Қисқа жавоб: давлат харидларида қатнашиш учун компанияга электрон рақамли имзо (ЭРИ), электрон харид тизимида шахсий кабинет ва тоза солиқ-ҳуқуқий ҳолат керак. Кичик стандарт харидлар электрон дўкон ва ауксион орқали, каттароқлари энг яхши таклифларни танлаш ва тендер орқали ўтади. Ғалабани паст нарх эмас, тўғри ҳисобланган нарх ва хатосиз ҳужжат беради. Энг катта рисклар — зарарга ишлайдиган нарх, бажариб бўлмайдиган муддат ва инсофсиз ижрочилар реестри.
Маълумот 2026-йил ноябр ҳолатига. Асосий манба — «Давлат харидлари тўғрисида»ги Қонун (ЎРҚ-684, 2021-йил 22-апрел) ва унга 2024–2026-йилларда киритилган ўзгартишлар.
Давлат буюртмачиси билан ишлаш хусусий мижоз билан ишлашдан кўра кўпроқ қоғоз талаб қилади. Устав, ишончнома, солиқ ҳисоби тартибда бўлмаса, биринчи тендердаёқ четлатиласиз. Шунинг учун бу мавзу тадбиркор учун ҳуқуқий гигиена билан чамбарчас боғлиқ.
Давлат хариди қандай тузилган: қонун, портал ва усуллар
Давлат харидларини битта қонун тартибга солади. Унга кўра барча эълонлар, натижалар ва шартномалар махсус ахборот порталида эълон қилинади. Савдолар электрон давлат харидлари тизимида ўтади; асосий операторлардан бири — Ўзбекистон республика товар-хомашё биржаси ва унинг харид.узех.уз тизими.
Харид усули сумма ва товар турига қараб танланади. Қонуннинг амалдаги таҳририда асосий усуллар қуйидагича:
- Электрон дўкон — Нима харид қилинади: Стандарт товар, кичик суммали иш ва хизмат; Сиз учун муҳим жиҳат: Оферта жойлаштирасиз, у 15 иш куни фаол туради. Буюртмачи каталогдан танлайди
- Кичик суммали соддалаштирилган харид — Нима харид қилинади: 50 БҲМ гача (бюджетда 25 БҲМ гача); Сиз учун муҳим жиҳат: Буюртмачи камида учта етказиб берувчидан нарх сўрайди. Жавоб беришга 2 иш куни
- Ауксион (нархни пасайтириш) — Нима харид қилинади: Фақат стандарт хусусиятли товарлар; Сиз учун муҳим жиҳат: Фақат нарх бўйича рақобат. ЭЪлон камида 5 иш куни олдин
- Энг яхши таклифларни танлаш — Нима харид қилинади: Ўрта суммали товар, иш, хизмат; Сиз учун муҳим жиҳат: Нарх ва сифат бирга баҳоланади. Таклифлар камида 5 иш куни қабул қилинади, баҳолаш 10 иш кунигача
- Тендер — Нима харид қилинади: Катта суммали харидлар; Сиз учун муҳим жиҳат: ЭЪлон таклифлар қабул қилиш тугашидан 12–30 иш куни олдин. Баҳолаш 45 иш кунигача
- Икки босқичли харид — Нима харид қилинади: Техник мураккаб товарлар; Сиз учун муҳим жиҳат: Аввал техник, кейин якуний таклиф
Чегаралар базавий ҳисоблаш миқдорида (БҲМ) белгиланади ва бюджет ҳамда корпоратив буюртмачи учун фарқ қилади. Масалан, ауксион ва энг яхши таклифларни танлаш корпоратив буюртмачида 25 000 БҲМ гача, бюджет буюртмачисида 6 000 БҲМ гача бўлган харидларга қўлланади. Ундан юқори суммада тендер ўтказилади. Бу рақамлар ўзгариб туради, шунинг учун эълондаги усулга ишонинг.
2026-йил бошидан қоидалар яна кучайди. Президентнинг 2025-йил 26-декабрдаги ПФ-259-сон Фармони билан 1-январдан тўғридан-тўғри шартнома бўйича харид қилинадиган товарлар рўйхати бекор қилинди. Бу харидлар энди рақобатли усуллар орқали ўтади, қонунда назарда тутилган истиснолар бундан мустасно. 1-мартдан порталда ўртача бозор нархини ҳисоблайдиган модул ишга тушди. Буюртмачи ҳар бир хариддан олдин ўртача нархни шу модулда белгилайди. Шартнома нархи ундан кескин фарқ қилса, харид юқори рискли деб қўшимча текширилиши мумкин. Амалда бу шуни англатади: «таниш орқали» буюртма олиш қийинлашмоқда, очиқ рақобатга тайёр компанияга эса бозор кенгаймоқда.
