Şöyle bir hafta düşünün. Dolar kuru yükseliyor ve pazartesi günü tedarikçi yeni fiyat listesi gönderiyor: bazı ürünler %6–8 zamlanmış. Bir yönetici Excel dosyasını güncelliyor, ama mağaza kasasında hâlâ eski fiyat duruyor. Saha satış temsilcisi, telefonundaki eski listeyle toptan sipariş alıyor. Cuma günü fark ediyorsunuz: birkaç yüz adet ürün planlanan kârın çok altında, bir kısmı da zararına satılmış. Sizin şirketinizde de benzer bir şey yaşandı mı?
Bu rehber, Özbekistan'da ticaret şirketi kuran herkes için hazırlandı. Türkiye'den gelip burada dağıtım veya perakende işine giren firmalar da aynı sorularla karşılaşır. Burada fiyat listelerinin ERP'de (kurumsal kaynak planlama yazılımı) nasıl yönetileceğini anlatıyoruz. Konular şunlar: birden fazla fiyat türü, kura dayalı maliyet, toplu fiyat güncelleme ve iskonto onayı. Fiyat geçmişine ve fiyatı kimin değiştirebileceğine de bakacağız. Sonda, devreye almadan önce doldurabileceğiniz bir kontrol listesi var.
Fiyatlandırma, kurala dönüşmesi gereken bir süreçtir. Kuralı önce kâğıda yazıp sonra yazılıma devretme yaklaşımı, iş süreçlerinin otomasyonu rehberinde ayrıntılı olarak ele alınıyor.
Tek fiyat neden yetmez: fiyat türleri
Fiyat listesi, ürünlerin ve satış fiyatlarının listesidir. Bir distribütörde bu liste nadiren tektir. Aynı şampuan mağaza müşterisine bir fiyattan, toptan alıcıya başka bir fiyattan, bayiye ise üçüncü bir fiyattan satılır.
ERP bunu "fiyat türleri" ile çözer. Bir ürün birkaç fiyat sütununda yer alır. Her müşteri kartında o müşterinin fiyat türü tanımlıdır. Yönetici sipariş açtığında sistem doğru fiyatı kendisi getirir.
- Geliş maliyeti — Kimin için: Şirket içi, alıcıya gösterilmez; Nasıl hesaplanır (varsayımsal örnek): Tedarikçi fiyatı + nakliye + gümrük giderleri
- Perakende — Kimin için: Mağaza müşterileri; Nasıl hesaplanır (varsayımsal örnek): Geliş maliyeti + %35 kâr oranı
- Toptan — Kimin için: Mağazalar, küçük toptancılar; Nasıl hesaplanır (varsayımsal örnek): Perakende fiyat − %12
- Bayi — Kimin için: Bölge ortakları, büyük hacimler; Nasıl hesaplanır (varsayımsal örnek): Geliş maliyeti + %15
- Pazaryeri — Kimin için: Uzum Market ve diğer platformlar; Nasıl hesaplanır (varsayımsal örnek): Perakende fiyat + komisyon ve lojistik payı
Yüzdeler yalnızca örnek amaçlıdır. Önemli olan, fiyat türlerinin formüllerle birbirine bağlı olmasıdır. Maliyet değiştiğinde diğer tüm fiyatlar kendiliğinden yeniden hesaplanır.
İki kavramı birbirinden ayırın. Kâr oranı (markup), maliyetin üzerine eklenen yüzdedir. Kâr marjı ise satış fiyatının içindeki kâr payıdır. %25 kâr oranı yalnızca %20 marj sağlar. Bu ikisini karıştırırsanız fiyatlarınız planladığınızdan düşük çıkar.
Maliyet dolar, fiyat som: kanun ne istiyor
Mal ithal eden şirketlerde maliyet genellikle ABD doları üzerinden oluşur. Bu yüzden birçok yabancı yönetici fiyatı da dolarla vermek ister. Özbekistan mevzuatı burada net bir sınır çizer.
