Қисқа жавоб: СМС ва эмаил маркетинг янги мижоз олиш учун эмас, сиздан аллақачон харид қилган одамларни қайтариш учун ишлайди. Унга тўртта нарса керак: розилик билан йиғилган база, харид тарихи бўйича сегментлар, ҳар сегмент учун аниқ хабар ва назорат гуруҳи билан ўлчаш. Ҳаммага бир хил аксия юбориш одатда пулни ҳам, мижознинг ишончини ҳам йўқотади.
Қайта сотув бизнес учун маркетинг тизимининг энг арзон бўғини. Реклама янги одамни олиб келади. Рассилка эса у одамни иккинчи, учинчи марта қайтаради. Бу мақолада амалий қисм: қачон ишлайди, базани қандай қонуний йиғиш, қайси хабарни кимга ва қачон юбориш, натижани қандай ҳисоблаш.
СМС ва эмаил қачон ишлайди, қачон йўқ
Рассилка такрорий харид табиий бўлган жойда яхши ишлайди. Масалан, косметика, дорихона, гўзаллик салони, клиника, автосервис, кафе, болалар маҳсулотлари, курслар. Бундай бизнесда мижоз яна келади. Савол фақат — сизга қайтадими ёки қўшнига.
Уч ҳолатда рассилка деярли натижа бермайди:
- Харид бир марталик. Квартира ёки тўй зали каби маҳсулотда қайта сотув имконияти кам. Бундай жойда тавсия сўраш фойдалироқ.
- Базада фақат рақам бор. Ким нима ва қачон олгани номаълум бўлса, сегмент қилиб бўлмайди.
- Маҳсулот ва сервис заиф. Мижоз норози бўлиб кетган бўлса, хабар уни қайтармайди, фақат эслатади.
Икки каналнинг роли ҳар хил. СМС қисқа ва тезкор: буюртма тайёр, ёзилиш эртага, бонус куяди. Эмаил узун: каталог, янги коллексия, фойдали қўлланма. Ўзбекистонда кўп мижоз учун асосий алоқа — телефон рақами, эмаил манзилини эса кам одам қолдиради. Шунинг учун эмаил кўпроқ B2B ва онлайн савдода ўзини оқлайди.
Базани қонуний йиғиш: розилик ва сақлаш
Исм, телефон рақами, харидлар тарихи — булар шахсга доир маълумот. Улар билан ишлашни "Шахсга доир маълумотлар тўғрисида"ги ЎРҚ-547-сон қонун тартибга солади. Унинг 21-моддасига кўра, розилик ҳар қандай шаклда берилиши мумкин, фақат уни кейинчалик исботлаш имкони бўлиши керак. Мижоз розиликни қандай шаклда берган бўлса, худди шундай ёки ёзма шаклда қайтариб олади.
Шунингдек ўқинг Мижозлар базаси жим ётибдими? «Ухлаб қолган» лид ва мижозларни қайта фаоллаштиришРеклама СМС учун қўшимча талаблар бор. Президентнинг 2026-йил 15-июлдаги ПҚ-265-сон қарорига кўра, 2026-йил 1-ноябрдан:
- реклама СМС фақат қабул қилувчининг ёзма ёки электрон розилиги олингандан кейин юборилади;
- реклама қўнғироқлари ва хабарларини соат 18:00 дан 09:00 гача тарқатиш тақиқланади;
- алоқа операторлари абонент сўровига кўра реклама қўнғироқлари ва хабарларини тўлиқ ёки қисман блоклайди;
- реклама қўнғироқлари ва СМС юбориш хизматини кўрсатадиган компаниялар бу хизматни фақат ахборот тизимини шахсга доир маълумотлар базалари давлат реестрида рўйхатдан ўтказгандан кейин кўрсатади.
Амалий хулоса: СМС провайдерини танлаганда у реестрда рўйхатдан ўтганини сўранг. Талаблар бузилса, бу реклама ва шахсга доир маълумотлар тўғрисидаги қонунчиликни бузиш деб баҳоланади.
Яна бир савол — маълумот қаерда сақланади. Қонуннинг 27¹-моддаси 2026-йил мартида (ЎРҚ-1125) ўзгарди. Энди Ўзбекистонда сақлаш мажбурияти фақат биометрик ва генетик маълумотларга ҳамда алоқа операторлари абонентларининг маълумотларига тегишли. Исм, телефон ва харидлар тарихини хориждаги серверда сақлаш қонундаги шартлардан бири бажарилса мумкин: масалан, маълумот борадиган давлат тенг даражада ҳимоя беради деб тан олинган бўлса. Бундай давлатлар рўйхатини Вазирлар Маҳкамаси тасдиқлайди. Хорижий CRM ёки эмаил сервисини танлашдан олдин унинг серверлари қайси давлатда эканини текширинг.
