Асосий контентга ўтиш
Бепул 20 дақиқалик маркетинг аудит
Жойлар сони чегараланган

Саволингиз борми?

Жамоамиз одатда 5 дақиқа ичида жавоб беради.

WWhatsApp ТTelegram

Контрагентни текшириш: шартномадан олдин етказиб берувчи, мижоз ва шерикни қандай синаш

Янги етказиб берувчи, мижоз ёки шерикни имзодан олдин текшириш: СТИР бўйича реестрлар, ҚҚС ҳолати, директор ваколати, жойига бориш, синов партияси.

Контрагентни текшириш: шартномадан олдин етказиб берувчи, мижоз ва шерикни қандай синаш

Қисқа жавоб: контрагентни текшириш — пул ёки товар беришдан олдин томоннинг ҳақиқатан мавжуд, фаол ва битимни бажаришга қодир эканини аниқлаш. Ҳар қандай битимда камида уч нарса текширилади: компания СТИР бўйича давлат регистрида фаолми, ҚҚС ҳолати ва реквизитлари ҳужжатларга мосми, имзолаётган одамнинг ваколати борми. Аванс ёки насия бўлса, солиқ қарзи ва суд низолари ҳам кўрилади, катта суммада эса жойига бориш, синов партияси ва босқичли тўлов қўшилади. Бу мақола юридик маслаҳат эмас, эгаси ва таъминот бўлими учун ишчи тартиб.

Контрагент текшируви бизнеснинг умумий ҳуқуқий тартибининг бир қисми. Устав, ишончнома, меҳнат ва шартнома ҳужжатларини қандай тартибда сақлаш тадбиркор учун ҳуқуқий гигиена мақоласида кўрилган. Бу ерда фақат битта савол: янги ҳамкорга қанчалик ишониш мумкин.

Текширув чуқурлигини битим хавфига қараб танланг

Ҳар бир харидорни бир хил чуқурликда текшириш шарт эмас. Бозордан нақд пулга бир марталик харид билан олдиндан 50% аванс бериб, уч ойлик ишлаб чиқаришга буюртма бериш хавфи бир хил эмас. Текширув даражасини иккита савол белгилайди: сиз қанча пулни олдиндан берасиз ёки насияга қолдирасиз ва ҳамкор ишламай қолса, бизнесингиз қанча вақт тўхтайди.

  • Базавий — Қачон: Кичик сумма, тўлов товар олгандан кейин; Нимани текшириш: Регистр, ҚҚС ҳолати, имзоловчи ваколати
  • Ўрта — Қачон: Аванс, насия ёки мунтазам етказиб бериш; Нимани текшириш: Базавий + суд ҳужжатлари, банк реквизитлари, тавсия, синов партияси
  • Чуқур — Қачон: Катта аванс, эксклюзив шартнома, шериклик; Нимани текшириш: Ўрта + жойига бориш, таъсисчилар тарихи, молиявий ҳисобот, юрист хулосаси

Қоидани ёзма тасдиқлаб қўйинг. Масалан: "аванс 20 млн сўмдан ошса — ўрта даража, 100 млн сўмдан ошса — чуқур даража". Чегараларни бизнесингиз ҳажмига қараб ўзингиз белгилайсиз. Муҳими, таъминотчи ҳар сафар "қариндошнинг таниши, ишонса бўлади" деб истисно қилмасин.

СТИР бўйича давлат манбалари: нимани ва қаердан кўриш

Ҳамкордан биринчи сўраладиган нарса — СТИР ва компаниянинг тўлиқ номи. Нарх ва муддатни келишишдан олдин уларни расмий манбаларда текширинг.

Шунингдек ўқинг Инвесторлар учун имтиёзлар: эркин иқтисодий зоналар, кичик саноат зоналари ва инвеститсия шартномаси Бизнес · 8 дақиқа

Корхона регистри. Статистика агентлигининг регистр.стат.уз хизматига СТИР киритилса, Корхона ва ташкилотларнинг ягона давлат регистридаги маълумот чиқади: номи, ташкилий-ҳуқуқий шакли, фаолият ҳолати, рўйхатдан ўтган санаси, фаолият тури, раҳбари, таъсисчилари ва улушлари, устав фонди. Регистр бўйича маълумотни Ягона интерактив давлат хизматлари порталидаги (мй.гов.уз) давлат хизмати орқали ҳам сўраса бўлади. Нимага қаранг: номи ва шакли шартномадаги билан бир хилми, компания фаолми, қачон очилган, фаолият тури битимга мосми, раҳбар ва таъсисчилар ким.

