қилиш: текширув, қайта сотиш, ҳисобдан чиқариш

Қайтган ҳар бир дона бўйича қарор бир хил тартибда қабул қилиниши керак. Акс ҳолда омбор бурчагида "кейин кўрамиз" деган уюм пайдо бўлади.

1. Қабул. Пакетни камера олдида очинг. Буюртма рақами, товар ва унинг ҳолатини расмга олинг. Бу платформага даъво беришда асосий далил.

2. Текширув. Тўртта савол:

  • Товар ўшами? Модел, ўлчам, ранг, тўлиқлик.
  • Ишлатилганми? Ёрлиқ, ҳид, кир, кийилган излар.
  • Шикастланганми? Корпус, чок, механизм.
  • Қадоқ бутунми? Қути, пломба, ёрлиқ.

3. Қарор. Ҳар дона тўрт гуруҳдан бирига тушади:

  • Қайта сотиш — Ҳолат: Товар ва қадоқ бутун; Ҳаракат: Қолдиққа қайтариш
  • Қайта қадоқлаш — Ҳолат: Товар бутун, қадоқ бузилган; Ҳаракат: Янги қадоқ, кейин қолдиққа
  • Таъмирлаш ёки чегирма — Ҳолат: Кичик нуқсон; Ҳаракат: Тузатиш ёки алоҳида нархда сотиш
  • Ҳисобдан чиқариш — Ҳолат: Тиклаб бўлмайди; Ҳаракат: Далолатнома, етказиб берувчига даъво

4. Ҳисоб. Ҳар қайтариш жадвалга ёзилади: сана, SKU, харидор сабаби, текширувдаги ҳақиқий сабаб, қарор. Қайтган товар қолдиққа қўшилганини омбор ҳисоби ҳам кўриши керак. Қўлда юритилган жадвал ва омбор дастури ўртасидаги фарқ қандай йўқотишга айланиши омбор ҳисобини автоматлаштириш мақоласида кўрилган.

Харидор ишлатилган ёки бошқа товарни қайтаргани аниқ бўлса, фотосурат ва видео билан платформа қўллаб-қувватлаш хизматига мурожаат қилинг. Далилсиз даъво одатда натижа бермайди.

Сотувчи уйда қайтган товарларни қайта сотиш, таъмирлаш ва ҳисобдан чиқариш уюмларига ажратмоқда

Қайтаришни камайтириш: сабаб бўйича чоралар

Ҳар сабаб ўз чораси билан ёпилади. Ҳаммасини бир вақтда бошламанг. Энг кўп такрорланган сабабдан бошланг.

Карточка мос эмас.

  • Расмни кундузги ёруғликда, филтрсиз қайта олинг.
  • Рангни номи билан эмас, тавсиф билан ёзинг: "тўқ яшил, қуюқ зумрад тусида".
  • Материални фоизларда кўрсатинг.

Ўлчам.

  • Ўлчам жадвалига сантиметрларни қўшинг: кўкрак, бел, узунлик.
  • Модел бичими кичик ёки катта бўлса, буни тавсифнинг бошида ёзинг.
  • Шарҳлардаги "кичик келди" иборасини ҳафтада бир санаб боринг.

Нуқсон.

  • Партияни қабул қилишда танлаб текширинг: ҳар партиядан бир неча дона.
  • Нуқсон битта партияда тўпланса, етказиб берувчига далил билан даъво ёзинг.

Қадоқ ва ташиш.

  • Мўрт ва оғир товар учун қадоқ стандартини ёзинг ва ходимга беринг.
  • Қайси товарга қандай қадоқ кераклигини marketplace учун қадоқ ва ёрлиқ мақоласидан текширинг.

Нотўғри товар.

  • FBS'да йиғишда штрих-кодни сканер билан текширинг.
  • Ўхшаш моделларни жавонда ёнма-ён қўйманг.

Ҳафталик қайтаришлар таҳлили: 30 дақиқалик тартиб

Қайтаришлар ҳар куни қабул қилинади, лекин қарор ҳафтада бир марта чиқарилади. Бир кунни белгиланг ва таҳлилни битта масъул ходимга беринг.