Амалда розиликни олишнинг тўрт жойи бор:
- Касса. Карточка ёки чекдаги алоҳида катакча: "Аксия ва янгиликлар ҳақида СМС олишга розиман".
- Сайт ва онлайн буюртма. Олдиндан белгиланмаган алоҳида катакча.
- Telegram бот. Рўйхатдан ўтишда "Хабарномалар олиш" тугмаси.
- Садоқат дастури. Картага ёзилиш шакли ичида.
Ҳар розилик учун уч нарсани сақланг: сана, канал ва матн. Ҳар реклама хабарида обунадан чиқиш йўли бўлсин. Масалан, жавоб коди ёки ҳавола. Бу мақола юридик маслаҳат эмас. Рассилкани бошлашдан олдин ҳужжатларни юрист билан текширинг.

Сегментлар: кимга нима ёзиш керак
Бутун базага битта хабар — энг қиммат хато. Сегмент учун мураккаб тизим керак эмас. Учта савол етарли: охирги харид қачон бўлган, неча марта харид қилган, қанча пул сарфлаган.
- Янги — Қандай аниқланади: 1 та харид, 30 кундан кам; Асосий хабар: Раҳмат, фойдаланиш бўйича маслаҳат, иккинчи харидга сабаб
- Фаол — Қандай аниқланади: Бир неча харид, охиргиси яқинда; Асосий хабар: Янги маҳсулот, ёпиқ аксия, чегирмасиз
- Қимматли — Қандай аниқланади: Харид суммаси бўйича энг юқори 10–20%; Асосий хабар: Шахсий таклиф, олдиндан брон, ходимдан қўнғироқ
- Ухлаб қолган — Қандай аниқланади: Одатий харид оралиғидан 2 баробар узоқ вақт йўқ; Асосий хабар: Қайта фаоллаштириш: "соғиндик" ва аниқ сабаб
- Йўқотилган — Қандай аниқланади: Жуда узоқ вақт харид йўқ, хабарларга жавоб йўқ; Асосий хабар: Битта охирги таклиф, кейин рассилкадан чиқариш
"Одатий харид оралиғи" ҳар бизнесда ҳар хил. Кофе учун бу бир неча кун, сартарошхона учун бир ой, автосервис учун ярим йил. Уни ўз маълумотингиздан ҳисобланг: икки харид орасидаги ўртача кунлар.
Сегментлар учун маълумот CRM ёки касса дастурида бўлиши керак. Мурожаатлар қандай қилиб битта базага тушиши лидларга ишлов бериш тизими мақоласида кўрилган. Харидлар тарихи CRM'га автоматик келиши учун ҳисоб тизими билан боғланиш керак. Бу ERP ва CRM интегратсияси мавзуси.
Хабар турлари: транзаксион, эслатма, промо, қайта фаоллаштириш
Хабарлар тўрт турга бўлинади. Уларнинг мақсади ҳам, вақти ҳам ҳар хил.
- Транзаксион — Мисол: Буюртма қабул қилинди, тайёр, йўлда; Қачон юборилади: Ҳодиса пайтида, автоматик; Канал: СМС, бот
- Эслатма — Мисол: Ёзилиш эртага соат 11:00 да, бонус 5 кунда куяди; Қачон юборилади: Ҳодисадан 1 кун ёки бир неча соат олдин; Канал: СМС, бот
- Промо — Мисол: Янги коллексия, мавсумий аксия; Қачон юборилади: Режа бўйича, сегментга; Канал: Эмаил, СМС, бот
- Қайта фаоллаштириш — Мисол: Узоқ вақт келмаган мижозга шахсий таклиф; Қачон юборилади: Сегментга ўтганда, автоматик; Канал: СМС, эмаил
Транзаксион ва эслатма хабарлари хизматнинг бир қисми. Улар мижозга фойда беради ва энг кўп ўқилади. Промо матни уларга аралаштирилса, мижоз муҳим хабарни ҳам реклама деб қабул қила бошлайди. Уларни алоҳида юборинг.
Яхши СМС уч қисмдан иборат: ким ёзяпти, нима таклиф, қачонгача. Масалан: "Салон Н: Дилноза, 3 ойдан бери келмадингиз. 31-октябргача соч парваришига 15% чегирма. Ёзилиш: қисқа ҳавола". Исм, аниқ муддат ва битта ҳаракат. Ортиқча сўз йўқ.