Ayrıca okuyun Özbekistan'da Yapı Malzemeleri Mağazası İçin Yazılım: Ölçü Birimleri, Veresiye, Usta Primleri ve TeslimatDöviz Düzenlemesi Hakkında Kanun'un 9. maddesine göre (22 Ekim 2019 tarihli ZRU-573 sayılı Kanun ile kabul edilen hâliyle), Özbekistan'da malların fiyatı yalnızca som olarak belirlenir. Ülkede satılan malların fiyatını dövize veya şartlı birimlere endekslemek yasaktır. İstisna oldukça dardır: kamu-özel iş birliği veya Hükûmetle yapılan yatırım anlaşmaları kapsamındaki bazı projeler, üstelik yalnızca Cumhurbaşkanı kararıyla.
Uygulamada bu şöyle işler. Dolar yalnızca iç hesaplamanın temelidir. ERP geliş maliyetini dolar olarak saklar ve sizin seçtiğiniz kurla soma çevirir. Müşteriye giden fiyat listesi, fatura ve ödeme ise yalnızca som cinsindendir.
Hangi kurun kullanılacağı bir yönetim kararıdır. Kimi şirket Merkez Bankası kurunu alır, kimi küçük bir pay ekler. Asıl mesele şu: kur, fiyatları her gün otomatik olarak değiştirmemeli. Aksi hâlde kasadaki fiyat her gün oynar ve müşteri güveni zedelenir.
İyi bir uygulama eşik belirlemektir. Örneğin kur son fiyat güncellemesinden bu yana %2'den fazla değişirse sistem fiyat sorumlusunu uyarır. Kararı yine bir insan verir. Döviz bakiyeleri ve kur farkları ayrı bir konu; bunlar ERP'de çok dövizli muhasebe yazısında ele alınıyor.

Toplu fiyat güncelleme: binlerce ürün tek günde
Tedarikçi yeni fiyat gönderdi ya da kur belirgin şekilde oynadı. Excel'de bu, günlerce süren iş ve her satırda hata riski demektir. ERP'de ise tek bir fiyat güncelleme belgesidir.
Süreç genellikle altı adımdan oluşur:
- Seçim. Hangi ürünler değişecek: bir tedarikçi, bir marka, bir kategori ya da bir ithalat grubu.
- Kural. Maliyete yeni kuru uygulamak, tedarikçinin yeni dosyasını yüklemek veya fiyatları belirli bir yüzde artırmak.
- Yuvarlama. 23.417 som değil, 23.500 som. Yuvarlama kuralı önceden belirlenir: en yakın 100 veya 500 soma.
- Ön izleme. Sistem eski ve yeni fiyatları, marjlarla birlikte yan yana gösterir. Marjı asgari seviyenin altına düşen satırlar işaretlenir.
- Geçerlilik tarihi. Yeni fiyat hemen değil, örneğin pazartesi sabahı devreye girer. Bu arada mağazalar ve temsilciler önceden bilgilendirilir.
- Onay. Fiyatlandırmadan sorumlu kişi belgeyi onaylar. Fiyatlar ancak bundan sonra değişir.
En sık yaşanan karışıklık depodaki eski stoktur. Eski fiyattan mı satılacak, yoksa hemen yeni fiyata mı geçilecek? Bu bir politika meselesidir. Yönetim kararı bir kez verir ve sisteme kaydeder. Böylece kimse her seferinde cevabı kendisi uydurmaz.
Varsayımsal bir örnek: kurun yükseldiği hafta
Aşağıdaki vaka kurgudur, ancak dağıtım sektöründe sık görülen bir durumu yansıtır.
Taşkent'te ev kimyasalları satan bir distribütör 1.800 kalem ürünle çalışıyor. Ürünlerin yarısı ithal ve maliyetleri dolar cinsinden. Şirketin perakende, toptan ve bayi fiyatları, 12 satış temsilcisi ve bir pazaryerinde mağazası var.
Bir ay içinde kur belirgin şekilde yükseldi. Sistemde %2'lik eşik tanımlı olduğu için fiyat sorumlusuna uyarı geldi. Sorumlu kişi ithalat grubunu seçti, yeni kuru uyguladı ve ön izlemeyi açtı. 140 üründe bayi marjının asgari seviyenin altına düştüğü görüldü. Bu ürünlerde bayi kâr oranı elle düzeltildi.
