Қисқа жавоб: call tracking (колтрекинг) — ҳар реклама каналига алоҳида телефон рақами бериб, қайси канал қўнғироқ келтирганини аниқлаш. Оддий вариантда ҳар каналга битта доимий рақам берилади. Мураккаб вариантда сайтга кирган ҳар ташрифчига махсус тўпламдан вақтинчалик рақам кўрсатилади. Қўнғироқ манбаси билан бирга CRM'га тушади ва кейин сотув билан боғланади. Қуйида рақам турлари, оффлине рекламани кузатиш, ўлчанадиган кўрсаткичлар, созлаш босқичлари ва типик хатолар бор.
Телефон Ўзбекистонда асосий савдо каналларидан бири. Кўп мижоз форма тўлдирмайди. У ё қўнғироқ қилади, ё Telegram'га ёзади. Шунинг учун қўнғироқларни ҳисобга олмайдиган маркетинг тизими бюджетнинг катта қисмини "кўр" сарфлайди.
Call tracking нима ва УТМЪдан фарқи
УТМ белгилари сайт трафигини белгилайди. Мижоз ҳаволага босади, сайтга киради ва аналитика унинг манбасини кўради. Қандай қўйилиши УТМ, ГА4 ва Yandex Метрика мақоласида ёзилган.
Муаммо шундаки, қўнғироқда ҳавола йўқ. Мижоз сайтдаги рақамни кўради ва телефонини олади. Ёки билборддаги рақамни ёзиб олади ва кечқурун қўнғироқ қилади. Аналитика бу ҳаракатни кўрмайди. CRM'да эса манба майдони бўш қолади ёки "телефон" деб ёзилади.
Call tracking шу бўшлиқни ёпади. Қўнғироқ қайси рақамга келгани манбани айтади. Рақам манбага олдиндан боғланган бўлади.
Менежер "бизни қаердан билдингиз?" деб сўраши ҳам фойдали. Лекин бу усул аниқ эмас. Мижоз кўпинча эсламайди ёки "Instagram'дан" деб қўя қолади. Менежер эса банд пайтда сўрашни унутади.
Статик ва динамик рақамлар: қайси бири қачон
Колтрекингнинг икки тури бор.
Шунингдек ўқинг Мижозлар базаси жим ётибдими? «Ухлаб қолган» лид ва мижозларни қайта фаоллаштиришСтатик колтрекинг. Ҳар каналга битта доимий рақам берилади. Билбордга битта, радиога бошқа, Instagram профилига учинчи рақам. Қўнғироқ қайси рақамга келса, манба шу. Созлаш осон ва арзон. Камчилиги: канал ичидаги фарқни кўрмайсиз. Масалан, Google'даги қайси кампания ёки калит сўз қўнғироқ келтирганини билмайсиз.
Динамик колтрекинг. Сайтга скрипт қўйилади. У ҳар янги ташрифчига тўпламдан битта рақам кўрсатади ва шу ташрифнинг УТМ белгилари, кампанияси ва калит сўзини эслаб қолади. Мижоз қўнғироқ қилганда тизим рақам бўйича ташрифни топади. Натижада қўнғироқ аниқ кампанияга ёзилади.
Рақамлар тўплами. Динамик колтрекинг учун бир нечта рақамдан иборат тўплам керак. Унинг ҳажми бир вақтда сайтда турган ташрифчилар сонига боғлиқ. Рақам кам бўлса, икки ташрифчига бир хил рақам тушади ва манба чалкашади. Кўп бўлса, ортиқча тўлов қиласиз. Сервислар одатда ҳажмни трафикка қараб ҳисоблаб беради. Биринчи ойда рақам етмай қолган ҳолатлар бўйича ҳисоботни текширинг.
- Нимани кўрсатади — Статик: Канал; Динамик: Канал, кампания, калит сўз, саҳифа
- Қаерда ишлайди — Статик: Оффлине ва онлайн; Динамик: Фақат сайт
- Рақамлар сони — Статик: Канал сони бўйича; Динамик: Трафикка қараб тўплам
- Кимга мос — Статик: Кичик бизнес, оффлине реклама; Динамик: Сайтга бир нечта пуллик каналдан трафик келса
Кўп бизнесга аралаш схема мос келади: оффлине каналларга статик рақам, сайтга динамик рақам.