Частота ва юбориш вақти
Частота учун универсал меъёр йўқ. Мезон — мижознинг реаксияси. Учта кўрсаткични кузатинг: обунадан чиқишлар, шикоятлар ва жавобсиз қолган хабарлар улуши. Булар ўса бошласа, частота ёки сегмент нотўғри.
Амалий қоидалар:
- Реклама СМС — 09:00 дан 18:00 гача. 2026-йил 1-ноябрдан бу қонун талаби. Лекин кечки реклама СМС ундан олдин ҳам мижознинг ғашига тегарди.
- Битта мижозга бир кунда битта реклама хабари. Икки канал бўлса ҳам.
- Сегментни торайтиринг, частотани эмас. Ҳаммага ҳафтада бир марта ёзишдан кўра, керакли 20% га ўз вақтида ёзиш яхшироқ.
- Рамазон, байрамлар ва маош кунларини ҳисобга олинг. Мавсумий режани олдиндан тузинг.
Эмаил учун техник талаблар ҳам бор. Гмаил манзилларига кунига 5 000 дан ортиқ хат юборадиганлардан Гмаил СПФ, ДКИМ ва DMARC созламаларини, бир босишда обунадан чиқишни ва спам шикоятларини 0,3% дан паст ушлашни талаб қилади (тавсия — 0,1% дан паст). Бу талаблар бажарилмаса, хатлар "Спам" папкасига тушади ёки умуман етиб бормайди.
Натижани ўлчаш: назорат гуруҳи билан ҳисоб
Асосий хато — рассилкадан кейин харид қилганларнинг барчасини рассилка натижаси деб ҳисоблаш. Бу одамларнинг бир қисми хабарсиз ҳам келарди. Ҳақиқий натижани кўриш учун назорат гуруҳи керак.
Тартиб оддий. Сегментдан тасодифий 10% ни ажратинг ва уларга хабар юборманг. 14 кундан кейин икки гуруҳнинг харид улушини солиштиринг.
Шартли мисол. Рақамлар ўйлаб топилган, ўз маълумотингизни қўйинг. Косметика дўконининг "ухлаб қолган" сегментида 800 мижоз бор. 80 таси назорат гуруҳига ўтади, 720 тасига 10% чегирмали СМС кетади.
- Мижозлар — Хабар олганлар: 720; Назорат гуруҳи: 80
- 14 кунда харид қилганлар — Хабар олганлар: 36 (5%); Назорат гуруҳи: 2 (2,5%)
Қўшимча харидлар: (5% − 2,5%) × 720 = 18 та. Ўртача чек 250 000 сўм, маржа 30%. Қўшимча ялпи фойда: 18 × 75 000 = 1 350 000 сўм.
Харажатлар. СМС нархини провайдерингиздан олинг. Бу ерда шартли равишда 200 сўм: 720 × 200 = 144 000 сўм. Чегирма эса хабар олган барча 36 харидорга берилди: 36 × 25 000 = 900 000 сўм. Соф натижа: 1 350 000 − 144 000 − 900 000 = 306 000 сўм.
Хулоса: кампания фойдали, лекин чегирма натижанинг катта қисмини еб қўйди. Кейинги сафар 10% ўрнига совға ёки 5% синаб кўриш мумкин. Бу кўрсаткичлар умумий ҳисоботга қандай қўшилиши маркетинг KPI'лари мақоласида кўрилган.

Telegram бот билан солиштириш
Ўзбекистонда Telegram бот кўп бизнес учун СМСЪнинг рақобатчиси. Лекин улар ҳар хил вазифани бажаради.
- Кимга етади — СМС: Рақами бор деярли ҳар кимга; Эмаил: Эмаил манзили берганларга; Telegram бот: Ботни ўзи ишга туширганларга
- Хабар нархи — СМС: Ҳар бир СМС учун тўлов; Эмаил: Сервис тарифи бўйича, одатда арзон; Telegram бот: Одатий ҳажмда Telegram пул олмайди
- Формат — СМС: Қисқа матн; Эмаил: Узун матн, расм, каталог; Telegram бот: Матн, расм, тугмалар, буюртма
- Икки томонлама алоқа — СМС: Чекланган; Эмаил: Жавоб хати; Telegram бот: Тўлиқ: савол, буюртма, тўлов
- Асосий хавф — СМС: Ғашга тегиш, розилик талаби; Эмаил: Спам папкаси; Telegram бот: Мижоз ботни блоклаши
Бот фақат ўзи билан суҳбатни бошлаган одамга ёза олади. Бот хабарлари учун Telegram пул олмайди. Фақат сониясига тахминан 30 тадан тезроқ оммавий юбориш пуллик. Шунинг учун у мавжуд фаол мижозлар билан алоқа учун кучли. Транзаксион хабарлар ва эслатмалар учун бот СМСЪдан арзонроқ бўлиши мумкин. Лекин базанинг бир қисми ботга ҳеч қачон кирмайди. Улар учун СМС захира канал бўлиб қолади.
