Konsertga chipta olayotganda xonanda jonli kuylaydimi yoki fonogramma ostida chiqadimi — buni oldindan bilish mumkinmi? Qonunga ko'ra, mumkin bo'lishi kerak. Bu ma'lumot afishada yozilishi shart. Lekin hamma reklama beruvchi ham bunga amal qilmayapti.
19-noyabr kuni Raqobatni rivojlantirish va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish qo'mitasi 27 ta konsert reklamasida ijro shakli ko'rsatilmaganini ma'lum qildi. Holatlar Instagram sahifalarida ham, ko'chadagi tashqi reklamada ham topilgan. Barcha reklama beruvchilarga ogohlantirish yuborildi.
Nima o'zgardi
Talabning o'zi yangi emas. U Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 8-apreldagi 207-son qarori bilan kiritilgan va 2025-yil 1-maydan amal qiladi. Yangilik shundaki, qo'mita endi bu talabni muntazam tekshirmoqda va buzilish holatlarini ommaga e'lon qilmoqda.
Qarorga ko'ra, konsert reklamasida quyidagi uch yozuvdan biri aniq ko'rinishi kerak:
- «Jonli ijro» — Ma'nosi: Musiqa ham, ovoz ham sahnada jonli ijro etiladi
- «Fonogrammadan foydalangan holda jonli ovoz» — Ma'nosi: Xonanda jonli kuylaydi, musiqa oldindan yozilgan bo'ladi
- «Fonogrammali konsert dasturi» — Ma'nosi: Dastur oldindan yozilgan ovoz va musiqa asosida o'tadi
Fonogramma — oldindan yozib olingan ovoz yoki musiqa. Qo'mita yana ikkita talabni eslatdi. Ular 2025-yil 11-martdagi O'RQ-1046-son qonun bilan kiritilgan:
- Reklamada fonogramma darajasi. Reklama to'g'risidagi qonunning 44-moddasiga ko'ra, fonogramma ishlatilsa, qay darajada ishlatilishi reklamada ko'rsatiladi. Bilbord va afishada bu ma'lumot reklama maydonining kamida 10 foizini egallashi kerak. Ya'ni burchakka mayda harf bilan yozib qo'yish yetmaydi.
- Konsert oldidan e'lon. Tashkilotchi tomosha boshlanishidan bevosita oldin fonogramma qay darajada ishlatilishi haqida ovozli e'lon berilishini ta'minlaydi. Qo'mita bu bandda Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish to'g'risidagi qonunning 6-moddasiga tayangan.
Qo'mita reklama beruvchilardan reklamani talablarga moslashtirishni so'radi. Monitoring davomida yana buzilish aniqlansa, qonunda belgilangan choralar ko'rilishi aytilgan.
Kimga ta'sir qiladi
- Konsert va tadbir tashkilotchilari. Asosiy javobgarlik reklama beruvchida, ya'ni afishani buyurtma qilgan va joylagan tomonda.
- SMM mutaxassislari va agentliklar. Instagram post, Reels yoki Stories tayyorlayotganda ijro shakli unutilmasligi kerak. Chunki tekshirilgan holatlarning bir qismi aynan Instagram'da topilgan.
- Tashqi reklama operatorlari va dizaynerlar. Bilbord maketida 10 foizlik maydon oldindan ajratiladi.
- Chipta sotuvchi saytlar. Ular reklama beruvchi bo'lmasa ham, tadbir sahifasidagi ma'lumot afishaga mos bo'lgani yaxshi.
Shartli misol: Namangandagi tashkilotchi bayram konserti uchun 30 ta afisha chop etdi. Ijro shakli yozilmagani uchun ogohlantirish oldi. Endi u afishalarni qayta chop etishi yoki ustiga yopishtirma qo'yishi kerak. Maketga bitta qator qo'shish esa deyarli hech narsaga tushmagan bo'lardi.