  • ☐ Кабинетдан ўтган ҳафта қайтаришлари ва буюртмани олмасликлар алоҳида юклаб олинди
  • ☐ Ҳар SKU бўйича қайтариш улуши ҳисобланди ва ўтган тўрт ҳафта билан солиштирилди
  • ☐ Харидор сабаби текширувдаги ҳақиқий сабаб билан солиштирилди
  • ☐ Энг кўп қайтган учта SKU ва уларнинг асосий сабаби ажратилди
  • ☐ Ҳар бири учун битта чора ва масъул белгиланди
  • ☐ Нуқсонли товарларни омбордан олиб кетиш муддатлари текширилди
  • ☐ "Ҳисобдан чиқариш" гуруҳидаги товарлар учун даъво ёки далолатнома тайёрланди
  • ☐ Ўтган ҳафта чорасидан кейин улуш ўзгардими, ёзилди

Битта чорани камида икки-уч ҳафта кузатинг. Карточка ўзгариши таъсири дарҳол кўринмайди, чунки эски буюртмалар ҳали қайтиб келаётган бўлади.

Хулоса

Қайтаришлар — marketplace савдосининг доимий харажати. Лекин унинг катта қисми тасодиф эмас. Қайтариш ва буюртмани олмасликни ажратинг. Ҳар қайтаришнинг ҳақиқий сабабини ёзинг. Битта қайтариш нархини сўмда ҳисобланг. Қайтган товарни тўрт гуруҳга ажратиб, муддатида қарор қилинг. Қонун ва платформа қоидаларини билинг, чунки улар қайси товар қайтишини ва қанча вақт борлигини белгилайди. Бугун битта қадамдан бошланг: энг кўп сотиладиган учта SKU бўйича охирги тўрт ҳафтадаги қайтаришларни сабаб билан жадвалга ёзинг.

Кўп бериладиган саволлар

Қайтариш улуши қанча бўлса нормал ҳисобланади?

Ягона меъёр йўқ. Улуш тоифага қараб кескин фарқ қилади: кийим ва поябзалда ўлчам сабабли у электроникадан анча юқори бўлиши мумкин. Шунинг учун ўз товарингизнинг 8–12 ҳафталик тарихини асос қилинг ва улуш шу даражадан кўтарилганда сабабини қидиринг.

Харидор сифатли товарни қайтара оладими?

Ҳа. Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонуннинг 18-моддасига кўра, ноозиқ-овқат товарини харид кунидан бошлаб 10 кун ичида алмаштириш мумкин. Шарт: товар ишлатилмаган, шикастланмаган ва қадоғи билан қайтарилган. Алмаштирилмайдиган товарлар рўйхатини Ҳукумат тасдиқлайди.

Қайтган товар ҳар доим қайта сотувга қўйиладими?

Йўқ. Кўриниши ва хусусиятлари сақланган товар сотувга қайтади. Нуқсонли товар алоҳида сақланади ва сотувчига қайтарилади. Uzum Маркет қўлланмасига кўра, нуқсонли товарни харидор қайтаргандан кейин 30 кун ичида омбордан олиб кетиш керак.

Қайтариш ва буюртмани олмаслик бир хил нарсами?

Йўқ. Буюртмани олмасликда харидор товарни топшириш пунктидан олиб кетмайди. Қайтаришда у товарни олиб, кейин қайтаради. Сабаблари ҳам, чоралари ҳам ҳар хил, шунинг учун икки кўрсаткични алоҳида ҳисобланг.

Қайтаришлар маржангизни қанча еяётганини биласизми?

Асосий SKU'ларингиз бўйича қайтариш сабаблари, улуши ва бир дона нархини бирга ҳисоблаб, биринчи навбатда қайси сабабни ёпиш кераклигини хотиржам кўриб чиқамиз.

Қайтаришлар таҳлилини муҳокама қилиш →

Қаердан бошлашни бирга аниқлаймиз

DORA мутахассиси билан бепул консултатсия

Telegram'да ёзиш

Лойиҳангизни муҳокама қиламиз

Рақамингизни қолдиринг — мутахассис сиз билан боғланади.

Telegram орқали ариза қолдириш

Маълумотларингиз фақат сиз билан боғланиш учун ишлатилади.