Асосий контентга ўтиш
Бепул 20 дақиқалик маркетинг аудит
Жойлар сони чегараланган

Саволингиз борми?

Жамоамиз одатда 5 дақиқа ичида жавоб беради.

WWhatsApp ТTelegram

МЧЖ, филиал, ваколатхона ёки қўшма корхона: хорижий компания учун Ўзбекистонда қайси шакл тўғри

МЧЖ, филиал, ваколатхона ёки қўшма корхона: ҳар бир шакл нима қила олади, солиқ, жавобгарлик, муддатлар ва хорижий ҳамкор 2026-йилда қандай танлаши керак.

МЧЖ, филиал, ваколатхона ёки қўшма корхона: хорижий компания учун Ўзбекистонда қайси шакл тўғри

Маълумот 2026-йил ноябр ҳолатига.

Қисқа жавоб: хорижий компания Ўзбекистонда сотмоқчи, ходим ёлламоқчи ва ўз номидан шартнома тузмоқчи бўлса, деярли ҳар доим тўғри танлов — МЧЖ: 100% хорижий капитал билан ёки маҳаллий ҳамкор билан бирга. Ваколатхона фақат алоқа ва бозорни ўрганиш учун: унга савдо қилиш тақиқланган. Филиал ҳуқуқан мумкин, лекин кам тартибга солинган; амалда битта лойиҳа учун хорижий компаниялар одатда солиқ ҳисобига қўйилган доимий муассаса орқали ишлайди. Қўшма корхона алоҳида шакл эмас — бу маҳаллий шериги бор МЧЖ ёки АЖ.

Агар сиз хорижий компания билан ҳамкорлик қилмоқчи бўлган маҳаллий тадбиркор бўлсангиз, бу фарқларни билиш музокарада керак бўлади: ҳамкорингиз қайси шаклни танлаши сизнинг ролингиз, улушингиз ва жавобгарлигингизни белгилайди. Ҳужжатлар, апостил ва топшириш тартиби хорижий фуқаро учун МЧЖ очиш бўйича йўриқномада босқичма-босқич ёзилган. Бу ерда савол бир қадам олдинроқ: умуман нимани рўйхатдан ўтказиш керак.

Шаклдан эмас, вазифадан бошланг

Тажрибали маслаҳатчилар шакллардан эмас, бешта саволдан бошлайди:

  1. Ўзбекистондаги тузилма маҳаллий мижозларга ҳисоб-фактура ёзиб, сўмда тушум оладими?
  2. У ўз номидан товар импорт қиладими, омбор ёки ускунага эгалик қиладими?
  3. Нечта ходим керак ва улардан нечтаси хорижлик?
  4. Фаолият доимийми ёки битта шартнома ёки обектга боғлиқми?
  5. Жавобгарликни ким кўтаради: ўз мол-мулкига эга маҳаллий компаниями ёки бош компаниями?

Жавоблар «ҳисоб-фактура — ҳа, импорт — ҳа, жамоа бор, фаолият доимий, жавобгар — маҳаллий компания» бўлса, МЧЖ керак. Учрашувлар ва талабни ўрганиш учун мавжудлик керак бўлса — ваколатхона етарли. Битта узун лойиҳа бўлса — доимий муассасага қаранг. Устига қайси тижорат модели қурилиши (дистрибютор, ўз сотув жамоаси, marketplace) — алоҳида қарор, у Ўзбекистон бозорига кириш усулини танлаш мақоласида ёритилган.

