Қисқа жавоб: Ўзбекистонда кичик ва ўрта бизнес учун асосий танлов учта: айланмадан олинадиган солиқ, умумбелгиланган тартиб (ҚҚС ва фойда солиғи) ҳамда 2026 йилдан пайдо бўлган соддалаштирилган ҚҚС. Қайси бири арзон эканини ставка эмас, учта рақам ҳал қилади: мижозларингиз ким (аҳоли ёки ҚҚС тўловчи корхона), харидларингизда қанча ҚҚС бор ва маржангиз қанча. Аҳолига сотадиган бизнесда айланма солиқ кўпинча етарли. Корхоналарга сотадиган бизнесда эса ҚҚС тўловчи бўлиш чегарадан олдин ҳам фойдали бўлиб чиқиши мумкин. Қуйида расмий манбалардаги 2026 йил ҳолати, шартли ҳисоб мисоли ва қарор учун 7 қадам берилган.
Муҳим: бу солиқ маслаҳати эмас. Рақамлар 2025–2026 йиллардаги расмий манбалар (гов.уз, уза.уз) асосида, 2026 йил октябр ҳолатига кўра берилган. Қоидалар ўзгариши мумкин, ҳар бир қарордан олдин бухгалтер билан текширинг.
Солиқ режими бизнеснинг ҳуқуқий тартибидаги қатламлардан бири. Ҳужжатлар, шартномалар ва архивни қандай тартибга солиш тадбиркор учун ҳуқуқий гигиена мақоласида кўрилган. Бу ерда фақат битта савол: қайси режимда йиллик солиқ юки ва мижоз учун нарх мақбулроқ.
Уч режим: ким нима тўлайди (2026 ҳолати)
Айланмадан олинадиган солиқ. Солиқ бутун сотув тушумидан олинади, харажатлар айирилмайди. 2026 йил учун умумий ставка 4% (уза.уз, 2025 йил декабр). Йиллик айланмаси 1 млрд сўмгача бўлган ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилганлар учун 2026 йил 1 январдан 1% (гов.уз, 2026 йил март). Бу режимда сиз ҚҚСли ҳисоб-фактура бермайсиз ва етказиб берувчига тўлаган ҚҚСни ҳисобга ололмайсиз. У товар нархининг бир қисми бўлиб қолади.
Умумбелгиланган тартиб: ҚҚС ва фойда солиғи. ҚҚС ставкаси 12%, фойда солиғининг базавий ставкаси 15% (уза.уз, 2025 йил декабр). ҚҚС сотувдаги ҚҚСдан хариддаги ҚҚСни айириб тўланади. Фойда солиғи эса даромад ва харажат фарқидан олинади. Ҳисоб мураккаброқ, бухгалтерия талаби юқорироқ.
Соддалаштирилган ҚҚС. Президентнинг 2026 йил 26 майдаги ПФ-100-сон Фармони билан жорий қилинган ихтиёрий режим. 2026 йил 1 июндан 2030 йил 1 январгача амал қилади. Асосий фаолияти савдо, хизмат ёки умумий овқатланиш бўлган корхоналар учун. Шартлари Солиқ қўмитаси хабарига кўра (гов.уз, 2026 йил май):
- ҚҚС барча сотувдан 6%, фойда солиғи 0%, фойда солиғи ҳисоботи топширилмайди;
- хариддаги ҚҚС ҳисобга олинмайди;
- сиздан харид қилган корхона ҚҚСни ҳисобга олиш ҳуқуқини сақлайди;
- йирик солиқ тўловчилар ва давлат улуши 50% ва ундан кўп корхоналар кира олмайди.
Мажбурий ўтиш чегараси. Худди шу Фармон билан 1 июндан умумбелгиланган солиқларга мажбурий ўтиш чегараси 1 млрд сўмдан 12 000 БҲМга кўтарилди. 1 сентябргача амал қилган БҲМ (412 000 сўм) бўйича бу тахминан 4,94 млрд сўм, 2026 йил 1 сентябрдан БҲМ 440 000 сўм бўлгач эса тахминан 5,28 млрд сўм. Йиллик айланма қайси БҲМ бўйича солиштирилишини бухгалтер билан аниқланг. Солиқ органлари тушунтиришига кўра, 2026 йил 28 майда эски 1 млрд сўмлик чегарадан ўтиб бўлган корхоналар 2026 йил охиригача ҚҚС тўловчи бўлиб қолади. Йиллик тушум янги чегарадан паст бўлса, улар 2027 йилдан режимни ўзгартира олади (бухгалтер.уз, 2026). Шу Фармон билан импорт қилувчиларнинг автоматик равишда ҚҚС тўловчи бўлиш талаби ҳам бекор қилинди.