Оффлине реклама ва Telegram: алоҳида рақам билан кузатиш
Билборд, радио, газета, флаер, транспортдаги реклама — буларнинг ҳаммасини статик рақам билан кузатса бўлади. Ҳар каналга ўз рақами берилади. Катта каналда ҳатто ҳар жойга алоҳида рақам қўйиш мумкин. Масалан, икки тумандаги икки билбордга икки хил рақам.
Бир нечта амалий қоида:
- Рақам осон эслансин. Билборддаги рақамни одам ҳайдаб кетаётганда ўқийди. Такрорланувчи рақамлар ёки таниш шаҳар коди яхшироқ.
- Кампания тугагач рақамни ўчирманг. Флаер ва журнал ойлаб қўлда юради. Эски рақамга келган қўнғироқ асосий линияга йўналтирилсин ва ҳисоботда алоҳида кўринсин.
- Рақам ким номига расмийлаштирилганини текширинг. Виртуал рақамлар провайдер ёки алоқа оператори билан шартнома асосида берилади. Рақам компания номида бўлсин, ходим ёки агентлик номида эмас.
Telegram масаласи. Кўп мижоз рақамни сақлаб олади ва қўнғироқ ўрнига Telegram'дан ёзади. Виртуал рақамда кўпинча Telegram аккаунти бўлмайди, шунинг учун бундай ёзув йўқолади. Ечим: рекламада рақам ёнида Telegram контактини ҳам аниқ кўрсатинг. Telegram мурожаатлари манбасини эса старт параметрли бот ҳаволаси ва биринчи жавобдаги савол билан ёзинг.
Нимани ўлчаш керак: тўрт асосий кўрсаткич
Қўнғироқлар сонининг ўзи кам нарса айтади. Муҳими — қайси қўнғироқ мақсадли ва қайси бири сотувга айланди.
Мақсадли қўнғироқ қоидасини олдиндан ёзинг. Масалан: янги рақамдан, 30 сониядан узун, эски мижоз ёки етказиб берувчи эмас. Такрор қўнғироқлар битта мурожаат деб саналади.
Тўрт асосий кўрсаткич:
- Канал бўйича қўнғироқлар — ҳар манбадан нечта мақсадли қўнғироқ келди.
- Ўтказиб юборилган қўнғироқлар улуши = жавобсиз қўнғироқлар / барча қўнғироқлар × 100%.
- Қўнғироқ нархи = канал харажати / мақсадли қўнғироқлар сони.
- Қўнғироқдан сотувга конверсия = сотувлар / мақсадли қўнғироқлар × 100%.
Шартли мисол (рақамлар ўйлаб топилган, фақат ҳисоблаш тартибини кўрсатиш учун), қурилиш моллари дўкони, бир ой:
- Instagram — Харажат, млн сўм: 6; Қўнғироқ: 150; Ўтказиб юборилган: 30 (20%); Сотув: 6; Қўнғироқ нархи, минг сўм: 40; Конверсия: 4%; Сотув нархи, млн сўм: 1,0
- Google қидирув — Харажат, млн сўм: 5; Қўнғироқ: 80; Ўтказиб юборилган: 8 (10%); Сотув: 8; Қўнғироқ нархи, минг сўм: 62,5; Конверсия: 10%; Сотув нархи, млн сўм: 0,63
- Билборд — Харажат, млн сўм: 9; Қўнғироқ: 60; Ўтказиб юборилган: 15 (25%); Сотув: 3; Қўнғироқ нархи, минг сўм: 150; Конверсия: 5%; Сотув нархи, млн сўм: 3,0
Мисолни соддалаштириш учун жавобсиз қолган қўнғироқлар ҳам саналган: улар ҳам янги рақамлардан келган потенсиал мижозлар.
Қўнғироқ нархига қаралса, Instagram энг арзон. Сотув нархига қаралса, Google қидирув энг самарали. Билбордда эса ҳар тўртинчи қўнғироқ жавобсиз қолган. Бу рекламанинг эмас, телефонни кўтаришнинг муаммоси. Канални ўчиришдан олдин жавобсиз қўнғироқларни камайтириб кўриш керак.
Кейинги қадам — сотувни кассадаги пул ва канал харажати билан битта занжирга улаш. Бу рекламадан кассагача бўлган сквозная аналитика мақоласида батафсил кўрилган.