Shuningdek o'qing Qishloq xo'jaligi va oziq-ovqatni qayta ishlash: meva-sabzavot, sovutish omborlari, eksport va qoidalarSizning oxirgi tadbir afishangizda bu yozuv bormidi?
Tadbirkor nima qilsin
- Shablonni yangilang. Afisha, post va Stories shablonlariga ijro shakli uchun doimiy joy qo'shing. Shunda har safar eslab yurish kerak bo'lmaydi.
- Tashkilotchidan yozma ma'lumot oling. Ijrochi yoki prodyuser bilan shartnomada ijro shakli aniq yozilsin. Reklamadagi yozuv shu hujjatga mos bo'ladi.
- Tashqi reklamada o'lchamni hisoblang. Yozuv maydonning kamida 10 foizini egallashi kerak. Tashqi reklama bo'yicha qo'llanma bilbord maketiga oid boshqa talablarni ham eslatadi.
- Faol reklamalarni tekshiring. Instagram'dagi joriy postlar va ko'chadagi afishalarni ko'rib chiqing. Yozuv bo'lmasa, tavsifga yoki maketga qo'shing.
- Matnni aniq yozing. Uchta rasmiy iboradan birini so'zma-so'z ishlating, o'zingizdan sinonim o'ylab topmang. Reklama matnini yozish bo'yicha maqolada majburiy ma'lumotni matnga tabiiy joylash usullari bor.
Manbalar
- Raqobat qo'mitasi rasmiy xabari, 2026-yil 19-noyabr: raqobat.gov.uz — «27 ta konsert reklamasida ijro shakli ko'rsatilmaganligi uchun reklama beruvchilar ogohlantirildi»
- Vazirlar Mahkamasining 207-son qarori, 2025-yil 8-aprel (qo'mita xabarida keltirilgan)
- O'zbekiston Respublikasining 2025-yil 11-martdagi O'RQ-1046-son qonuni (Reklama to'g'risidagi qonunning 44-moddasi tahriri, 10 foizlik maydon va ovozli e'lon): lex.uz
- Oblako.uz xabari, 2026-yil 19-noyabr
Xulosa
Konsert reklamasida ijro shaklini yozish talabi 2025-yildan beri amal qiladi. Endi Raqobat qo'mitasi uni Instagram va ko'cha reklamasida faol tekshirmoqda. Hozircha 27 holat bo'yicha ogohlantirish berildi, yangi buzilishlar uchun choralar ko'rilishi mumkin. Uchta rasmiy yozuvdan birini va tashqi reklamada 10 foizlik maydonni shablonga kiritib qo'yish eng arzon yo'l.
Ko'p beriladigan savollar
Afishaga aynan qaysi so'zlarni yozish kerak?
Uchta variantdan biri: «Jonli ijro», «Fonogrammadan foydalangan holda jonli ovoz» yoki «Fonogrammali konsert dasturi». Fonogramma ishlatilsa, qay darajada ishlatilishi ham ko'rsatiladi.
Bu talab faqat ko'cha afishalariga tegishlimi?
Yo'q. Qo'mita aniqlagan holatlarning bir qismi Instagram sahifalaridagi reklamalar edi. Tashqi reklamada esa bu ma'lumot maydonning kamida 10 foizini egallashi kerak.
Ogohlantirish olganlar jarimaga tortiladimi?
Hozircha reklama beruvchilarga ogohlantirish yuborildi va reklamani tuzatish so'raldi. Qo'mita monitoring davomida qoidabuzarlik yana aniqlansa, qonunda belgilangan choralarni ko'rishini aytgan. Jarima miqdori xabarda ko'rsatilmagan.
Tadbir reklamangiz qonun talablariga mosmi?
Afisha, Instagram post va bilbord maketlarini chop etishdan oldin bir marta ko'rib chiqish keyinchalik qayta chop etish xarajatidan arzon tushadi.