Тўрт вариант битта жадвалда

  • Ўзбекистонда юридик шахс — МЧЖ (шўба корхона): Ҳа; Қўшма корхона: Ҳа (МЧЖ ёки АЖ); Филиал / доимий муассаса: Йўқ (ФК, 47-модда); Ваколатхона: Йўқ (ВМҚ 76, 7-банд)
  • Ўз номидан шартнома — МЧЖ (шўба корхона): Ҳа; Қўшма корхона: Ҳа; Филиал / доимий муассаса: Бош компания орқали; Ваколатхона: Тижорат шартномаси — йўқ
  • Тижорат фаолияти — МЧЖ (шўба корхона): Ҳа; Қўшма корхона: Ҳа; Филиал / доимий муассаса: Ҳа; Ваколатхона: Йўқ, авиакомпаниялардан ташқари
  • Ходим ёллаш — МЧЖ (шўба корхона): Ҳа; Қўшма корхона: Ҳа; Филиал / доимий муассаса: Ҳа; Ваколатхона: Ҳа; хорижликлар ≤ 40% ва ≤ 5 киши (26-банд)
  • Солиқ мақоми — МЧЖ (шўба корхона): Ўзбекистон солиқ тўловчиси: 15% фойда солиғи ёки айланмадан солиқ; Қўшма корхона: МЧЖ каби; Филиал / доимий муассаса: 15% фойда + 10% соф фойда солиғи (PwC, 2026); Ваколатхона: Ваколатидан чиқмаса, солиққа тортиладиган фойда бўлмайди
  • Ким жавоб беради — МЧЖ (шўба корхона): Компаниянинг ўзи; иштирокчилар фақат улуши доирасида (ФК, 62-модда); Қўшма корхона: МЧЖ каби; Филиал / доимий муассаса: Бош компания бутун мол-мулки билан (ФК, 48-модда); Ваколатхона: Бош компания
  • Қандай ташкил этилади — МЧЖ (шўба корхона): мй.гов.уз ёки давлат хизматлари маркази орқали давлат рўйхати; Қўшма корхона: МЧЖ каби; Филиал / доимий муассаса: 30 кун ичида солиқ ҳисобига туриш (СК, 130-модда); Ваколатхона: 1–3 йилга аккредитатсия
  • Муддат — МЧЖ (шўба корхона): Топширилгандан кейин 1–2 иш куни (IT Парк, 2025); Қўшма корхона: МЧЖ каби, қўшимча музокара вақти; Филиал / доимий муассаса: Солиқ органига боғлиқ; Ваколатхона: 5 иш кунида қарор (16-банд)

Тўрттала ҳолатда ҳам ҳақиқий муддатни топширишнинг ўзи эмас, хорижда ҳужжат тайёрлаш белгилайди.

Шунингдек ўқинг Инвесторлар учун имтиёзлар: эркин иқтисодий зоналар, кичик саноат зоналари ва инвеститсия шартномаси Бизнес · 8 дақиқа

МЧЖ: бизнес учун асосий вариант

МЧЖ — мустақил ўзбек юридик шахси: савдо қилади, импорт қилади, ходим ёллайди, мол-мулкка эга бўлади. 2026-йил 22-июлдан у ЎРҚ-1137-сон «Масъулияти чекланган жамиятлар тўғрисида»ги қонун билан тартибга солинади (лех.уз). Хорижий эгаси учун муҳим жиҳатлар:

  • Кўп соҳаларда 100% хорижий капитал мумкин, директор хорижлик бўлиши мумкин (IT Парк, 2025).
  • 50 тагача иштирокчи; битта таъсисчи ҳам бўлади, лекин ягона иштирокчи ўзи ҳам битта иштирокчидан иборат жамият бўлиши мумкин эмас, битта аксиядорли АЖ бундан мустасно (ЎРҚ-1137).
  • МЧЖ қонунида умумий энг кам устав фонди йўқ, уни литсензия белгилаши мумкин. Улуш таъсис ҳужжатларидаги муддатда, лекин рўйхатдан ўтгандан кейин бир йилдан кечиктирмай киритилади.
  • Чекланган жавобгарлик: иштирокчилар жамият мажбуриятлари бўйича жавоб бермайди ва фақат улуши қиймати доирасида таваккал қилади (ФК, 62-модда).
  • Хорижий инвеститсияли корхона мақоми: хорижий инвеститсиялар устав фондининг камида 15 фоизи бўлса юзага келади (ЎРҚ-598). Давлат божи 1 ўрнига 10 БҲМ, 2026-йил 1-сентабрдан БҲМ 440 000 сўм бўлганда тахминан 4,4 млн сўм («Давлат божи тўғрисида»ги қонун; Бухгалтер.уз, 2026). ПФ-1652-сон фармон (2019-йил таҳрири) мақомни яна 400 млн сўм капитал билан боғлайди; масала баҳсли, давлат хизматлари марказидан аниқланг.