Қўнғироқни CRM битимига боғлаш
Колтрекинг қўнғироқ манбасини билади. Сотув эса CRM'да. Иккаласи уланмаса, юқоридаги жадвалнинг охирги уч устуни бўш қолади.
Боғлаш тартиби:
- Қўнғироқ автоматик битим очсин. Янги рақамдан қўнғироқ келганда CRM'да лид ёки битим яратилади. Манба, кампания ва рақам майдонлари колтрекингдан тўлдирилади.
- Такрорни бирлаштиринг. Шу рақамдан очиқ битим бўлса, янги битим очилмасин. Қўнғироқ мавжуд битимга қўшилсин.
- Жавобсиз қўнғироқ ҳам вазифа бўлсин. Ўтказиб юборилган қўнғироқ учун масъул менежерга қайта қўнғироқ вазифаси тушсин. Муддатни белгиланг, масалан 15 дақиқа. Лидга жавоб бериш стандарти лидларга ишлов бериш тизими мақоласида ёзилган.
- Битим натижа билан ёпилсин. Сотув бўлдими, суммаси қанча, рад этилган бўлса сабаби нима. Бусиз конверсияни ҳисоблаб бўлмайди.
Суҳбат ёзуви. Кўп колтрекинг сервислари ва телефониялар суҳбатни ёзиб олади. Ёзувдан уч нарса учун фойдаланилади. Биринчиси — мижоз нимани сўраганини ва нега сотиб олмаганини эшитиш. Иккинчиси — "лид сифатсиз" деган низони ҳал қилиш. Учинчиси — менежер ишини баҳолаш. Суҳбат сифатини қандай мезонлар билан текшириш мижозга хизмат кўрсатиш стандарти мақоласида бор.
Шахсга доир маълумотлар. Телефон рақами ва суҳбат ёзуви шахсга доир маълумот ҳисобланади. Автожавобда ёки суҳбат бошида мижозни ёзиб олинаётгани ҳақида огоҳлантиринг. Ёзувларга фақат керакли ходимлар кирсин. Сақлаш муддатини белгиланг. 2026-йил 26-мартда "Шахсга доир маълумотлар тўғрисида"ги қонунга (ЎРҚ-547) ўзгартириш киритилди. Энди кўп турдаги маълумотни хорижда сақлаш мумкин, лекин фақат белгиланган шартлардан бири бажарилса. Биометрик ва генетик маълумотлар ҳамда Ўзбекистондаги алоқа операторлари абонентларининг маълумотлари эса аввалгидек мамлакат ичида сақланиши керак. Колтрекинг рақамлари алоқа оператори орқали берилади, шунинг учун бу чеклов сизнинг схемангизга ҳам тегишли бўлиши мумкин. Хорижий сервисни танлашдан олдин буни юрист билан текширинг.
Созлаш босқичлари
- Каналлар рўйхатини тузинг. Қайси онлайн ва оффлине каналларда телефон рақами кўрсатилади.
- Схемани танланг. Оффлине каналларга статик рақам, сайтга керак бўлса динамик рақам.
- Рақамларни олинг ва йўналтиринг. Ҳаммаси битта линияга ёки офис телефониясига келсин. Менежер қўнғироқ қайси каналдан эканини жавоб беришдан олдин кўрса яхши.
- Сайтга скрипт қўйинг. Скрипт барча саҳифалардаги рақамни алмаштиришини ва мобил версияда "қўнғироқ қилиш" тугмаси ҳам янги рақамга боғланганини текширинг.
- CRM билан интегратсия қилинг. Манба майдонлари, автоматик битим, такрорни бирлаштириш ва жавобсиз қўнғироқ вазифаси.
- Қўнғироқларни реклама тизимларига қайтаринг. Масалан, Yandex Метрика қўнғироқлар юкланишини қабул қилади: қўнғироқ вақти, давомийлиги, жавобсиз бўлгани ва биринчи марта қўнғироқ қилгани белгиланади. Динамик қўнғироқ ташрифга боғланади, статик қўнғироқ боғланмайди. Шунда реклама кабинети фақат сайт формаларини эмас, қўнғироқларни ҳам кўради.
- Икки ҳафта синаб кўринг. Ҳар канал рақамига ўзингиз қўнғироқ қилинг ва CRM'да тўғри манба билан тушганини текширинг.
Типик хатолар
- Сайтда рақам алмашмайди. Скрипт фақат битта саҳифада ишлайди ёки мобил тугма эски рақамга боғланган.