Режим танловини нима ҳал қилади: тўрт савол
1. Мижозларингиз ким? Аҳоли ҚҚСни ҳисобга олмайди, унга фақат якуний нарх муҳим. ҚҚС тўловчи корхона эса сиздан ҚҚСли ҳисоб-фактура кутади. Сиз айланма солиқда бўлсангиз, у тўлаган пулининг бир қисмини ҳисобга ололмайди. Натижада у сизнинг нархингизни ҚҚС тўловчи рақобатчи нархидан қимматроқ кўради.
Шунингдек ўқинг Инвесторлар учун имтиёзлар: эркин иқтисодий зоналар, кичик саноат зоналари ва инвеститсия шартномаси2. Харидларингизда қанча ҚҚС бор? Товарни ҚҚС тўловчи улгуржичидан олсангиз, ҳар харид нархида ҚҚС яширинган. Айланма солиқда у харажат бўлиб қолади. Умумбелгиланган тартибда эса ҳисобга олинади. Харид қанча катта бўлса, фарқ шунча катта.
3. Маржангиз қанча? Айланма солиқ фойдага қарамайди. Маржа юқори бўлса, 4% сотувдан олинганда нисбатан кичик бўлади. Маржа паст бўлса, худди шу 4% фойданинг катта қисмини ейди. Фойда солиғи эса фақат фойдадан олинади.
4. Ҳисобни юрита оласизми? Умумбелгиланган тартиб ҳар ой ҚҚС ҳисоботини, харажатларни ҳужжат билан тасдиқлашни ва контрагентлар ҳолатини назорат қилишни талаб қилади. Харажатни тасдиқлайдиган ҳужжат бўлмаса, уни фойдадан айира олмайсиз. Етказиб берувчининг ҚҚС ҳолати ва ишончлилигини қандай текшириш контрагентни текшириш мақоласида кўрилган.

Шартли ҳисоб: битта фирма, икки хил мижоз
Масалан, савдо билан шуғулланадиган МЧЖ. Барча рақамлар шартли, млн сўмда, бир йил учун.
- Мижозлар тўлайдиган сумма: 3 000.
- Товар хариди ҚҚС тўловчи етказиб берувчидан: 2 100, ичида ҚҚС 2 100 × 12 ÷ 112 = 225. ҚҚСсиз харид 1 875.
- Иш ҳақи, ижара ва бошқа харажатлар: 600, соддалик учун ҚҚСсиз деб оламиз.
Айланма янги чегарадан паст, яъни фирма режимни ўзи танлай олади (2026 йил учун ўтиш қоидасини юқорида кўринг).
А вариант: аҳолига сотади (нарх ҚҚС билан бир хил қолади).
Айланма солиқда:
- солиқ 3 000 × 4% = 120;
- соф фойда 3 000 − 2 100 − 600 − 120 = 180.
ҚҚС ва фойда солиғида (жавондаги нарх ўзгармайди, ҚҚС унинг ичида):
- ҚҚСсиз тушум 3 000 ÷ 1,12 ≈ 2 678,6, сотувдаги ҚҚС ≈ 321,4;
- тўланадиган ҚҚС 321,4 − 225 = 96,4;
- фойда 2 678,6 − 1 875 − 600 = 203,6, фойда солиғи 15% ≈ 30,5;
- соф фойда ≈ 173,0. Жами солиқ ≈ 127,0.
Аҳолига сотишда айланма солиқ бу мисолда тахминан 7 млн сўм фойдалироқ.
Б вариант: ҚҚС тўловчи корхоналарга сотади.
Корхона-харидор учун ҚҚС ўткинчи сумма. У 3 000 + 12% ҚҚС = 3 360 тўлаб, 360 ни ҳисобга олса, унинг харажати барибир 3 000. Айланма солиқ тўловчи фирмадан 3 000 га олса ҳам харажати 3 000. Яъни харидор учун иккала таклиф тенг.
Айланма солиқда натижа ўша: солиқ 120, соф фойда 180.