Belge perşembe günü onaylandı, geçerlilik tarihi pazartesi oldu. Temsilciler cuma günü mobil uygulamada yeni fiyatları gördü ve müşterilere önceden haber verdi. Kasalar ve pazaryeri ilanları pazartesi sabahı güncellendi. Kimse e-postasında Excel dosyası aramak zorunda kalmadı.

İskontolar: kim, ne kadar ve kimin onayıyla
İskonto, liste fiyatının altına inilen her adımdır. İskonto kuralları yoksa fiyat listesi yalnızca kâğıt üzerinde kalır. Bir yönetici müşteriyi kaybetmemek için %10 iskonto verir. Sonra marjın nereye gittiğini kimse açıklayamaz.
ERP iskontoları üç katmanda kontrol eder:
- Otomatik iskontolar. Hacim için (örneğin 50 koliden fazlasına −%3), kampanya dönemi veya peşin ödeme için. Bunlar kurallara yazılır ve onay gerektirmez.
- Rol limitleri. Her rolün elle verebileceği iskonto. Örneğin satış temsilcisi için %2'ye, satış müdürü için %5'e kadar.
- Onaylı iskontolar. Limit aşılırsa sipariş durur ve onaya gider. Onaylayan kişi müşteriyi, tutarı ve iskonto sonrası marjı telefonunda görür.
İskontoyu yüzdeye göre değil, marja göre değerlendirin. Yüksek marjlı bir üründe %5 iskonto size hiçbir şey kaybettirmeyebilir. Düşük marjlı bir üründe aynı %5 zarar demektir. Onay akışının nasıl kurulacağını ERP'de belge akışı ve onay zincirleri yazısında bulabilirsiniz.
Fiyatı kim değiştirebilir ve fiyat geçmişi neden önemli
Fiyat değiştirme yetkisi, şirketteki en hassas yetkilerden biridir. Kasiyer, depocu ve satış temsilcisi aynı anda fiyat değiştirebiliyorsa kontrol yok demektir.
Kural basittir. Fiyat türlerini ve formülleri yalnızca fiyat sorumlusu veya ticari direktör düzenler. Satış ekibi kendisine tanınan iskonto sınırı içinde çalışır. Kasada elle fiyat girişi tamamen kapatılır.
Fiyat geçmişi, her değişikliğin kaydıdır: hangi ürün, eski ve yeni fiyat, kim değiştirdi, ne zaman ve hangi belgeyle. Bu kayıt özellikle üç durumda işe yarar:
- müşteri "geçen ay bana daha ucuza vermiştiniz" der ve tartışma başlar;
- ay sonunda marj düşmüştür ve nedenini bulmanız gerekir;
- bir çalışanın fiyatları kendi başına düşürüp düşürmediğini kontrol etmeniz gerekir.
Fiyat geçmişi satış verileriyle birleştiğinde hangi fiyat kararının kâr getirdiği, hangisinin satış hacmine mal olduğu görünür. Bu analiz için ERP'de BI analitiği en uygun araçtır.
Mağaza, temsilci ve pazaryeri: her yerde tek fiyat
ERP'deki fiyat doğru olsa bile satış noktasına ulaşmıyorsa işe yaramaz. Fiyatların genellikle dört kanala aktarılması gerekir. Tablodaki API, iki yazılımın otomatik olarak veri alışverişi yapma yöntemidir.
- Mağaza kasaları — Fiyat oraya nasıl ulaşır: POS yazılımıyla entegrasyon; Nelere dikkat edilmeli: Raf etiketlerini değiştirmeye zaman bırakın
- Satış temsilcileri — Fiyat oraya nasıl ulaşır: Mobil uygulama; Nelere dikkat edilmeli: Yeni fiyatlar çevrimdışı kullanım için de yüklenmeli
- Online mağaza ve sohbet botu — Fiyat oraya nasıl ulaşır: API üzerinden; Nelere dikkat edilmeli: Kampanya bitince fiyat otomatik olarak eski hâline dönmeli
- Pazaryeri — Fiyat oraya nasıl ulaşır: Platform API'si veya dosya yükleme; Nelere dikkat edilmeli: Komisyon ve lojistik fiyata dahil edilmeli
Temsilci uygulamasında senkronizasyon ve çevrimdışı çalışma, saha ekibi için mobil uygulamalar yazısında anlatılıyor. Rakiplere göre değişen pazaryeri fiyatlarının kendine özgü bir mantığı var; ayrıntılar pazaryerlerinde otomatik fiyat güncelleme yazısında.
