Қисқа жавоб: «Асл белгиси» — Ўзбекистондаги мажбурий рақамли маркировка тизими. Ҳар бир истеъмол қадоғига ноёб ДатаМатрих код босилади, товар эгасини алмаштирганда код ҳам тизимда бир компаниядан бошқасига ўтади. ERP'нинг вазифаси — кодни киримда қабул қилиш, омборда товарга боғлаб туриш, сотувда ЭСФ ёки чекка чиқариш ва қайтаришни тўғри ёпиш. 2026-йил 1-июлдан код текширувдан ўтмаса, ЭСФ ёки чек расмийлаштирилмайди. Демак маркировка энди бухгалтерия масаласи эмас, савдо тўхтаб қолиши масаласи.
Махсус тизим қачон кераклиги ва қандай қурилиши махсус ERP тизимини ишлаб чиқиш бўйича асосий қўлланмада ёзилган. Бу мақола фақат маркировкаланган товар билан ишлаш қисмига бағишланган.
Асл белгиси қандай ишлайди ва қайси товарларга тегишли
Занжирда тўрт иштирокчи бор.
- Оператор — «CRPT Турон» МЧЖ. Кодларни чиқаради ва тизимни юритади. Код буюртма қиладиган компания оператор билан шартнома тузади ва ҳисобини тўлдиради.
- Ишлаб чиқарувчи ёки импортёр. Товар картасини Миллий каталогга киритади, код буюртма қилади, қадоққа босади ва ҳисобот беради.
- Улгуржи савдо. Кодли товарни қабул қилади ва сотади. Тизимда рўйхатдан ўтган бўлиши шарт.
- Чакана савдо. Кодни харидорга чек орқали «чиқаради».
Код — истеъмол қадоғидаги ДатаМатрих икки ўлчамли штрих-код. Ичида товарнинг ГТИНЪи бор, код эса Миллий каталогдаги аниқ товар картасига боғланган. Ҳар бир код битта қадоқни билдиради ва икки марта сотилмайди.
Харидор кодни «Асл Белгиси» иловасида текширади. Бизнес учун «Асл Белгиси Business» иловаси бор: у Э-ИМЗО орқали киради, коднинг эгаси ва ҳолатини, қути ёки паллета ичидаги таркибни кўрсатади ва фарқлар рўйхатини чиқариб беради.
Қайси товарлар. Солиқ қўмитаси саҳифасида мажбурий маркировка гуруҳлари: тамаки ва алкогол (2021-йилдан), пиво, маиший техника, дори воситалари ва тиббий буюмлар, ичимлик суви ва алкоголсиз ичимликлар (2024-йил мартдан). Рўйхат кенгайиб боради. Вазирлар Маҳкамасининг 2026-йил 23-январдаги 23-сон қарори ўсимлик мойини рўйхатга қўшди: 2026-йил 1-июлдан 31-декабргача ихтиёрий синов даври, мажбурий маркировка эса 2027-йил 1-июлдан. Октябрда Солиқ қўмитаси ўсимлик мойи бўйича янги қарор лойиҳасини муҳокамага қўйди, шунинг учун муддатлар яна аниқлаштирилиши мумкин.
Қоида битта: товарингизни МХИК ва ТН ВЕД коди бўйича аслбелгиси.уз ва лех.узъда текширинг, муддат ва истисноларни бухгалтер ёки юрист билан тасдиқланг.
Код занжири: ким нима қилади ва ERP'да нима бўлади
- 1. Тайёргарлик — Иштирокчи: Ишлаб чиқарувчи, импортёр; Асл белгисиъдаги амал: Рўйхатдан ўтиш, шартнома, Миллий каталогда карта; ERP'даги амал: Товар картасида ГТИН, МХИК, «маркировкаланади» белгиси
- 2. Код буюртмаси — Иштирокчи: Ишлаб чиқарувчи, импортёр; Асл белгисиъдаги амал: Код буюртмаси, кодларни олиш; ERP'даги амал: Партия бўйича кодлар файли сақланади
- 3. Босиш ва агрегатсия — Иштирокчи: Ишлаб чиқарувчи, импортёр; Асл белгисиъдаги амал: Босиш ҳисоботи, қути ва паллета коди; ERP'даги амал: Қадоқ → қути → паллета дарахти
- 4. Муомалага киритиш — Иштирокчи: Ишлаб чиқарувчи, импортёр; Асл белгисиъдаги амал: Ҳисоботда «ишлаб чиқариш» ёки «импорт» усули; ERP'даги амал: Код ҳолати «сотиш мумкин»
- 5. Улгуржи сотув — Иштирокчи: Барча сотувчилар; Асл белгисиъдаги амал: Код ЭСФ орқали харидорга ўтади; ERP'даги амал: Жўнатишда сканер, кодлар ЭСФЪга
- 6. Қабул — Иштирокчи: Харидор; Асл белгисиъдаги амал: Кирувчи ЭСФЪдаги кодлар; ERP'даги амал: Факт билан солиштириш, кирим
- 7. Чакана сотув — Иштирокчи: Дўкон, дорихона; Асл белгисиъдаги амал: Код чек орқали муомаладан чиқади; ERP'даги амал: Кассада сканер, код чекка
- 8. Қайтариш, ҳисобдан чиқариш — Иштирокчи: Барча; Асл белгисиъдаги амал: Тегишли ҳужжат; ERP'даги амал: Код ҳолати қайта тикланади ёки ёпилади
Жадвалдаги ҳар бир қатор — код йўқолиши мумкин бўлган жой. ERP ҳар босқичда кодни ҳужжатга боғлаб борса, ой охирида Асл белгисиъдаги қолдиқ омбордаги қолдиқ билан мос келади.
