Asosiy kontentga o'tish
Bepul 20 daqiqalik marketing audit
Joylar soni chegaralangan

Savolingiz bormi?

Jamoamiz odatda 5 daqiqa ichida javob beradi.

WWhatsApp TTelegram

Javon orqasidan chiqqan muddati o'tgan qutilar: partiya va yaroqlilik muddati hisobini qanday yo'lga qo'yish

Yaroqlilik muddati hisobi amalda: kirimda partiya, FEFO qoidasi, muddati yaqin tovar ogohlantirishi va muddati o'tgan tovarni akt bilan hisobdan chiqarish.

Javon orqasidan chiqqan muddati o'tgan qutilar: partiya va yaroqlilik muddati hisobini qanday yo'lga qo'yish

Inventarizatsiya kuni. Omborchi pastki javonni bo'shatadi va devor tagidan uch quti sharbat chiqadi. Muddati ikki oy oldin tugagan. Kim, qachon olgani, nega shu yerda qolgani — hech kim eslamaydi. Pul esa allaqachon to'langan.

Sizda ham shunday bo'lganmi? Bu holat do'kon, ulgurji ombor, oshxona yoki ishlab chiqarishda bir xil ko'rinadi. Sabab xodimning beparvoligi emas, jarayonning yo'qligi. Quyida tarmoqdan qat'i nazar ishlaydigan tartib ko'rib chiqiladi: kirimda nimani yozish, FEFO qanday ishlaydi, ogohlantirish qachon chiqishi kerak va muddati o'tgan tovar qanday to'g'ri hisobdan chiqariladi.

Bu jarayon kichik biznes uchun ERP tizimining bir qismi. Uni alohida modul sifatida ham boshlash mumkin.

Partiya, FEFO va FIFO: uchta so'z, bitta mantiq

Partiya — bir xil sharoitda kelgan yoki ishlab chiqarilgan tovarlar guruhi. Bitta partiyaning ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddati bir xil. Masalan, bir kunda kelgan 40 quti qatiq — bitta partiya. Ertasi kuni kelgan yana 40 quti — boshqa partiya.

Oddiy hisobda tovar bitta qator bo'lib yuradi: «Qatiq — 80 dona». Partiyaviy hisobda esa ikki qator bor: «Qatiq, 18-noyabr partiyasi — 40 dona» va «Qatiq, 19-noyabr partiyasi — 40 dona». Muddatni faqat shu ko'rinishda nazorat qilish mumkin.

Tovarni chiqarishning ikki qoidasi bor:

  • FIFO (first in, first out) — birinchi kelgan tovar birinchi chiqadi.
  • FEFO (first expired, first out) — muddati birinchi tugaydigan tovar birinchi chiqadi.

Ko'p hollarda ikkalasi bir xil natija beradi. Lekin yetkazib beruvchi ba'zan omborida eski partiyani sizga keyinroq yuboradi. Shunda yangi kelgan tovarning muddati oldingisidan qisqaroq bo'ladi. FIFO buni ko'rmaydi, FEFO ko'radi. Shuning uchun muddatli tovarda asosiy qoida — FEFO.

Kirim: muddat tovar qabul qilingan daqiqada yoziladi

Muddat hisobi kirim hujjatidan boshlanadi. Qabulda yozilmagan sana keyin hech qayerdan paydo bo'lmaydi.

Shuningdek o'qing Kompaniya foydada, obyekt esa zararda: ERP'da loyiha bo'yicha hisobni qanday yuritish kerak Texnologiyalar · 8 daqiqa

Avval qaysi tovarlar partiya bilan yurishini belgilang. Bu tovar kartasidagi bitta belgi: «partiya va muddat majburiy». Oziq-ovqat, ichimlik, kosmetika va maishiy kimyo uchun uni yoqing. Asbob yoki idish uchun yoqmang, aks holda xodimlar keraksiz maydonlarni to'ldirishdan charchaydi.

Kirim qatorida kamida quyidagilar bo'lsin:

  • Partiya raqami — Nima uchun kerak: Ishlab chiqaruvchi yoki o'zingiz bergan raqam, chaqiruv bo'lsa topish uchun
  • Ishlab chiqarilgan sana — Nima uchun kerak: Qadoqdagi sana bo'yicha
  • Yaroqlilik muddati — Nima uchun kerak: Aniq sana. Qadoqda «6 oy» deyilgan bo'lsa, tizim o'zi hisoblaydi
  • Yetkazib beruvchi — Nima uchun kerak: Qaytarish va da'vo uchun
  • Saqlash sharoiti — Nima uchun kerak: Xona harorati, sovutgich yoki muzlatkich

Qabulda yana bitta qoida foydali: minimal qoldiq muddat. Ya'ni muddatning qancha qismi qolgan tovarni qabul qilasiz. Masalan, yetkazib beruvchi bilan «muddatning kamida 70 foizi qolgan bo'lsin» deb kelishiladi. Tizim kirimda buni tekshiradi va shartga to'g'ri kelmagan partiyani to'xtatadi. Raqamni o'zingizning sotuv tezligingizga qarab tanlang.