Рўйхатдан ўтиш: ЭРИ, шахсий кабинет ва профил
Биринчи қадам — компаниянинг электрон рақамли имзоси. Усиз тизимга кира олмайсиз, таклиф бера олмайсиз, шартномани имзолай олмайсиз. Калит раҳбар ёки ваколатли ходим номига олинади. Калит кимда сақланиши ва ким ундан фойдаланиши ҳақида ёзма қарор қилинг. ЭРИ билан имзоланган таклиф компания номидан берилган ҳисобланади.
Шунингдек ўқинг Ўзбекистондан Амазонъда сотиш мумкинми? Аккаунтдан биринчи фойдагача бўлган йўлКейин электрон харид тизимида шахсий кабинет очилади:
- Компания ЭРИ калити билан тизимга киринг.
- Реквизитларни тўлдиринг: СТИР, ном, манзил, банк ҳисоби, раҳбар.
- Фаолият тури ва маҳсулот кодларини тўғри танланг — эълонлар бўйича қидирув шунга боғлиқ.
- Устав ва бошқа сўралган ҳужжатларни юкланг.
- Закалат учун шахсий ҳисобингизни тўлдириш тартибини ўрганинг.
Рўйхатдан ўтгач, ўз маҳсулотингиз бўйича эълонларни ҳар куни кузатиш учун масъул одам тайинланг. Ауксион ва энг яхши таклифлар учун муддат бир неча иш куни, электрон дўконда эса ундан ҳам қисқа. Кечикиб кўрилган эълон — бой берилган эълон.

Иштирокчига талаблар ва ҳужжатлар тўплами
Қонун иштирокчига умумий талабларни белгилайди. Компанияда шартномани бажариш учун техник, молиявий, моддий ва кадр ресурслари бўлиши керак. Бундан ташқари:
- муддати ўтган солиқ ва йиғим қарзи бўлмаслиги;
- Мажбурий ижро бюросида бажарилмаган суд қарори бўйича қарз бўлмаслиги;
- тўловга қобилиятсизлик тартиби жорий этилмаган бўлиши;
- Инсофсиз ижрочиларнинг ягона реестрида бўлмаслиги.
Четлатиш асослари ҳам аниқ ёзилган: ҳужжат талабларига мос келмаслик, буюртмачи ходимига мукофот таклиф қилиш, рақобатга қарши келишув, манфаатлар тўқнашуви ёки аффилланганлик. 2025-йил 1-мартдан иштирокчи ва унинг аффилланган шахси битта лотда қатнаша олмайди. Бир гуруҳга тегишли икки компаниядан битта лотга иккита таклиф бериш — четлатишнинг тўғридан-тўғри йўли.
Ҳар бир харид ҳужжатларида қўшимча талаблар бўлади: сертификат, литсензия, тажриба, ўхшаш шартномалар. Катта харидлар олдидан баъзи буюртмачилар дастлабки малака танловини ўтказади ва малакали иштирокчилар рўйхатини юритади.
Бир папкани доим тайёр тутинг: устав, директорни тайинлаш қарори, солиқ қарзи йўқлиги ҳақида маълумотнома, сертификат ва литсензиялар, ўхшаш бажарилган шартномалар ва далолатномалар. Ўз компаниянгизни текшириш худди ҳамкорни текширишдек бўлади — контрагентни текшириш мақоласидаги checklistni ўзингизга қўлланг. Буюртмачи сизни айнан шу манбалар орқали кўради.
Нарх таклифи: арзонлаштириш эмас, ҳисоб-китоб
Давлат харидида нарх бўйича рақобат қаттиқ. Ауксионда фақат нарх ҳал қилади. Тендерда нарх қисмини тизим автоматик баҳолайди. Бошланғич нархдан юқори таклифни тизимнинг ўзи рад этади.