Шунингдек ўқинг Курс ўзгарди, нарх эса уч жойда уч хил: ERP'да прайс-листларни қандай бошқариш керакИшлаб чиқарувчи ва импортёр: буюртма, босиш, агрегатсия
Занжир бошида техник иш энг кўп.
Код буюртмаси. Буюртма фақат Миллий каталогда рўйхатдан ўтган товар картасига берилади. 2025-йил 1-декабрдан сув ва ичимликлар гуруҳида ишга тушган янгиланган кабинетда товар реэстрда бўлмаса, буюртма умуман қабул қилинмайди. Демак ERP'даги ГТИН ва каталогдаги карта бир хил бўлиши керак.
Код нархи. Оператор 2025-йил августдаги эслатмасида битта код нархини ҚҚС билан 76 сўм 16 тийин деб кўрсатган, агрегатсия кодлари бепул. Масалан, ойига 200 000 қадоқ чиқарадиган завод учун бу тахминан 15,2 млн сўм. Айрим товарлар ва синов даврларида кодлар бепул берилади. Бу харажат ERP'да таннархга партия бўйича ёзилиши керак.
Босиш ҳисоботи. Кодлар босилгач, операторга ҳисобот юборилади: ишлаб чиқарилган мамлакат, муомалага киритиш усули (ишлаб чиқариш ёки импорт), ишлаб чиқариш санаси, серия ва яроқлилик муддати. Бу майдонлар ERP'даги ишлаб чиқариш ёки импорт партиясидан олинади, қўлда терилмайди. Импорт товарида муомалага киритиш божхона расмийлаштируви билан боғлиқ, аниқ кетма-кетликни ўз товар гуруҳингиз бўйича оператордан сўранг.
Агрегатсия. Қадоқлар қутига, қутилар паллетага йиғилади, ҳар бир даражанинг ўз коди бор. Транспорт қадоғи коди ГС1 стандартидаги 18 хонали SSCC асосида тузилади. Агрегатсия ҳисоботида қути картасидаги ГТИН ва ичидаги қадоқлар ГТИНЪи мос келмаса, ҳисобот рад этилади. Агрегатсия бўлса, омбор 500 та қадоқни эмас, битта паллета кодини сканерлайди. Лекин қути очилиб, ичидан бир дона олинса, ERP агрегатни «бузилган» деб белгилаши керак.
Қадоқдаги ёрлиқ ва код жойлашуви бўйича амалий маслаҳатлар marketplace учун қадоқ ва ёрлиқ талаблари мақоласида ҳам бор.
Омборда қабул: кирувчи ЭСФЪдаги кодларни текшириш
Улгуржи ва чакана учун занжир киримдан бошланади. Таъминотчи кодларни ЭСФ ичида юборади, ERP уларни омбор қабул ҳужжатига юклайди.
- ЭСФ юкланади. Қадоқ ва паллета кодлари кутилаётган кирим бўлиб туради.
- Сканер. Омборчи паллета ёки қути кодини сканерлайди, тизим ичидаги қадоқларни ўзи очади.
- Солиштириш. Ортиқча, етишмаган ва бошқа товарга тегишли кодлар алоҳида рўйхатга чиқади.
- Қарор. Ҳаммаси мос бўлса, ЭСФ имзоланади. Фарқ бўлса, аввал таъминотчи билан гаплашилади.
Ҳисоб-китоб мисоли. ЭСФЪда 40 қути, ҳар бирида 12 дона. Битта қути шикастланган, ичида 11 дона. Сканерламасдан ЭСФ имзоланса, 1 та код сизнинг номингизга ўтади, товар эса йўқ. У код кейин қолдиқда «осилиб» қолади ва кассада сотиб бўлмайди. Сканерлашда фарқ қабулнинг ўзида кўринади.