Qonun ham shu yerda chegara qo'yadi. Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish to'g'risidagi qonunning 11-moddasiga ko'ra, dori, tibbiy buyum, oziq-ovqat va maishiy kimyo qadog'ida ishlab chiqarilgan sana, yaroqlilik muddati va saqlash sharoiti yozilgan bo'lishi kerak. Sotuvchiga esa sanasi yoki muddati ko'rsatilmagan, shuningdek muddati o'tgan tovarni qabul qilish va sotish taqiqlanadi. Demak, qadoqda sana bo'lmasa, tovarni kirimga olmaslik — sizning himoyangiz.

Kirim, ko'chirish va qoldiq hisobining umumiy tartibi ombor hisobini avtomatlashtirish maqolasida yozilgan.

FEFO javonda va tizimda qanday ishlaydi

FEFO ikki joyda bajariladi: dasturda va javonda. Faqat dasturda bo'lsa, xodim baribir qo'liga yaqin qutini oladi.

Dasturda bu shunday ko'rinadi. Sotuv yoki jo'natish hujjati tuzilganda tizim partiyani o'zi taklif qiladi — muddati eng yaqinini. Omborchi boshqasini tanlasa, sababini yozishi kerak. Bunday holatlar jurnalda qoladi va haftasiga bir marta ko'rib chiqiladi.

Javonda esa oddiy qoida ishlaydi: yangi partiya orqaga, eskisi oldinga. Kichik do'konda shuning o'zi yetadi. Katta omborda har bir partiyaning joyi belgilanadi va xodim tizim ko'rsatgan katakdan oladi.

Shartli misol. Omborda ikki partiya pishloq bor. Biri 10-noyabrda kelgan, muddati 20-dekabrgacha. Ikkinchisi 15-noyabrda kelgan, lekin muddati 5-dekabrgacha. FIFO bo'yicha birinchi partiya chiqardi va ikkinchisi muddatini o'tkazib yuborardi. FEFO esa ikkinchi partiyani birinchi chiqaradi.

Skaner bo'lsa, xato yanada kamayadi. Qadoqdagi shtrix-kod yoki markirovka kodida partiya va muddat bo'lsa, xodim qo'lda hech narsa kiritmaydi.

Restoran sovuq xonasida oshpaz yangi kelgan mahsulotni orqaga, eskisini oldinga surmoqda

Ogohlantirish: signal qachon chiqishi kerak

Ko'p tizimda ogohlantirish bitta raqam bilan qo'yiladi: «30 kun qoldi». Bu yetarli emas. Kuniga 50 dona sotiladigan tovar uchun 30 kun — juda ko'p vaqt. Haftasiga ikki dona sotiladigan tovar uchun esa kech.

Ogohlantirishni ikki o'lchov bilan quring.

Birinchisi — qolgan muddat ulushi. Tovarni uch zonaga bo'ling:

  • Yashil — muddatning yarmidan ko'pi qolgan. Hech narsa qilinmaydi.
  • Sariq — muddatning 20–50 foizi qolgan. Tovar kuzatuvga olinadi.
  • Qizil — 20 foizdan kam qolgan. Har kuni chora ko'riladi.

Chegaralarni tovar turiga qarab o'zgartiring. Sut mahsuloti bilan konserva bir xil yashamaydi.

Ikkinchisi — sotilib ulgurish. Formula oddiy: qoldiq ÷ kunlik o'rtacha sotuv = necha kunda sotiladi. Bu raqam muddat tugashigacha qolgan kundan katta bo'lsa, bir qismi albatta qoladi.

Hisob-kitob misoli: omborda 300 dona pechene bor. Kuniga o'rtacha 8 dona sotiladi. Muddat tugashiga 25 kun qolgan. 25 kunda taxminan 200 dona sotiladi, 100 donasi qoladi. Tizim aynan shu 100 donani hozir ko'rsatishi kerak, muddat o'tgandan keyin emas.

Ogohlantirish kimga borishini ham belgilang. Ro'yxat har kuni ertalab mas'ulga keladi: omborchiga, xarid menejeriga yoki do'kon boshqaruvchisiga. Hech kimga tegishli bo'lmagan signal tezda e'tiborsiz qoladi.

