Қисқа жавоб: marketplace'да сотиш учун ЯТТ, МЧЖ ёки айрим ҳолларда ўзини ўзи банд қилган шахс мақоми керак. Кичик айланмада одатда айланмадан олинадиган солиқ тўланади, чегарадан ошганда ҚҚС ва фойда солиғига ўтилади. 2026 йилда бу чегара ўзгарди. Энг кўп учрайдиган хато эса солиқни платформа ўтказиб берган пулдан ҳисоблаш. Платформа комиссионер сифатида сотса, солиқ харидор тўлаган тўлиқ суммадан олинади.
Бу мақола marketplace'да тизимли сотиш бўйича асосий қўлланманинг бир қисми. Бу ерда фақат солиқ ва ҳужжатлар.
Муҳим: бу солиқ маслаҳати эмас. Рақамлар қонун ҳужжатлари ва солиқ нашрлари асосида, 2026 йил октябр ҳолатига кўра берилган. Қоидалар тез-тез ўзгаради, шунинг учун ҳар бир қарордан олдин ўз ҳолатингизни бухгалтер билан текширинг.
Қайси шакл: ЯТТ, МЧЖ ёки ўзини ўзи банд
- Ўзини ўзи банд — Кимга мос: Бир киши, кичик ҳажм, синов босқичи; Нимани текшириш керак: Фаолият тури рўйхатда борми, платформа қабул қиладими
- ЯТТ — Кимга мос: Якка сотувчи, оила ёрдамида ишлайдиган бизнес; Нимани текшириш керак: Солиқ ставкаси, айланма чегараси, ҳисоб рақам
- МЧЖ — Кимга мос: Шериклар бор, катта айланма, ҚҚСли харидорлар; Нимани текшириш керак: Бухгалтерия юритиш, ҚҚС режими
Ўзини ўзи банд қилганлар. гов.узъдаги рўйхатга кўра, 2026 йил 1 январдан амал қиладиган фаолият турлари орасида "электрон савдо майдончасида товарларни чакана сотиш" ва илгари фойдаланилган товарларни сотиш бор. Лекин платформа ўз офертасида бу мақомни қабул қиладими, алоҳида текширинг. Рўйхатдан ўтиш солиқ иловаси ёки шахсий кабинет орқали бепул.
ЯТТ — бир киши сотадиган ва шериги йўқ бизнес учун энг тез йўл. МЧЖ эса шерик билан ишлаганда, харидорларингиз ҚҚСли ҳисоб-фактура сўраганда ёки айланма чегарага яқинлашганда қулайроқ. Рўйхатдан ўтиш ва кабинет очиш тартиби Uzum Маркетъда сотувчи бўлиш мақоласида ёзилган.
Қайси шаклни танламанг, бизнес пулини шахсий картадан ажратинг. Акс ҳолда ой охирида қайси пул сотувдан, қайси бири оила харажатидан эканини ажратиб бўлмайди. Бунинг қоидалари шахсий ва бизнес пулини ажратиш мақоласида бор.
Солиқ: айланмадан солиқ, ҚҚС чегараси ва 2026 йил ўзгаришлари
2026 йилда кичик сотувчи учун учта муҳим ўзгариш бўлди.
Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш1. ЯТТ ва ўзини ўзи банд учун 1%. Президентнинг 2025 йил 12 августдаги ПҚ-247-сон қарори ва 2025 йил 25 декабрдаги ЎРҚ-1108-сон Қонун билан Солиқ кодексига киритилган ўзгаришларга кўра, 2026 йил 1 январдан йиллик сотув тушуми 1 млрд сўмгача бўлган ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилганлар айланмадан олинадиган солиқни 1% ставкада тўлайди. Ўша санадан ўзини ўзи банд қилганларнинг 100 млн сўмгача даромад бўйича имтиёзи бекор бўлди. Тушум 1 млрд сўмдан ошса, кодекс бўйича ҚҚС ва фойда солиғига ўтиш мажбурий. Корхоналар учун айланмадан солиқнинг умумий ставкаси 4%.
2. Янги ҚҚС чегараси. Президентнинг 2026 йил 26 майдаги ПФ-100-сон Фармонига кўра, 1 июндан умумий солиқларга, яъни ҚҚС ва фойда солиғига мажбурий ўтиш чегараси 1 млрд сўмдан базавий ҳисоблаш миқдорининг 12 000 бараварига кўтарилди. Расмий хабарларда бу "қарийб 5 млрд сўм" деб берилган. Икки савол ҳали очиқ: 2026 йил айланмаси янги чегара билан қандай солиштирилади ва ўз 1 млрд сўмлик чегараси бор ЯТТ ҳамда ўзини ўзи банд қилганларга янги чегара татбиқ этиладими. Иккаласини ҳам бухгалтер билан аниқланг.