Солиқ ҳолати. Солиқ органининг интерактив хизматлари рўйхатида "Қўшилган қиймат солиғи тўловчилари ҳақида маълумот олиш" хизмати бор. Бу айниқса сиз ҚҚС тўловчи бўлсангиз муҳим: ҳисоб-фактурадаги ҚҚСни ҳисобга олиш етказиб берувчининг ҳолатига боғлиқ. Бу масала солиқ режимингиз билан қандай боғлангани солиқ режимини танлаш мақоласида кўрилган. Шу рўйхатда "Юридик шахсларнинг банк ва ғазначилик реквизитлари тўғрисидаги маълумотларини олиш" хизмати ҳам бор: ҳисоб рақамини шартнома ва ҳисоб-фактурадаги билан солиштиринг.

Солиқ қарзи. "Солиқлар ва йиғимлардан солиқ қарзи мавжуд ёки мавжуд эмаслиги тўғрисида маълумотнома" ҳам шу хизматлар орасида. Авансли битимда уни ҳамкорнинг ўзидан олиб беришни сўранг. Бермаса — бу ҳам жавоб.

Суд низолари. Суд тизимининг расмий сайтларида эълон қилинган суд ҳужжатларидан компания номи бўйича қидиринг. Ҳамма қарор ҳам очиқ эълон қилинмайди, шунинг учун бўш натижа "низо йўқ" дегани эмас: катта битимда ҳамкордан жорий суд ишлари ҳақида ёзма маълумот сўранг. Битта-иккита низо савдода бўлиб туради. Бир хил сабабдаги кўп даъво — масалан, мунтазам тўламаслик ёки товар етказмаслик — жиддий сигнал.

Текшириш натижасини скриншот ёки PDF сифатида сана билан шартнома папкасига қўйинг. Низо чиқса, сиз имзодан олдин оқилона эҳтиёткорлик қилганингизни кўрсатади.

Жойига бориб текшириш ва одамлар билан танишиш

Реестр компания қоғозда борлигини кўрсатади. У ишлаб чиқариш, омбор ёки тажриба борлигини кўрсатмайди. Шунинг учун ўрта ва чуқур даражада бир марта бориб кўриш арзийди.

Ташрифда нимага қараш керак:

  • Манзил. Шартномадаги юридик манзил ва амалдаги жой бир хилми? Фарқ бўлса, сабабини сўранг — ижара, филиал ёки бошқа нарса.
  • Қувват. Сизга ваъда қилинган ҳажмни бу ускуна, одамлар ва майдон билан чиқариш мумкинми? Тайёр партиялар ва хомашё қолдиғини кўринг.
  • Одамлар. Раҳбар ёки эгаси билан учрашинг, фақат сотув менежери билан эмас. Ишлаб чиқаришга ким жавоб беришини аниқланг.
  • Бошқа мижозлар. Икки-учта жорий мижознинг контактини сўранг ва улардан тўлов, сифат ва муддат ҳақида қисқа сўранг.

Ташрифни расмий текширувга айлантирманг. Яхши етказиб берувчи ўз ишини кўрсатишдан хурсанд бўлади. Ишлаб чиқаришни кўрсатишдан бош тортиш, "омбор бошқа шаҳарда" деган баҳоналар — кейинги қадамни секинлатиш учун сабаб.

Харидор Чирчиқдаги металл сехига бориб, етказиб берувчининг ишлаб чиқаришини ўз кўзи билан кўрмоқда

Директор, таъсисчи ва имзо ваколати

Шартномани ким имзолаётгани — энг кўп эътибордан четда қоладиган нуқта. Товар тўғри, нарх яхши, лекин имзо чеккан одамнинг ваколати бўлмаса, низода бу шартномага таяниш қийинлашади.

Директор. У устав ва таъсисчилар қарори асосида иш юритади. Регистрдаги раҳбар билан имзоловчи бир одамми, солиштиринг. Муҳим битимда тайинлаш қарори нусхасини сўранг, ваколат муддати уставда бўлса, у тугамаганини текширинг.

Ишончнома бўйича имзоловчи. Фуқаролик қонунчилигига кўра ишончнома уч йилдан ошмайдиган муддатга берилади, муддати ёзилмаган бўлса бир йил амал қилади, санаси кўрсатилмаган ишончнома эса ҳақиқий эмас. Ишончномада айнан шу турдаги шартномани имзолаш ҳуқуқи борми, сумма чегараси қўйилганми — ўқиб чиқинг. Ишончнома Ваколат.уз платформасида расмийлаштирилган ёки унга киритилган бўлса, уни платформанинг очиқ реестрида ноёб рақами бўйича текширинг. Асл нусха кўрсатилмаса, директордан электрон почта ёки расмий хат орқали тасдиқ сўранг.

Таъсисчилар. Регистрдаги таъсисчилар рўйхатига қаранг. Эгаси тез-тез алмашиб турган ёки бир хил одамлар бир неча йил ичида кўп компания очиб-ёпган бўлса, эҳтиёт бўлинг. Янги компания ўз-ўзидан хавф эмас, лекин янги компания катта аванс сўраса, кафолат ҳам каттароқ бўлиши керак.