ERP ҳали тайёр бўлмаса, кичик ҳажмда «Асл Белгиси Business» иловаси ёрдам беради: қути таркибини ишлаб чиқарувчи тизимга киритган маълумот билан солиштириб, фарқлар рўйхатини юклаб олиш мумкин.
Оператор, имзо ва ҳужжат ҳолатлари ERP ва ЭСФ интегратсияси мақоласида кўрилган. Омборни умуман сканер билан юритиш асослари омбор ҳисобини автоматлаштириш мақоласида.

Сотув: ЭСФ ва касса чеки текшируви
Солиқ қўмитасининг 2026-йил 15-июндаги хабарига кўра, 1-июлдан ЭСФ юборилганда автоматик текширилади:
- сотувчида керакли литсензия, рухсатнома ёки хабарнома борлиги;
- сотувчи Асл белгиси тизимида рўйхатдан ўтгани;
- маркировка кодлари тўғри кўрсатилгани;
- чакана харидорда код ўқийдиган қурилма борлиги.
Касса чекида код тизимда мавжудлиги ва товар МХИК коди маркировка кодига мос келиши текширилади. УзА 2-июлдаги хабарида қўшимча шартларни санаб ўтган: код такрорланмаган, ҳақиқий, миқдор кодлар сонига тенг, товар сотувчига тегишли ва кирим белгиланган тартибда қилинган. Бирор шарт бажарилмаса, ЭСФ ёки чек чиқмайди.
ERP учун бундан учта талаб келиб чиқади:
- Жўнатишда сканер. Йиғувчи ҳар бир қути ёки қадоқни сканерлайди, кодлар ЭСФ қораламасига ўзи тушади.
- Сотувдан олдин текширув. Тизим код сизнинг қолдиғингизда борлигини ва бошқа ҳужжатда ишлатилмаганини текширади. Хато омборда кўринади, мижоз олдида эмас.
- Касса билан боғланиш. Кассир ҳар бир маркировкали товарни 2Д сканер билан ўқийди, касса дастури кодни чекка ёзади, ERP сотилган кодни қолдиқдан ечади.
23-сон қарор касса чеклари ва ЭСФ таҳлили асосида масофавий солиқ текшируви тартибини ҳам киритган. Яъни ERP'даги код тарихи текширувда сизнинг далилингиз бўлади. Оқибатларни бухгалтер ёки юрист билан аниқланг.
Филиаллар кўп бўлса, код филиаллараро кўчиришда ҳам йўқолмаслиги керак. Бу ҳақда чакана тармоқ учун ERP мақоласида ёзилган.

Қайтариш, ҳисобдан чиқариш ва қолдиқ солиштириш
Код ҳаётининг энг чалкаш қисми — товар орқага қайтганда.
- Харидордан қайтариш. Қайтган товар коди сканерланади. Улгуржида қайтариш одатда қўшимча ЭСФ билан расмийлаштирилади. Товар қайта сотиладиган бўлса, ERP кодни яна «сотиш мумкин» ҳолатига ўтказади.
- Шикастланиш ва йўқотиш. Товар ҳисобдан чиқарилганда код ҳам Асл белгисиъда ёпилиши керак, акс ҳолда у қолдиқда қолиб кетади.
- Қайта ёрлиқлаш. Код ўчиб ёки йиртилиб қолса, алмаштириш тартибини оператор йўриқномасидан текширинг.
Ҳар бир ҳолат тартибини оператор йўриқномаси ва бухгалтер билан келишиб, ERP'да қоида қилиб қўйинг.
Қолдиқ солиштириш. Ойига камида бир марта ERP'даги кодли қолдиқни Асл белгиси кабинетидаги қолдиқ билан солиштиринг. Фарқнинг сабаби одатда учта: сканерланмасдан имзоланган ЭСФ, ҳисобдан чиқарилмаган брак ёки ёпилмаган қайтариш.
Ускуналар: сканер, принтер, терминал
- 2Д сканер. Оддий чизиқли сканер ДатаМатрихъни ўқимайди. 2023-йилдан чакана савдода онлайн касса маркировка кодини ўқий олиши талаб қилинади, шунинг учун касса ва қабул жойида 2Д сканер керак. 2021-йилдаги ПҚ-5252 қарори сканер харажатини солиқдан чегиришга рухсат берган эди, лекин бу имтиёз 2023-йилгача қилинган харидларга тегишли бўлган. Ҳозирги имтиёзларни бухгалтер билан текширинг.
- Мобил терминал (ТСД). Омбор учун: Wi-Фи, офлайн режим, паллета кодини ўқиш.
- Ёрлиқ принтери. Ишлаб чиқарувчи ва импортёр учун. Босиш сифати паст бўлса, код кейинги босқичда ўқилмайди.