Tarmoqqa xos nozik joylar alohida maqolalarda bor. Ishlab chiqarishda xomashyo partiyasi tayyor mahsulotga bog'lanadi — bu sut va go'sht ishlab chiqarish hisobi maqolasida ko'rilgan. Seriya, markirovka va sovuq zanjir esa dorixona uchun ERP maqolasida yozilgan.

Sariq va qizil zonadagi tovar bilan nima qilinadi

Signal o'z-o'zidan pulni qaytarmaydi. Har bir zona uchun oldindan kelishilgan harakatlar bo'lishi kerak. Ularni arzonidan qimmatiga qarab tartiblang:

  1. Ko'rinadigan joyga chiqarish. Tovar javonning old qatoriga yoki kassa yoniga suriladi. Bu bepul.
  2. Boshqa nuqtaga ko'chirish. Bir filialda sekin sotilayotgan tovar boshqasida tez ketishi mumkin. Tashish xarajatini hisobga oling.
  3. Yetkazib beruvchiga qaytarish yoki almashtirish. Ko'p shartnomada qaytarish yoki almashtirish bandi bo'ladi. Odatda yetkazib beruvchi tovarni muddati tugashidan ancha oldin qaytarib oladi, shuning uchun bu qadam sariq zonada qilinadi.
  4. Chegirma. Muddati yaqin tovar alohida javonda, aniq belgi bilan sotiladi. Chegirma qizil zonada eng samarali.
  5. Ulgurji yoki to'plam sotuvi. Katta hajmni tez tugatish uchun.

Sotilmay qolgan qoldiqni tugatishning boshqa usullari sotilmayotgan qoldiqni tugatish maqolasida batafsil berilgan. U marketplace misolida yozilgan, lekin mantiq oflayn savdoga ham mos.

Bitta chegara qat'iy: muddat o'tgan kuni tovar sotuvdan chiqadi. Raqamli markirovkali tovarlarda buni endi kassa ham nazorat qiladi. Prezidentning 2025-yil 6-oktabrdagi PQ-296-son qaroriga ko'ra, 2026-yil 1-martdan muddati o'tgan bunday tovarlar savdosi «Asl belgisi» tizimi orqali avtomatik cheklanadi: kod skanerlanganda onlayn kassa chek chiqarmaydi. Majburiy markirovka qaysi tovar guruhlariga tegishli ekanini aslbelgisi.uz'da tekshiring — ro'yxat bosqichma-bosqich kengaymoqda.

Supermarket boshqaruvchisi muddati yaqin tovarlar uchun ajratilgan alohida javon yonida turibdi

Hisobdan chiqarish akti: muddati o'tgan tovar qanday yopiladi

Hisobdan chiqarish akti — tovar nima sababdan, qancha miqdorda va qaysi narxda qoldiqdan olib tashlanganini tasdiqlovchi hujjat. Akt bo'lmasa, tovar shunchaki «yo'qoladi». Keyin kamomad yoki o'g'irlikni muddat o'tishidan farqlab bo'lmaydi.

Aktda quyidagilar bo'lsin:

  • tovar, partiya raqami va yaroqlilik muddati;
  • miqdor va tannarx bo'yicha summa;
  • sabab kodi: muddat o'tgan, shikastlangan, saqlash sharoiti buzilgan;
  • komissiya: kamida ikki kishi, ulardan biri moddiy javobgar shaxs bo'lmagani ma'qul;
  • surat va tovar keyin qayerga ketgani (yo'q qilish, qayta ishlash, yetkazib beruvchiga qaytarish).

Tizimda akt tasdiqlanmaguncha qoldiq o'zgarmasin. Tasdiq huquqi omborchida emas, rahbar yoki buxgalterda bo'lishi kerak. Yo'q qilish tartibi va soliq oqibatlari tovar turiga bog'liq, ularni buxgalteringiz bilan aniqlang.

Akt — oxirgi qadam emas. Oy oxirida aktlar bo'yicha hisobot chiqaring: qaysi tovar, qaysi yetkazib beruvchi va qaysi nuqta eng ko'p hisobdan chiqdi. Ko'pincha sabab xaridda bo'ladi: tovar sotuv tezligidan ko'p olingan.

Hayotiy vaziyat: oyiga bir marta topiladigan yo'qotish

Shartli misol. Mahalladagi minimarket egasi har oy oxirida muddati o'tgan tovarni qo'lda yig'adi. Ro'yxat yuritilmaydi, tovar shunchaki chiqarib tashlanadi. Egasi yo'qotishni «oz-moz» deb hisoblaydi.