МЧЖ ҳар қандай маҳаллий компания каби солиқ тўлайди: умумий режимда 15% фойда солиғи ва 12% ҚҚС ёки кичик бизнес учун айланмадан солиқ (ҳукумат баёноти, Кун.уз, 2025-йил декабр). Хорижий иштирокчига дивиденддан 10% солиқ ушланади, агар битим камроқ ставкани белгиламаса (PwC, 2026-йил август). Батафсил — хорижий компания учун Ўзбекистон солиқ тизими мақоласида.

Аэропортнинг бизнес-залида хитойлик раҳбар оқшом чоғи ноутбук орқали видеоучрашувда қатнашмоқда

Ваколатхона: савдосиз мавжудлик

Ваколатхона рўйхатдан ўтказилмайди, аккредитатсия қилинади. Тартиб Вазирлар Маҳкамасининг 2024-йил 7-февралдаги 76-сон қарори билан тасдиқланган Низомда, 2024-йил 9-майдан қўлланилади (лех.уз; Бухгалтер.уз, 2024):

  • Ким аккредитатсия қилади: Инвеститсиялар, саноат ва савдо вазирлиги; ариза мй.гов.уз ёки давлат хизматлари маркази орқали берилади (3, 16-бандлар).
  • Муддат: компания танловига кўра 1 йилдан 3 йилгача; узайтириш аризаси муддат тугашидан камида бир ой олдин берилади (15, 20-бандлар).
  • Ҳужжатлар: бош компаниянинг таъсис ҳужжатлари, реестрдан кўчирма, раҳбарга ишончнома ва ваколатхона низоми.
  • Нарх: кўриб чиқиш бепул, ижобий қарордан кейин 48 БҲМ давлат божи олинади (Бухгалтер.уз, 2024). Аккредитатсия муддатингиз учун жами суммани мй.гов.уз да текширинг.
  • Чекловлар: хўжалик ва тижорат фаолияти йўқ (7-банд), хорижлик ходимлар штатнинг 40 фоизидан ва беш кишидан ошмайди (26-банд).

Бу шакл Тошкентда дистрибюторлар билан учрашиш, ҳамкорни қўллаб-қувватлаш ёки инвеститсияга тайёрланиш учун мос, ҳисоб-фактура ёзиши керак бўлган компания учун эмас. Агар ваколатхона амалда савдо қила бошласа, Низомдан ташқари фаолият учун аккредитатсия тугатилиши мумкин (40–41-бандлар), солиқ органи эса буни доимий муассаса деб баҳолаши мумкин.

Филиал ва доимий муассаса: лойиҳалар учун

Фуқаролик кодекси филиални юридик шахснинг барча ёки айрим вазифаларини бажарувчи алоҳида бўлинмаси деб таърифлайди; у юридик шахс эмас, раҳбари бош компания ишончномаси асосида ишлайди (47-модда). Мажбуриятлар бўйича бош компания бутун мол-мулки билан жавоб беради (48-модда).

PwC таъкидлашича, амалда хорижий юридик шахсларнинг филиалини очиш тартиби етарли даражада тартибга солинмаган, шунинг учун хорижий компаниялар одатда ўзбек компаниясини очмасдан доимий муассаса (ДМ) сифатида рўйхатга туради (PwC, 2026-йил 27-август). Ҳисобга олиш керак:

  • Ҳисобга туриш: фаолият бошлангандан кейин 30 календар кундан кечиктирмай солиқ органида (СК, 130-модда; Бухгалтер.уз, 2023). Одатий сабаб — 183 кундан узун хизмат шартномаси.
  • Солиқ: ДМ фойдасига 15%, 2022-йил 1-январдан соф фойдага яна 10%; 2023-йилдан битим бўлса ва резидентлик сертификати тақдим этилса, иккинчи солиқ дивиденд ставкасигача камайиши мумкин (PwC; СК, 347-модда).
  • Қўлланилиши: қурилиш ва монтаж, узоқ сервис шартномалари, техник назорат.