Ҳамкор оддий етказиб берувчи эмас, балки қўшма лойиҳа ёки улушли бизнесдаги шерик бўлса, текширув янада чуқур бўлади. Унда роллар, улуш ва чиқиш шартлари алоҳида ёзилади; бу бизнес шериклар келишуви мақоласида кўрилган.

Синов партияси, тўлов шартлари ва шартномадаги ҳимоя

Энг ишончли текширув — кичик реал битим. Ҳужжатлар ва ташриф ҳамкорнинг гапини тасдиқлайди, синов партияси эса унинг ишини кўрсатади.

Синов партияси. Биринчи буюртмани режалаштирилган ойлик ҳажмнинг кичик қисми билан бошланг. Масалан, ойига 200 млн сўмлик харид режалаштирилган бўлса, биринчи партия 20–30 млн сўм атрофида бўлиши мумкин. Партияда учта нарсани ўлчанг: муддатга етказилдими, сифат намуна билан бир хилми, ҳужжатлар — ҳисоб-фактура, юк хати — ўз вақтида ва тўғри келдими.

Тўлов шартлари. Янги ҳамкор билан хавфни босқичма-босқич очиш мантиқий:

  1. Биринчи битимлар — тўлов товар қабул қилингандан кейин ёки кичик аванс билан.
  2. Аванс катта бўлса — уни босқичларга бўлинг: ишлаб чиқариш бошланганда, тайёр бўлганда, етказилганда.
  3. Сиз сотувчи бўлсангиз — янги мижозга насияни лимит билан беринг ва лимитни тўлов тарихига қараб оширинг.

Насия лимитлари, тўлов муддатлари ва эслатмаларни тизимда қандай юритиш дебиторлик қарзини назорат қилиш тизими мақоласида кўрилган.

Шартномадаги ҳимоя бандлари. Текширув хавфни камайтиради, шартнома эса қолган хавфни тақсимлайди. Ҳар бир шаблонда бўлиши керак бўлган асосий бандлар шартнома шаблонлари ва ҳуқуқий тартиб ҳақидаги мақолада санаб ўтилган. Янги ҳамкор билан эса айниқса учтасини кучайтиринг: аванс қайси ҳолатда ва неча кунда қайтарилиши; сифат бўйича даъво билдириш муддати ва тартиби; биринчи партиялар кечикса, шартномадан бир томонлама чиқиш ҳуқуқи. Катта суммада бу бандларни юрист кўриб чиқсин.

Тадбиркор оқшом ошхонада янги ҳамкор билан тузиладиган шартномани қаторма-қатор текширмоқда

Хавф белгилари: қачон тўхтаб, қайта ўйлаш керак

Битта белги ҳали рад этиш учун сабаб эмас. Иккита-учта белги бирга келса, битимни тўхтатиб, чуқур текширувга ўтинг.

  • Нарх бозордагидан сезиларли паст, сабаби тушунтирилмайди.
  • Тўлиқ ёки катта аванс талаб қилинади ва "бугун тўламасангиз, нарх ошади" деб шошилтирилади.
  • Тўловни бошқа компания ёки жисмоний шахс картасига ўтказиш сўралади.
  • СТИР, ном ёки банк реквизитлари шартнома, ҳисоб-фактура ва регистрда бир-бирига мос келмайди.
  • Имзоловчи директор эмас, ишончнома кўрсатилмайди ёки нусхаси ноаниқ.
  • Ишлаб чиқариш ёки омборни кўрсатишдан бош тортилади.
  • Компания яқинда очилган, лекин катта ҳажмда тажрибаси борлигини даъво қилади.
  • Суд ҳужжатларида бир хил сабабдаги кўп даъво бор.
  • Ҳужжатлар фақат мессенжер орқали, имзо ва муҳрсиз юборилади ва асл нусха доим "кейин" берилади.

Контрагент текшируви checklisti

Буни таъминот ва сотув бўлими учун битта варақ қилиб, ҳар янги ҳамкор учун тўлдиринг:

  • 1 — Банд: СТИР ва тўлиқ ном олинди, регистрда фаол
  • 2 — Банд: Регистрдаги раҳбар имзоловчи билан бир хил ёки ишончнома текширилди
  • 3 — Банд: ҚҚС ҳолати текширилди (агар сиз учун муҳим бўлса)
  • 4 — Банд: Банк реквизитлари солиқ хизматидаги маълумот билан солиштирилди
  • 5 — Банд: Суд ҳужжатларида ном бўйича қидирув қилинди, катта битимда ёзма маълумот олинди
  • 6 — Банд: Солиқ қарзи йўқлиги ҳақида маълумотнома сўралди (ўрта ва чуқур даража)
  • 7 — Банд: Жорий мижозлардан тавсия олинди
  • 8 — Банд: Жойига борилди (чуқур даража)
  • 9 — Банд: Синов партияси натижаси: муддат, сифат, ҳужжат
  • 10 — Банд: Тўлов шарти ва аванс чегараси тасдиқланди
  • 11 — Банд: Шартнома ҳимоя бандлари кўриб чиқилди
  • 12 — Банд: Натижалар сана билан шартнома папкасига қўйилди