- Ҳамма қўнғироқ бирдек саналади. Эски мижоз, етказиб берувчи ва спам ҳам реклама натижасига ёзилади.
- Рақамлар тўплами кичик. Икки ташрифчига бир рақам тушади ва манба нотўғри ёзилади.
- Жавобсиз қўнғироққа ҳеч ким қайтмайди. Реклама қўнғироқ келтиради, лекин пул шу ерда йўқолади.
- Битим натижаси ёзилмайди. Қўнғироқ бор, сотув билан боғланмайди.
- Эски рақам ўчирилган. Ойлаб юрган флаердан келган мижоз "абонент мавжуд эмас" эшитади.
- Telegram'даги мурожаатлар унутилади. Қўнғироқ ҳисоботида канал кучсиз кўринади, аслида мижозлар унга ёзган.
Checklist: қўнғироқлар аналитикаси ишлаяптими
- ☐ Ҳар реклама каналида алоҳида рақам ёки динамик рақам бор
- ☐ Мақсадли қўнғироқ қоидаси ёзилган
- ☐ Ҳар қўнғироқ CRM'га манба билан тушади
- ☐ Такрор қўнғироқ янги битим очмайди
- ☐ Жавобсиз қўнғироқ улуши ҳар ҳафта кузатилади ва қайта қўнғироқ муддати белгиланган
- ☐ Битимларда натижа ва сумма ёзилади
- ☐ Мижоз суҳбат ёзиб олинаётганидан огоҳлантирилади
- ☐ Кампания тугагач эски рақамлар асосий линияга йўналтирилади
- ☐ Канал бўйича қўнғироқ нархи ва сотув нархи ҳар ой солиштирилади
6 тадан кам банд белгиланган бўлса, аввал жавобсиз қўнғироқлар ва CRM билан боғлашдан бошланг. Бу икки жойда пул энг тез йўқолади.
Кўп бериладиган саволлар
Call tracking учун алоҳида сервис керакми ёки CRM етадими?
Статик колтрекинг учун кўпинча виртуал рақамлар ва телефонияси бор CRM етади: ҳар рақамга канал номи берилади ва қўнғироқ шу белги билан тушади. Динамик колтрекинг учун эса сайтга скрипт қўядиган ва рақамлар тўпламини бошқарадиган сервис керак. Танлашдан олдин сервис CRM'ингиз билан интегратсия қилинишини ва ёзувлар қаерда сақланишини сўранг.
Кичик бизнесга динамик колтрекинг керакми?
Ҳар доим эмас. Агар сайт ойига бир неча юз ташриф олса ва қўнғироқлар асосан билборд, Instagram ёки битта реклама каналидан келса, ҳар каналга алоҳида статик рақам етади. Динамик рақамлар сайтга бир нечта пуллик каналдан трафик келганда ва кампания ёки калит сўз даражасида фарқни кўриш керак бўлганда ўзини оқлайди.
Қўнғироқларни ёзиб олиш қонунийми?
Телефон рақами ва суҳбат ёзуви шахсга доир маълумот, шунинг учун ёзиб олишга «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги қонун талаблари татбиқ этилади. Амалда бу шундай кўринади: суҳбат бошида мижоз ёзиб олинаётганидан огоҳлантирилади, ёзувларга фақат керакли ходимлар киради ва сақлаш муддати белгиланади. 2026-йил 26-мартда қонунга ўзгартириш киритилиб, маълумотни хорижда сақлаш шартлари янгиланди. Шунинг учун сервис серверлари қаерда туришини юрист билан текширинг.
Мижоз рекламани кўриб, Telegram'га ёзса, бу қандай ҳисобланади?
Call tracking фақат телефон қўнғироқларини ушлайди. Telegram мурожаатлари учун ҳар рекламага алоҳида старт параметрли бот ҳаволаси ва биринчи жавобда манбани сўраш ишлатилади. Иккала оқим ҳам CRM'даги битта манба майдонига ёзилса, каналларни бирга солиштириш мумкин.
Қўнғироқларингиз қайси рекламадан келаётганини бирга аниқлаймизми?
Ҳозирги телефон рақамларингиз, реклама каналлари ва CRM'даги манба майдонини кўриб чиқамиз ва бизнесингизга мос колтрекинг схемасини танлаймиз.