Кўп учрайдиган хатолар
- Сотиб олинган база. Бу розилик талабига зид. Натижада шикоятлар кўпаяди ва абонентлар оператор орқали рекламангизни блоклайди.
- Фақат чегирма. Мижоз чегирмани кутишга ўрганади ва тўлиқ нархда харид қилмай қўяди.
- Имзосиз хабар. Қисқа номаълум рақамдан "Аксия! 50%" — фирибгарликка ўхшайди.
- Битта ҳавола ҳамма канал учун. Натижани ажратиш учун ҳар кампанияга алоҳида белги қўйинг.
- Обунадан чиқишни қийинлаштириш. Мижоз барибир чиқади, фақат шикоят билан.
- Назорат гуруҳисиз ҳисобот. Натижа доим яхши кўринади ва қарорлар хато бўлади.
Рассилка мижозни ушлаб қолишнинг битта воситаси. Тўлиқ тизим — садоқат дастури, сервис ва такрорий харид — мижозни қайтариш ва садоқат дастури мақоласида.
Ишга тушириш checklisti
- ☐ Базада розилик санаси, канали ва матни сақланади
- ☐ Касса, сайт ва ботда алоҳида розилик катакчаси бор
- ☐ Мижозлар 5 та сегментга бўлинган
- ☐ Транзаксион ва эслатма хабарлари автоматик кетади
- ☐ Реклама хабарлари 09:00–18:00 оралиғида режалаштирилган
- ☐ Ҳар реклама хабарида обунадан чиқиш йўли бор
- ☐ CRM ва эмаил сервиси маълумотни қайси давлатда сақлаши текширилган
- ☐ СМС провайдери давлат реестрида рўйхатдан ўтган
- ☐ Эмаил учун СПФ, ДКИМ ва DMARC созланган
- ☐ Ҳар кампанияда 10% назорат гуруҳи ажратилади
Бугун битта қадамдан бошланг: базангиздан охирги харидидан бери одатий оралиқдан 2 баробар кўп вақт ўтган мижозларни ажратинг ва уларни сананг.
Кўп бериладиган саволлар
Мижозга реклама СМС юбориш учун розилик керакми?
Ҳа. Президентнинг 2026-йил 15-июлдаги ПҚ-265-сон қарорига кўра, 2026-йил 1-ноябрдан реклама СМС фақат қабул қилувчининг ёзма ёки электрон розилиги олингандан кейин юборилади. Шу санадан реклама қўнғироқлари ва хабарларини соат 18:00 дан 09:00 гача тарқатиш тақиқланади. Шахсга доир маълумотлар тўғрисидаги қонун ҳам маълумотга ишлов бериш учун розиликни асосий шарт қилиб қўяди. Аниқ ҳолатингизни юрист билан текширинг.
Телефон рақами чек ёки буюртмадан олинган бўлса, унга аксия юборса бўладими?
Рақам буюртмани етказиш учун олинган бўлса, у шу мақсадда ишлатилади. Аксия юбориш учун алоҳида розилик олинг: кассада, сайтдаги формада ёки ботда белгиланадиган алоҳида катакча билан. Розилик қачон ва қаерда олинганини базада сақланг.
Мижозга ойига неча марта хабар юбориш нормал?
Универсал рақам йўқ. Транзаксион ва эслатма хабарлари керак бўлганда юборилади. Реклама хабарлари учун ойига 2–4 тадан бошлаб, обунадан чиқиш ва шикоятлар улушини кузатинг. Бу улуш ўса бошласа, частотани камайтиринг ёки сегментни торайтиринг.
СМС, эмаил ёки Telegram бот — қайси бирини танлаш керак?
СМС деярли ҳар бир телефонга етади ва қисқа, муҳим хабарлар учун қулай. Эмаил узун матн, расм ва каталог учун арзон канал. Telegram бот фақат ботни ўзи ишга туширган мижозларга ёза олади, лекин унда тугма, буюртма ва жавоб битта ойнада. Кўп бизнесга икки канал комбинатсияси мос келади.
Мижозлар базангиздан қайта сотувни тизимга келтирамизми?
Базангиздаги сегментларни бирга кўриб чиқамиз, биринчи 3–4 та автоматик хабар ссенарийсини ва натижани назорат гуруҳи билан ўлчаш тартибини таклиф қиламиз.