3. Соддалаштирилган ҚҚС 6%. Худди шу Фармон билан савдо, хизмат ва умумий овқатланиш асосий фаолияти бўлган корхоналар учун ихтиёрий режим жорий қилинди. У 2026 йил 1 июндан 2030 йил 1 январгача амал қилади. Шартлари:
- ҚҚС бутун сотувдан 6%, фойда солиғи 0%, фойда солиғи ҳисоботи топширилмайди;
- хариддаги ҚҚС ҳисобга олинмайди;
- сиздан харид қилган корхона ҚҚСни ҳисобга олиш ҳуқуқини сақлайди;
- хабарнома солиқ кабинетидаги ҚҚС бўйича махсус рўйхатдан ўтиш хизмати орқали юборилади, режимга кейинги ойнинг 1-санасидан ўтилади;
- йирик солиқ тўловчилар ва давлат улуши 50% ва ундан кўп корхоналар кира олмайди.
Умумий ҚҚС ставкаси 12% лигича қолган.
Қайси режим фойдали — маржангизга боғлиқ. Marketplace'да харид нархи ва платформа хизматлари катта, уларнинг ҚҚСи эса соддалаштирилган режимда ҳисобга олинмайди. Шунинг учун ҳисобни ўз рақамларингиз билан қилинг.

Marketplace ҳисоботини солиқ билан солиштириш
Платформа пулни ялпи сумма билан эмас, айириб ўтказади: сотувдан комиссия, логистика, сақлаш ва жарималар ушланади. Банкка келган сумма солиқ базаси эмас.
Воситачилик савдосининг амалдаги тартибига кўра, сотув комиссионер орқали бўлса, тўлиқ сумма комитентнинг, яъни сотувчининг ҳисоботида акс этади. Комиссионернинг солиқ базаси эса фақат унинг мукофоти. Бу мукофот ЭСФ билан расмийлаштирилади.
Шартли мисол, бир ой, сўмда:
- Харидорлар тўлаган сотувлар — Сумма: 50 000 000
- Расмийлаштирилган қайтаришлар — Сумма: −3 000 000
- Соф сотув (солиқ базаси учун бошланғич нуқта) — Сумма: 47 000 000
- Комиссия — Сумма: −7 000 000
- Логистика ва сақлаш — Сумма: −3 500 000
- Банкка ўтказилган — Сумма: 36 500 000
Солиқ 47 млн сўмдан ҳисобланади, 36,5 млн дан эмас. 1% ставкада бу 470 000 сўм, 4% да 1 880 000 сўм. Қайтаришлар базани қандай камайтиришини бухгалтер билан келишинг.
Ҳар ой уч рақамни бир-бирига боғланг:
- Платформа сотув ҳисоботи — ҳар бир буюртма, қайтариш ва ушлаб қолинган суммалар билан.
- Солиқ кабинетидаги чеклар суммаси — сизнинг СТИРингиз бўйича чиққан чеклар.
- Банк кўчирмаси — платформадан келган ўтказмалар.
Биринчи иккитаси деярли тенг бўлиши керак. Учинчиси эса биринчидан айнан ушланган суммалар қадар кам бўлади. Фарқ тушунтирилмаса, сабабини қидиринг. Ушланмалар SKU бўйича фойдага қандай таъсир қилиши marketplace унит-экономикаси мақоласида ҳисобланган.
ЭСФ, фискал чек ва комиссионерлар рўйхати
ЭСФ. Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 25 июндаги 522-сон қарорига кўра, 2020 йилдан ҳисобварақ-фактура электрон шаклда расмийлаштирилади. Marketplace билан ишлаганда икки хил ЭСФ бўлади:
- Платформадан сизга — комиссия ва хизматлар учун. ҚҚС тўловчи МЧЖ учун бу харажат ва ҚҚС ҳисоби ҳужжати. Ҳар ой қабул қилинг ёки асосли рад этинг.
- Сиздан харидорга — корхона харид қилса. Комиссионер орқали сотувда ЭСФЪни воситачи расмийлаштиради ва унда комитентнинг номи, СТИРи ва ҚҚС рақами алоҳида устунларда кўрсатилади. Бу ВМҚнинг 2020 йил 14 августдаги 489-сон қарори билан тасдиқланган Низомда ёзилган.
Фискал чек. Платформа харидордан пулни ўзи қабул қилса, онлайн касса чекини у комиссионер сифатида чиқаради, чекда сизнинг СТИРингиз қўшимча реквизит бўлади. Шунда сотув сизнинг ҳисоботингизга ўзи тушади.
Битта шарт бор. Сотувчи ўз комиссионерларини мй.солиқ.уз шахсий кабинетидаги воситачилар рўйхатини шакллантириш хизматида қайд этиши керак. Қайд қилинмаса, сотувнинг тўлиқ суммаси хато билан комиссионернинг солиқ базасига тушиб қолиши мумкин. Кейин чекларни тузатишга тўғри келади. Бу ишни биринчи сотувдан олдин қилинг.