Тажрибасиз иштирокчининг асосий хатоси — «аввал ютиб олай, кейин ҳал қиламан» деб нархни тушириш. Таклиф беришдан олдин минимал нархни ҳисобланг:
Минимал нарх = таннарх + етказиш + биржа ва банк харажатлари + закалат давридаги пул қиймати + солиқлар + кафолат захираси + минимал фойда
Масалан, лот 100 млн сўм, таннарх ва етказиш 78 млн сўм, бошқа харажатлар 7 млн сўм бўлса, 85 млн сўмдан пастга тушиш — зарарга ишлаш дегани. Бу чегарани ауксион бошланишидан олдин раҳбар ёзма тасдиқласин. Савдо вақтида шошилиб қарор қилинмайди. Ҳаддан ташқари паст нарх яна бир хавф туғдиради: ўртача бозор нархидан кескин паст шартнома қўшимча текширувга тушиши мумкин.
Нарх билан бирга техник қисмга ҳам эътибор беринг. Тендерда аввал техник қисм баҳоланади. Талабларга тўлиқ мос келмаган таклиф нарх босқичига ўтмайди, нархи қанчалик яхши бўлмасин. Буюртмачи учун фойдани аниқ кўрсатадиган таклиф тузиш қоидалари оффер ва нархни тақдим этиш мақоласида кўрилган; тендерда улар қатъий шакл ичида қўлланади.
Маҳаллий ишлаб чиқарувчи бўлсангиз, имтиёзларни ҳам ҳисобга олинг. 2026-йил 4-февралдаги Президент фармонига кўра бюджет буюртмачиси харидларида хорижий етказиб берувчилар билан рақобатда маҳаллий ишлаб чиқарувчиларга уларнинг сонига қараб 8% дан 15% гача нарх преференсияси берилади.

Закалат, шартнома ва тўлов
Буюртмачи таклифни таъминлаш учун закалат ёки банк кафолатини талаб қилиши мумкин. Унинг миқдори ва шакли ҳар бир харид ҳужжатларида кўрсатилади. Закалат суммаси савдо давомида блокланади, шунинг учун бир вақтда бир нечта харидда қатнашсангиз, айланма маблағингизни олдиндан ҳисобланг.
Ғолиб шартномадан бош тортса, закалат қайтарилмайди ва шартнома тузиш ҳуқуқи захира ғолибга ўтади. Энг яхши таклифларни танлаш ва тендерда шартнома тизимда ғолиб таклифи ва харид ҳужжатлари асосида автоматик шаклланади. Унинг шартларини савдодан кейин ўзгартириш деярли имконсиз. Шунинг учун етказиш муддати, жойи, қабул қилиш тартиби ва жарималарни таклиф беришдан олдин ўқинг.
Шартнома маълумоти шартномалар ягона реестрига киритилиши керак. Реестрга киритилмаган шартнома бўйича тўлов амалга оширилмайди. Бюджет ташкилотида тўлов молиялаштириш жадвалига боғлиқ бўлиши мумкин, буни пул оқими режангизга киритинг.
Рисклар ва уларни қандай камайтириш
- Зарарга нарх — Қандай намоён бўлади: Ютдингиз, лекин ҳар партияда зарар; Нима қилиш керак: Минимал нархни олдиндан ёзма тасдиқлаш
- Бажариб бўлмайдиган муддат — Қандай намоён бўлади: Ишлаб чиқариш ёки импорт улгурмайди; Нима қилиш керак: Етказиб берувчи билан муддатни таклифдан олдин келишиш
- Реестрга тушиш — Қандай намоён бўлади: Шартномадан воз кечиш ёки бажармаслик; Нима қилиш керак: Бажара олмайдиган лотга қатнашмаслик
- Касса узилиши — Қандай намоён бўлади: Закалат ва кечиккан тўлов пулни боғлайди; Нима қилиш керак: Бир вақтдаги лотлар сонини чеклаш
- Ҳужжат хатоси — Қандай намоён бўлади: Техник қисм талабга мос эмас, таклиф рад этилади; Нима қилиш керак: Иккинчи одам томонидан текширув
- Ноҳақ қарор — Қандай намоён бўлади: Таклиф асоссиз рад этилган; Нима қилиш керак: Тушунтириш сўраш ва шикоят
Инсофсиз ижрочилар реестрига киритилган компания икки йил давомида давлат харидларида қатнаша олмайди. Бу битта лотдан анча қимматга тушади.
Қарор ноҳақ бўлса, жим турманг. Тендер баённомаси эълон қилингач, буюртмачидан тушунтириш сўрашингиз мумкин. У уч иш куни ичида жавоб бериши шарт. Кейинги қадам — давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқувчи комиссия. У шикоят бўйича етти иш куни ичида қарор чиқаради. Керак бўлса, харид жараёнини ўн иш кунигача тўхтатиб туради. Комиссия қарорига рози бўлмасангиз, судга мурожаат қиласиз.