- Захира сканер. Кассадаги ягона сканер бузилса, савдо тўхтайди.
Кўп учрайдиган хатолар ва жорий этиш checklisti
Амалда энг кўп бешта хато учрайди:
- Код фақат Excel'да. Омбор сотади, кодлар файли алоҳида яшайди, ЭСФЪга бошқа код тушади.
- Қабулда сканерламаслик. Кирувчи ЭСФ текширилмасдан имзоланади, камомад сизнинг номингизга ёзилади.
- МХИК ва ГТИН тартибсиз. Товар картаси Миллий каталог билан мос эмас, код буюртмаси рад этилади.
- Агрегатни бузиб, тизимда янгиламаслик. Қутидан бир дона сотилди, ERP эса қутини бутун деб ҳисоблайди.
- Кассани охирида улаш. Дўкон кодсиз чек чиқара олмайди, савдо тўхтайди.
Жорий этишдан олдин текширинг:
- ☐ Товарларингиз маркировка рўйхатига кириши МХИК ва ТН ВЕД бўйича текширилди.
- ☐ Компания Асл белгисиъда рўйхатдан ўтган; код буюртма қилсангиз, оператор билан шартнома бор.
- ☐ Ҳар бир товар картасида ГТИН, МХИК ва «маркировкаланади» белгиси тўлдирилди.
- ☐ Кирувчи ЭСФЪдаги кодлар омбор қабулига юкланади.
- ☐ Қабул ва жўнатишда паллета, қути ва қадоқ сканерланади.
- ☐ Агрегат бузилганда ERP буни қайд этади.
- ☐ Жўнатишда кодлар ЭСФЪга ўзи тушади.
- ☐ Касса кодни чекка ёзади, ERP сотилган кодни ечади.
- ☐ Қайтариш ва ҳисобдан чиқариш тартиби бухгалтер билан келишилди.
- ☐ Ойлик қолдиқ солиштириш учун масъул белгиланди.
- ☐ Сканер, терминал ва захира ускуна бор.
Асосий фикр
Маркировка — қадоқдаги квадрат эмас, товар билан бирга юрадиган ҳужжат. Код киримда қабул қилинса, омборда товарга боғланса ва сотувда ўзи чиқса, ЭСФ ва чек текшируви савдони тўхтатмайди. Аввал товар карталарини тартибга келтиринг, кейин қабулни сканерга ўтказинг, сўнг жўнатиш ва кассани уланг.
Кўп бериладиган саволлар
Менинг товарим мажбурий маркировкага кирадими?
Солиқ қўмитаси саҳифасида тамаки, алкогол, пиво, маиший техника, дори воситалари ва тиббий буюмлар, ичимлик суви ва алкоголсиз ичимликлар кўрсатилган. Рўйхат кенгайиб боради: масалан, ўсимлик мойи учун 2026-йил 1-июлдан ихтиёрий синов бошланган, мажбурий маркировка 2027-йил 1-июлдан режалаштирилган. Аниқ жавобни МХИК ва ТН ВЕД коди бўйича аслбелгиси.уз ва лех.узъда текширинг, муддатларни бухгалтер ёки юрист билан тасдиқланг.
Улгуржи сотувчи ҳам Асл белгиси тизимида рўйхатдан ўтиши керакми?
Ҳа. 2026-йил 1-июлдан ЭСФ юборилганда сотувчининг Асл белгиси тизимида рўйхатдан ўтгани автоматик текширилади, рўйхатдан ўтмаган сотувчининг ҳужжати чиқмайди. Код буюртма қиладиган ишлаб чиқарувчи ва импортёр бундан ташқари оператор «CRPT Турон» МЧЖ билан шартнома тузади. Улгуржи ва чакана савдо учун рўйхатдан ўтишда ёрдам бепул.
Код текширувдан ўтмаса нима бўлади?
Солиқ қўмитаси маълумотига кўра, бундай ҳолатда ЭСФ ёки касса чеки расмийлаштирилмайди. Сабаб код, МХИК, миқдор, кирим ҳужжати ёки рўйхатдан ўтишда бўлиши мумкин. ERP хатони сотувдан олдин, омбор босқичида кўрсатиши керак.
Мавжуд 1C ёки омбор дастурини ўзгартирмасдан ишласа бўладими?
Кам ҳажмда — ҳа, оператор кабинети ва мобил илова орқали. Кунига ўнлаб етказиш ва минглаб код бўлса, қўлда юклаш хатога олиб келади. Шунда кодлар омбор ҳужжатларига боғланган тизим керак бўлади.
Маркировка омбор ва кассани секинлаштиряптими?
Кодлар ҳозир қаерда йўқолаётганини, қайси босқични автоматлаштириш биринчи фойда беришини ва ERP'га нима қўшиш кераклигини бирга кўриб чиқамиз.