ҚҚС ва фойда солиғида:
- тўланадиган ҚҚС 360 − 225 = 135 (харидор пулидан);
- фойда 3 000 − 1 875 − 600 = 525, фойда солиғи 15% ≈ 78,8;
- соф фойда ≈ 446,3.
Фарқ тахминан 266 млн сўм. У уч қисмдан иборат: қайтарилган кирувчи ҚҚС 225, тўланмаган айланма солиқ 120, минус фойда солиғи 78,8.
Хулоса: бир хил бизнес, бир хил харажат. Лекин мижозлар таркиби қарорни тескарисига ўзгартиради. Аралаш мижозли бизнес ҳар бир гуруҳ бўйича алоҳида ҳисоблаб, натижани улушига қараб қўшиши керак.
Соддалаштирилган ҚҚС 6%: кимга мос бўлиши мумкин
Бу режимда кирувчи ҚҚС ҳисобга олинмайди, лекин фойда солиғи 0%. Демак, у хариди кам, қўшилган қиймати юқори бизнесга мос келиши мумкин. Масалан, хизмат кўрсатиш ёки умумий овқатланиш, бунда асосий харажат иш ҳақи ва ижара. Юқоридаги савдо фирмасидек хариди катта бизнес учун эса кирувчи ҚҚС йўқотилиши оғир келади.
Таққослаш учун икки ҳисобни ёнма-ён қўйинг:
- умумбелгиланган: (сотувдаги ҚҚС − хариддаги ҚҚС) + 15% × фойда;
- соддалаштирилган: 6% × сотув, хариддаги ҚҚС эса харажатга қўшилади.
6% қайси базадан ҳисобланиши, ҳисобот ва рўйхатдан ўтиш тартибини бухгалтер билан аниқланг. Ҳозирча маълум тафсилотлар (бухгалтер.уз, 2026): режимга ўтиш ва ундан чиқиш хабарнома юборилган ойдан кейинги ойнинг 1-кунидан кучга киради, алоҳида ҳисобот ва тўлов коди қўлланади, импортдаги ҚҚС 12% бўлиб қолади, экспорт эса 0% эмас, 6% билан солиққа тортилади. Экспорт қиладиган бизнес учун охирги шарт ҳал қилувчи бўлиши мумкин.
Қарор тартиби: 7 қадам
- Ўтган 12 ойлик сотувни йиғинг ва уни чегара билан солиштиринг. Кейинги йил ўсишини ҳам тахмин қилинг: чегарага яқинлашсангиз, режимни олдиндан танлаш яхши.
- Мижозларни икки гуруҳга бўлинг: аҳоли ва ҚҚС тўловчи корхоналар. Ҳар биридан келадиган тушум улушини ёзинг.
- Харидлардаги ҚҚСни ҳисобланг. Қайси етказиб берувчи ҚҚС тўловчи экани ва йил давомида қанча ҚҚС тўлаганингизни ЭСФЪлардан йиғинг.
- Ҳар режим учун солиқ ва соф фойдани ҳисобланг, юқоридаги мисол тартибида. Рақамларни битта вараққа ёнма-ён ёзинг.
- Нархга таъсирини текширинг. Режим ўзгарса, нарх ҚҚС билан ёки ҚҚСсиз кўрсатиладими? Нархни қайта ҳисоблаш тартиби нархни қандай белгилаш мақоласида кўрилган.
- Ҳисоб юритиш харажатини қўшинг. Умумбелгиланган тартибда бухгалтерия иши кўпаяди. Айланма солиқдан ҚҚС ва фойда солиғига ўтганлар учун 2026 йилдан бухгалтерия хизмати харажатларини 6 ой давомида, ойига энг кам иш ҳақининг 3,5 бараваригача солиқ тўловлари ҳисобидан чегириш имкони берилган (гов.уз, 2026 йил март). Шартларини бухгалтер билан текширинг.
- Қарорни бухгалтер билан тасдиқланг ва ҳар йили, шунингдек мижозлар таркиби сезиларли ўзгарганда қайта кўриб чиқинг.

Тез-тез учрайдиган хатолар
Фақат ставкага қараш. "4% кам, 12% ва 15% кўп" деган таққослаш нотўғри. Ставкалар турли базадан олинади. Натижани фақат сўмдаги соф фойда кўрсатади.