Биринчи иштирок учун checklist
- 1 — Банд: Компания ЭРИ калити бор, эгаси ва фойдаланувчиси белгиланган
- 2 — Банд: Электрон харид тизимида профил тўлдирилган, маҳсулот кодлари тўғри
- 3 — Банд: Солиқ қарзи ва бажарилмаган суд қарори йўқ
- 4 — Банд: Ҳужжатлар папкаси тайёр: устав, қарор, сертификат, ўхшаш шартномалар
- 5 — Банд: ЭЪлонларни ҳар куни кузатадиган масъул тайинланган
- 6 — Банд: Лот бўйича минимал нарх ҳисобланган ва тасдиқланган
- 7 — Банд: Закалат учун маблағ ва шахсий ҳисоб тайёр
- 8 — Банд: Шартнома лойиҳаси, муддат ва жарималар ўқилган
- 9 — Банд: Етказиб берувчи ва логистика муддати ёзма келишилган
- 10 — Банд: Натижа ва хатолар кейинги харид учун ёзиб қўйилган
Давлат буюртмачиси — B2B сотувнинг бир канали, холос. Уни корпоратив мижозлар билан ишлашдан ажратманг: бир хил нарх ҳисоби, бир хил ҳужжат тартиби, бир хил масъул. Бошқа каналлар билан қандай мувозанатлаш B2B лид генератсия мақоласида кўрилган.
Бу мақола юридик маслаҳат эмас. Қонун, чегаралар ва имтиёзлар ўзгариб туради: ҳар бир хариддан олдин лех.уз даги амалдаги таҳрирни ва харид ҳужжатларини текширинг, катта лотда юрист билан маслаҳатлашинг.
Кўп бериладиган саволлар
Давлат харидларида қатнашиш учун нимадан бошлаш керак?
Компаниянинг электрон рақамли имзоси (ЭРИ) бўлиши керак. Шу калит билан харид.узех.уз каби электрон харид тизимида шахсий кабинет очилади, реквизитлар тўлдирилади ва устав каби ҳужжатлар юкланади. Кейин ўз маҳсулотингизга мос эълонларни кузатиб, биринчи бўлиб кичик суммали харидларда қатнашиб кўриш мантиқий.
Ким давлат харидларида қатнаша олмайди?
Қонунга кўра муддати ўтган солиқ қарзи, бажарилмаган суд қарорлари бўйича мажбурияти, тўловга қобилиятсизлик тартиби жорий этилган ёки Инсофсиз ижрочиларнинг ягона реестрига киритилган иштирокчи четлатилади. Аффилланган шахслар битта лотда қатнаша олмайди.
Инсофсиз ижрочилар реестрига тушса нима бўлади?
Қонуннинг амалдаги таҳририга кўра реестрга киритилган ижрочи икки йил давомида давлат харидларида қатнаша олмайди. Бу одатда ғолиб шартномадан бош тортганда ёки уни бажармаганда юз беради. Реестрга киритиш қарори устидан судга шикоят қилиш мумкин.
Харид натижасига рози бўлмасам, қаерга мурожаат қиламан?
Давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқувчи комиссияга. Қонунга кўра комиссия шикоятни олгандан кейин етти иш куни ичида қарор чиқаради. Зарур бўлса, харид жараёни ўн иш кунигача тўхтатилади. Комиссия қарорига рози бўлмасангиз, судга мурожаат қиласиз.
Бу мақола юридик маслаҳат ўрнини босадими?
Йўқ. Бу тадбиркор ва сотув бўлими учун амалий йўриқнома. Чегаралар, муддатлар ва имтиёзлар қонун ҳамда Президент фармонлари билан тез-тез ўзгаради, шунинг учун ҳар бир харид олдидан лех.уз даги амалдаги таҳрирни ва харид ҳужжатларини текширинг, катта лотда юрист билан маслаҳатлашинг.
Давлат харидларига тайёрланяпсизми?
Биринчи харидлар учун ишчи тартибни бирга кўриб чиқамиз: қайси эълонларни кузатиш, нарх таклифини қандай ҳисоблаш ва ҳужжатлар папкасини қандай йиғиш. Ҳуқуқий тафсилотларни кейин юрист билан аниқлаштирасиз.