Камчилиги: бош компанияни ҳимоя қиладиган маҳаллий баланс йўқ, маҳаллий буюртмачилар ва банклар кўпинча ўзбек юридик шахсини афзал кўради.

Қўшма корхона: ҳамкорли МЧЖ

Қўшма корхона орқали маҳаллий ҳамкор хорижий капиталли компанияга ўзида бор нарсани олиб киради: ер, литсензия, дистрибютсия, алоқалар. Ҳуқуқан бу икки ва ундан ортиқ иштирокчили МЧЖ (ёки АЖ). ЎРҚ-1137 га кўра бунда уставдан ташқари таъсис шартномаси ҳам керак, устав эса бир овоздан тасдиқланади (лех.уз).

Шакл — осон қисми. Асосий хавф бошқарувда: директорни ким тайинлайди, қайси қарорлар иккала томон розилигини талаб қилади, боши берк вазиятда нима қилинади, ҳамкор қандай ва қайси нархда чиқади, ким натура шаклида нима киритади. Маҳаллий томон сифатида буларни устав имзоланмасидан олдин ёзма келишинг; амалий тузилма — низоларнинг олдини оладиган ҳамкорлар келишуви мақоласида.

Тошкентдаги рестораннинг алоҳида залида немис раҳбари, ўзбек ҳамкори ва юрист қўшма корхона шартларини муҳокама қилмоқда

Қандай танлаш керак: қисқа схема

  • Бозор синаляпти, ҳали сотув йўқ → ваколатхона ёки ўз тузилмасисиз дистрибютор орқали ишлаш.
  • Муддати аниқ битта лойиҳа → доимий муассаса; лойиҳа чўзилса, қайта кўриб чиқинг.
  • Доимий сотув, импорт, жамоа → 100% капиталли МЧЖ.
  • Маҳаллий ҳамкор сотиб олиб бўлмайдиган актив олиб киради → батафсил ҳамкорлар келишуви билан ҚК шаклидаги МЧЖ.
  • Эгаси хорижда, жойида бошқарадиган одам йўқ → МЧЖ ва аниқ ҳисобот берадиган маҳаллий бошқарувчи, масалан натижадан фоиз оладиган ҳамкор бошқарувчи.

Умумий кетма-кетлик — бозорни текшириш, банк, ходимлар, имтиёзлар — Ўзбекистонда хорижий тадбиркор учун бизнес йўриқномасида.

Уйдагидан нимаси фарқ қилади

Хорижий ҳамкорингиз ўз мамлакати қоидаларидан келиб чиқиб савол беради. Тасдиқланган фарқлар:

  • Россия — Фарқ: Хорижий компанияларнинг филиали ҳам, ваколатхонаси ҳам Федерал солиқ хизматида аккредитатсия қилинади. Ўзбекистонда 76-сон қарор фақат ваколатхоналарга тааллуқли (Инвеститсиялар, саноат ва савдо вазирлиги), лойиҳа фаолияти эса солиқ органида ДМ сифатида расмийлаштирилади
  • Туркия — Фарқ: Лимитед şиркет учун 2024-йил 1-январдан энг кам капитал 50 000 лира (Туркия Президентининг 7887-сон қарори, Ресмî Газете, 2023-йил 25-ноябр, № 32380). Ўзбекистон МЧЖ қонунида умумий энг кам миқдор йўқ
  • Германия — Фарқ: ГмбҲ устав капитали камида 25 000 евро (ГмбҲГ, 5-§). Ўзбек МЧЖ учун умумий минимум йўқ, хорижий инвеститсияли корхона мақоми масаласи бундан мустасно
  • Хитой — Фарқ: Компаниялар тўғрисидаги қонуннинг янги таҳририга кўра 2024-йил 1-июлдан МЧЖ капитали беш йил ичида киритилади (47-модда). Ўзбекистонда — рўйхатдан кейин бир йилдан кечиктирмай (ЎРҚ-1137)

Кўп учрайдиган хатолар

  1. Ваколатхонани аккредитатсия қилиб, кейин у орқали сотиш.
  2. Узун лойиҳани «оддий шартнома» деб ҳисоблаб, ДМни 30 кунда ҳисобга қўйиш муддатини ўтказиб юбориш.
  3. Қўшма корхонани оғзаки келишув билан очиб, бошқарув қоидаларини биринчи низодан кейин ёзиш.
  4. Давлат хизматлари маркази хорижий инвеститсияли корхона мақомини қандай талқин қилишини сўрамасдан устав фондини белгилаш.