Бизнесни чегарадан паст қолиш учун бўлиш. Битта фаолиятни бир нечта ЯТТ ёки фирмага сунъий бўлиш солиқ текширувида савол туғдиради. Ҳар бир фирманинг реал фаолияти, ходимлари ва ҳужжатлари бўлиши керак. Гуруҳда бир нечта юридик шахс бўлса, уларнинг ҳисобини битта тизимда қандай юритиш бир нечта фирма ҳисоби битта тизимда мақоласида кўрилган.
Иш ҳақи харажатини унутиш. Ижтимоий солиқ ва даромад солиғи иккала режимда ҳам тўланади. Улар режим танловини ўзгартирмайди, лекин умумий юкни баҳолашда керак. Ходимларни расмийлаштириш тартиби меҳнат шартномаси ва меҳнат қонунчилиги мақоласида бор.
Чегарани кеч кўриш. Айланма ўсиб, чегарадан ўтгандан кейин режим мажбуран ўзгаради. Нархлар, шартномалар ва ҳисоб эса тайёр бўлмайди. Айланмани ҳар ой кузатиб боринг.
Оддий қоида: режимни бир марта танлаб, унутиб қўйманг. Йилига бир марта, худди бюджет каби, учта рақамни янгиланг — сотув, мижозлар таркиби ва кирувчи ҚҚС — ва ҳисобни қайта қилинг.
Кўп бериладиган саволлар
2026 йилда ҚҚСга мажбурий ўтиш чегараси қанча?
Президентнинг 2026 йил 26 майдаги ПФ-100-сон Фармонига кўра, 1 июндан умумбелгиланган солиқларга мажбурий ўтиш чегараси 1 млрд сўмдан 12 000 базавий ҳисоблаш миқдорига кўтарилди (Солиқ қўмитаси хабари, гов.уз, 2026). 2026 йил 1 сентябрдан БҲМ 440 000 сўм, яъни чегара тахминан 5,28 млрд сўм. 2026 йилги айланмангиз чегара билан қандай солиштирилишини бухгалтер билан текширинг.
Айланмадан олинадиган солиқ ставкаси қанча?
2026 йил учун умумий ставка 4%. Йиллик айланмаси 1 млрд сўмгача бўлган ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилганлар учун 2026 йил 1 январдан 1% (расмий манбалар: уза.уз, гов.уз, 2025–2026). Ставкалар ўзгариши мумкин, жорий ҳолатни бухгалтерингиз билан текширинг.
Чегарадан паст бўлсам ҳам ҚҚС тўловчиси бўлишим фойдали бўлиши мумкинми?
Ҳа, мижозларингизнинг катта қисми ҚҚС тўловчи корхоналар бўлса ва харидларингизда ҚҚС кўп бўлса. Улар сиздан ҚҚСли ҳисоб-фактура кутади, сиз эса кирувчи ҚҚСни ҳисобга оласиз. Мақоладаги шартли ҳисобда айнан шу ҳолатда фарқ энг катта чиқади. Ихтиёрий ўтиш тартибини бухгалтер билан аниқланг.
Соддалаштирилган ҚҚС 6% кимга мос?
ПФ-100-сон Фармонга кўра, бу ихтиёрий режим савдо, хизмат ва умумий овқатланиш асосий фаолияти бўлган корхоналар учун 2026 йил 1 июндан 2030 йил 1 январгача амал қилади. ҚҚС бутун сотувдан 6%, фойда солиғи 0%, хариддаги ҚҚС ҳисобга олинмайди. Кирувчи ҚҚС кам, қўшилган қиймат эса юқори бўлган бизнесда кўриб чиқишга арзийди.
Режимни танлаш учун қанча вақт керак?
Рақамлар тайёр бўлса, бир-икки соат. Керакли маълумот: ўтган 12 ойлик сотув, мижозлар таркиби (аҳоли ёки корхона), харидлардаги ҚҚС улуши ва доимий харажатлар. Ҳисобни ўзингиз қилинг, якуний қарорни бухгалтер билан тасдиқланг.
Қайси солиқ режими сизнинг рақамларингизга мос?
Ўтган йилги сотув, мижозлар таркиби ва харидларингиз асосида икки-уч режимни ёнма-ён ҳисоблаб чиқамиз, бухгалтерингиз билан текшириш учун саволлар рўйхатини тайёрлаймиз.