Варақни ким тўлдиргани ва ким тасдиқлагани ҳам ёзилади. Шунда текширув бир одамнинг хотирасида эмас, компания ҳужжатида қолади.

Текширувдан кейин: ҳамкорни кузатиб бориш

Бир марта текшириб, кейин унутиб қўйилса, иш ярим қилинган бўлади. Компанияда директор алмашади, эгаси ўзгаради, тўлов интизоми бузилади. Асосий ҳамкорлар учун оддий ритм етарли:

  • йилига бир марта регистр ва ҚҚС ҳолатини қайта кўриш;
  • авансни ёки насия лимитини оширишдан олдин қисқа қайта текширув;
  • тўлов муддати бузила бошласа, дарҳол насияни тўхтатиб, солиштирма далолатнома имзолаш;
  • энг катта 5–10 ҳамкор бўйича битта ҳамкор кетса нима бўлишини олдиндан ўйлаб қўйиш.

Охирги банд алоҳида мавзу: битта етказиб берувчига ёки битта мижозга ҳаддан ташқари боғланиб қолиш ҳам хавф. Уни бошқа оператсион ва молиявий хавфлар билан бир жадвалда баҳолаш қулай — бу бизнес рискларини бошқариш мақоласида кўрилган.

Кўп бериладиган саволлар

Контрагентни текшириш қанча вақт олади?

Оддий битимда СТИР бўйича регистр, ҚҚС ҳолати ва имзоловчи ваколатини текшириш одатда бир соатдан кам вақт олади. Аванс катта ёки узоқ муддатли ҳамкорлик режалаштирилган бўлса, жойига бориш, суд ҳужжатларини кўриш ва синов партияси билан жараён бир-икки ҳафтага чўзилади.

Компания ҳақидаги расмий маълумотни қаердан олса бўлади?

Асосий манба — Корхона ва ташкилотларнинг ягона давлат регистри. Статистика агентлигининг регистр.стат.уз хизматига СТИР киритилса, компаниянинг номи, ҳолати, раҳбари ва таъсисчилари чиқади. Регистр бўйича маълумотни мй.гов.уз порталидаги давлат хизмати орқали ҳам сўраш мумкин. ҚҚС ҳолати ва банк реквизитлари солиқ органининг интерактив хизматларида текширилади.

Ишончнома билан келган одам билан шартнома имзоласа бўладими?

Бўлади, агар ишончнома компания номидан тўғри берилган, санаси бор, муддати ўтмаган ва унда айнан шу турдаги шартномани имзолаш ҳуқуқи ёзилган бўлса. Ишончнома Ваколат.уз платформасида расмийлаштирилган ёки унга киритилган бўлса, уни очиқ реестрда ноёб рақами бўйича текширинг. Шубҳа бўлса, директордан ёзма тасдиқ сўранг.

Текширувдан ўтган ҳамкор кейин ҳам хавфсиз бўлиб қоладими?

Йўқ. Компаниянинг директори, таъсисчиси, солиқ ҳолати ва тўлов интизоми ўзгариши мумкин. Асосий ҳамкорларни йилига камида бир марта, катта аванс ёки насия лимитини оширишдан олдин эса қайта текширинг.

Бу мақола юридик маслаҳат ўрнини босадими?

Йўқ. Бу бизнес эгаси ва таъминот бўлими учун амалий тартиб. Катта суммали, хорижий ёки мураккаб тузилмали битимда текширув натижасини ва шартнома матнини юрист билан кўриб чиқинг.

Янги ҳамкорларни текшириш тартиби борми?

Таъминот ва сотув бўлимингиз учун контрагент текшируви checklisti, насия лимитлари ва шартнома папкаси тартибини бирга кўриб чиқамиз, сўнг юрист билан тўлдириш учун ишчи вариантни тайёрлаб берамиз.

Тартибни бирга кўриб чиқиш →

Қаердан бошлашни бирга аниқлаймиз

DORA мутахассиси билан бепул консултатсия

Telegram'да ёзиш

Лойиҳангизни муҳокама қиламиз

Рақамингизни қолдиринг — мутахассис сиз билан боғланади.

Telegram орқали ариза қолдириш

Маълумотларингиз фақат сиз билан боғланиш учун ишлатилади.