Бу мақола умумий маълумот, юридик ёки солиқ маслаҳати эмас. Ўзбекистонда қоидалар тез-тез ўзгаради: амалдаги матнларни лех.уз ва мй.гов.уз да текширинг ва тузилмани литсензияга эга маҳаллий юрист ҳамда солиқ маслаҳатчиси билан келишиб олинг.

Кўп бериладиган саволлар

Ваколатхона Ўзбекистонда сотув шартномаси тузиб, тушум олиши мумкинми?

Йўқ. Вазирлар Маҳкамасининг 2024-йил 7-февралдаги 76-сон қарори билан тасдиқланган Низомга кўра ваколатхона юридик шахс эмас ва хўжалик ҳамда тижорат фаолиятини юритмайди; истисно фақат хорижий авиакомпаниялар (7-банд, лех.уз). У бош компания манфаатларини ифодалайди, бозорни ўрганади ва ҳамкорларни қўллаб-қувватлайди, сотув шартномасини эса бош компания ёки маҳаллий МЧЖ имзолайди.

Хорижий компаниянинг филиали ёки доимий муассасаси қандай солиққа тортилади?

Доимий муассаса фойдасига 15% солиқ солинади, 2022-йил 1-январдан эса шу солиқдан кейинги соф фойдага яна 10% солиқ тўланади; 2023-йилдан икки томонлама солиқ битими иккинчи солиқни дивиденд ставкасигача камайтириши мумкин (PwC Worldwide Тах Суммариэс, 2026-йил 27-август). Фаолият бошлангандан кейин 30 календар кун ичида солиқ ҳисобига туриш керак (Солиқ кодекси, 130-модда).

Қўшма корхона алоҳида ташкилий-ҳуқуқий шаклми?

Йўқ. Амалда қўшма корхона — хорижий ва маҳаллий иштирокчилари бор МЧЖ ёки аксиядорлик жамияти. Хорижий инвеститсиялар устав фондининг камида 15 фоизини ташкил этса, у ЎРҚ-598-сон қонунга кўра хорижий инвеститсияли корхона ҳисобланади (лех.уз). Унинг барқарорлигини ҳамкорлар ўртасидаги келишув белгилайди: назорат, боши берк вазият ва чиқиш тартиби.

Хорижий иштирокчили МЧЖ учун энг кам устав фонди қанча?

МЧЖ қонунида (ЎРҚ-1137, 2026-йил 22-июлдан амалда) умумий энг кам миқдор йўқ, уни литсензия белгилаши мумкин (лех.уз). Президентнинг ПФ-1652-сон фармони (2019-йил таҳрири) хорижий инвеститсияли корхона мақомини камида 400 млн сўм устав фонди билан боғлайди, 2019-йилги Инвеститсиялар тўғрисидаги қонун эса фақат 15% улушни талаб қилади. Рўйхатдан ўтказувчи марказ қайси ёндашувни қўллашини олдиндан аниқланг.

Хорижий ҳамкорингиз билан қайси тузилма тўғри келишини бирга кўриб чиқамизми?

Қисқа учрашувда ҳамкорлик дастлабки икки йилда нимани талаб қилишини — сотув, ходим, импорт, ишлаб чиқариш ёки бозорни синаш — шаклга мослаб, юрист ва солиқ маслаҳатчисига қандай саволлар беришни аниқлаш мумкин.

Тузилмани муҳокама қилиш →

Қаердан бошлашни бирга аниқлаймиз

DORA мутахассиси билан бепул консултатсия

Telegram'да ёзиш

Лойиҳангизни муҳокама қиламиз

Рақамингизни қолдиринг — мутахассис сиз билан боғланади.

Telegram орқали ариза қолдириш

Маълумотларингиз фақат сиз билан боғланиш учун ишлатилади.