Bir oy davomida har bir chiqarilgan tovarni akt bilan yozib boring. Shunda manzara o'zgaradi. Yo'qotishning katta qismi uch-to'rt tovarga to'g'ri keladi va ular bir xil yetkazib beruvchidan katta hajmda olingan. Yechim — o'sha tovarlarni kichikroq partiyalarda tez-tez olish va qabulda qoldiq muddatni tekshirish.

Bu yerda gap dasturda emas, tartibda. Dastur faqat shu tartibni har kuni eslatib turadi.

Joriy etish: 7 qadamlik checklist

  1. Muddatli tovarlar ro'yxatini tuzing va kartasida «partiya majburiy» belgisini yoqing.
  2. Kirim hujjatiga partiya, ishlab chiqarilgan sana va yaroqlilik muddati maydonlarini qo'shing.
  3. Yetkazib beruvchilar bilan minimal qoldiq muddat va qaytarish shartini yozma kelishing.
  4. Sotuv va jo'natishda tizim FEFO bo'yicha partiyani o'zi taklif qilsin.
  5. Yashil, sariq va qizil zona chegaralarini tovar guruhlari bo'yicha belgilang.
  6. Har bir zona uchun harakat va mas'ulni yozib qo'ying.
  7. Hisobdan chiqarishni faqat akt bilan qiling va oyiga bir marta tahlil qiling.

Birinchi oyda hammasini qilish shart emas. 1, 2 va 7-qadamlar tezda yo'qotish qayerda ekanini ko'rsatadi. Hali ERP bo'lmasa, ularni oddiy Excel jadvalda ham boshlash mumkin: tovar, partiya, muddat, miqdor va hisobdan chiqish sababi.

Xulosa

Muddati o'tgan tovar — xodimning xatosi emas, jarayonning yo'qligi belgisi. Partiya hisobi har bir qutining qachon tugashini ko'rsatadi. FEFO uni o'z vaqtida chiqaradi. Ikki o'lchovli ogohlantirish chora ko'rish uchun vaqt beradi. Akt esa yo'qotishni ko'rinadigan qiladi va keyingi xaridni to'g'rilaydi. Bugundan boshlang: keyingi bir oy davomida hisobdan chiqqan har bir tovarni partiyasi va sababi bilan yozib boring.

Ko'p beriladigan savollar

Partiya hisobi har bir tovar uchun kerakmi?

Yo'q. Uni faqat muddati cheklangan yoki kelib chiqishini kuzatish zarur bo'lgan tovarlarga yoqing: oziq-ovqat, ichimlik, kosmetika, maishiy kimyo, dori va hokazo. Mix, idish yoki asbob uchun partiya hisobi faqat ishni sekinlashtiradi.

FEFO va FIFO o'rtasidagi farq nima?

FIFO bo'yicha birinchi kelgan tovar birinchi chiqadi. FEFO bo'yicha esa muddati birinchi tugaydigan tovar birinchi chiqadi. Kechroq kelgan partiyaning muddati qisqaroq bo'lishi mumkin, shuning uchun muddatli tovarda FEFO ishonchliroq.

Muddati yaqin tovar haqida ogohlantirishni qachon yoqish kerak?

Yagona raqam yo'q. Ikki narsaga qarang: muddatning necha foizi qolgani va qoldiq shu muddatda sotilib ulguradimi. Agar sotuv tezligi bo'yicha qoldiq muddat tugashidan oldin tugamasa, signal hozir chiqishi kerak.

Muddati o'tgan tovarni chegirma bilan sotsa bo'ladimi?

Yo'q. Iste'molchilar huquqlarini himoya qilish to'g'risidagi qonunning 11-moddasi muddati o'tgan tovarni qabul qilish va sotishni taqiqlaydi. Raqamli markirovkali tovarda esa kassa bunday tovarga chek chiqarmaydi. Chegirma faqat muddati hali tugamagan tovarga qo'llanadi. Muddati o'tgan tovar akt bilan hisobdan chiqariladi.

Muddatli tovar hisobingizni birga ko'rib chiqamizmi?

Kirimda partiya qanday yozilayotgani, ogohlantirish bor-yo'qligi va oyiga qancha tovar hisobdan chiqayotganini ko'rib, qaysi qadamdan boshlash foydali ekanini aytib beramiz.

Hisobni muhokama qilish →

Qayerdan boshlashni birga aniqlaymiz

DORA mutaxassisi bilan bepul konsultatsiya

Telegram'da yozish

Loyihangizni muhokama qilamiz

Raqamingizni qoldiring — mutaxassis siz bilan bog'lanadi.

Telegram orqali ariza qoldirish

Ma'lumotlaringiz faqat siz bilan bog'lanish uchun ishlatiladi.