Temel kural tek bir doğruluk kaynağıdır. Fiyatlar yalnızca ERP'de değişir, diğer tüm kanallar fiyatı oradan çeker. Pazaryeri satıcı panelinde fiyatı elle değiştirirseniz bir sonraki senkronizasyon bunun üzerine yazar. Ya da sonunda iki farklı fiyat ortaya çıkar.
Devreye almadan önce: 8 soruluk kontrol listesi
- Kaç fiyat türünüz var ve bunları hangi formüller bağlıyor?
- Maliyet hangi para biriminde oluşuyor ve hangi kurla soma çevriliyor?
- Kurdaki ne kadarlık bir değişim fiyat güncellemesini başlatıyor?
- Yuvarlama kuralınız ne?
- Eski stok hangi fiyattan satılıyor?
- Her rolün iskonto limiti ne kadar?
- Fiyatları kim değiştiriyor, kim onaylıyor?
- Yeni fiyat hangi kanallara ve ne kadar sürede ulaşmalı?
Bu soruların cevapları kâğıt üzerinde hazırsa sistem kurulumu hızlı ilerler. Cevaplar yoksa en iyi yazılım bile karmaşayı yalnızca daha hızlı yayar.
Özet
Fiyat listesi tek bir dosya değil, bir fiyatlandırma kuralları bütünüdür. Fiyat türleri formüllerle birbirine bağlanır. Dolar yalnızca iç hesaplamanın temelidir; Özbekistan'daki müşteri fiyatı som olarak görür. Fiyat güncelleme, ön izleme ve geçerlilik tarihiyle tek bir belge üzerinden yürür. İskontolar limitler ve onaylarla, fiyat değişiklikleri ise geçmiş kaydıyla kontrol edilir. İyi bir ilk adım: yukarıdaki kontrol listesini bu hafta ticari ekibinizle birlikte doldurun.
Sık sorulan sorular
Özbekistan'daki yerel müşterilere fiyatı ABD doları olarak verebilir miyiz?
Hayır. Döviz Düzenlemesi Hakkında Kanun'un 9. maddesine göre Özbekistan'da satılan malların fiyatı yalnızca som olarak belirlenir. Fiyatları dövize veya şartlı birimlere endekslemek de yasaktır. İç muhasebede, örneğin ithalat maliyetini izlemek için dolar kullanabilirsiniz, ancak müşterinin gördüğü fiyat som cinsindendir.
Kur her gün değişiyorsa fiyatlar da her gün değişmeli mi?
Genellikle hayır. Her gün değişen fiyat hem müşterinin hem de satış temsilcisinin kafasını karıştırır. Eşik belirlemek daha iyi sonuç verir: kur son fiyat güncellemesinden bu yana belirlenen yüzdeyi aşarsa sistem fiyat sorumlusunu uyarır, kararı o verir.
Küçük bir şirketin birden fazla fiyat türüne ihtiyacı var mı?
Hem perakende müşteriye hem de toptan alıcıya satış yapıyorsanız en az iki fiyat türü gerekir. Bunlar bir formülle bağlanırsa maliyet değiştiğinde ikisi birden yeniden hesaplanır. Kimsenin elle güncelleme yapması gerekmez.
Excel'deki fiyat listesini ERP'ye nasıl taşırız?
Önce ürün kartlarını temizleyin: mükerrer kayıtlar, aynı ürünün farklı adları, eski stok kodları. Ardından fiyat türlerini ve aralarındaki formülleri netleştirin. Fiyat dosyasını ancak bundan sonra içe aktarın ve ilk hafta sonuçları Excel ile karşılaştırın.
Fiyatlarınız her kanalda aynı mı?
Kısa bir görüşmede mevcut fiyat türlerinizi, fiyat güncelleme düzeninizi ve iskonto kurallarınızı Özbekistan pazarına göre birlikte gözden geçirelim; ERP'de mantıklı bir başlangıç noktası belirleyelim. Ücretsiz, herhangi bir yükümlülük yok.