Платформа қайси схемада ишлашини, яъни комиссионерми ёки бошқа моделми, офертадан ўқинг. Instagram, Telegram ёки дўкон орқали тўғридан-тўғри сотсангиз, чек ёки ҚР тўлов ўзингизда. Чексиз ёки терминалсиз савдо учун жарима назарда тутилган.
2026 йилдан тўлов ташкилотлари ўз рақамли платформалари орқали ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилганлар олган даромаддан (1 млрд сўмгача) солиқни агент сифатида ушлаб қолади. Сизнинг тушумингиз бўйича солиқни ким тўлаётганини кабинетда текширинг, акс ҳолда бир сумма икки марта тўланиши мумкин.

Маркировка: код чекда ҳам текширилади
Маиший техника, дори воситалари, сув ва салқин ичимликлар ҳамда бошқа айрим гуруҳлар мажбурий рақамли маркировкага тушади. Ҳар бир гуруҳ учун алоҳида ВМҚ қарори бор, рўйхат эса кенгайиб боради. Тоифангиз унга кирадими, олдиндан аниқланг.
Солиқ қўмитаси ВМҚнинг 2026 йил 23 январдаги 23-сон қарорига таяниб эълон қилган тартибга кўра, 2026 йил 1 июлдан ЭСФ ва онлайн касса чеклари автоматик текширилади: маркировка коди "Асл белгиси" тизимида борми, товарнинг МХИК коди унга мосми, сотувчида керакли рухсат ҳужжати борми. Демак, кодсиз ёки нотўғри МХИК билан киритилган товар фақат омборда эмас, чек ва ЭСФ босқичида ҳам муаммо бўлади. Ўз тоифангиз бўйича аниқ талабларни бухгалтер ёки маркировка оператори билан текширинг. Кодни қадоққа қандай жойлаштириш ва омборга топшириш marketplace учун қадоқ ва ёрлиқ мақоласида ёритилган.
Ҳужжатларни сақлаш ва ойлик тартиб
Солиқ кодексининг 88-моддаси бўйича даъво муддати уч йил. ЯТТ реэстрлари учун эса кодекс уч йил, ВМҚнинг 707-сон қарори беш йил дейди, бу икки норма ҳали мослаштирилмаган. Хавфсиз йўл — ҳамма ҳужжатни камида беш йил сақлаш:
- товар келиб тушганини тасдиқловчи ҳужжатлар: шартнома, ЭСФ, божхона декларатсияси;
- сертификат ва мувофиқлик ҳужжатлари;
- marketplace ойлик ҳисоботлари ва оферта версиялари;
- банк кўчирмалари;
- маркировка кодлари бўйича ҳужжатлар.
Ҳаммасини ойлар бўйича папкага йиғинг, электрон нусхасини алоҳида жойда сақланг.
Ойлик тартиб:
- 1–5-сана. Платформа ҳисоботини юклаб олинг, банк кўчирмаси билан солиштиринг.
- 5–10-сана. Платформадан келган ЭСФЪларни қабул қилинг, кабинетдаги чеклар суммасини текширинг.
- 10-санагача. Солиқ базасини ҳисобланг, фарқларни бухгалтерга ёзинг.
- 15-санагача. Ўтган ой учун айланмадан олинадиган солиқ ҳисоботини топширинг ва солиқни тўланг (Солиқ кодексининг 470-моддаси, бухгалтер.уз солиқ календари). Солиқни тўлов ташкилоти агент сифатида ушлаётган бўлса, сизга нима қолишини бухгалтер билан аниқланг.
- 20-санагача. ҚҚС тўловчилар ўтган ой учун ҚҚС ҳисоботини топширади ва тўлайди. Фойда солиғи эса чоракда бир марта, чоракдан кейинги ойнинг 20-санасигача.
- Ой охири. Ҳужжатларни папкага жойланг, айланмани чегара билан солиштиринг.
Тез текширув:
- ☐ Комиссионерлар мй.солиқ.узъда қайд этилган.
- ☐ Солиқ сотувдан ҳисобланади, ўтказмадан эмас.
- ☐ Платформадан келган ЭСФЪлар қабул қилинган.
- ☐ Маркировка кодлари чекда ва ЭСФЪда тўғри акс этяпти.
- ☐ Йиллик айланма ҚҚС чегарасига қанча қолгани маълум.
Хулоса
Marketplace сотувчиси учун солиқ мураккаб эмас, лекин тартиб талаб қилади. Шаклни айланма ва харидорларингизга қараб танланг. Солиқни банк ўтказмасидан эмас, сотувлар ҳисоботидан ҳисобланг. Комиссионерни кабинетда қайд этинг ва маркировка кодларини назорат қилинг. 2026 йилда чегара ва ставкалар ўзгарди, шунинг учун ҳар чоракда бухгалтер билан қоидаларни қайта кўриб чиқинг. Бугундан бошланг: ўтган ой ҳисоботини банк кўчирмаси билан солиштиринг.
Кўп бериладиган саволлар
Marketplace'да сотиш учун ЯТТ етадими ёки МЧЖ очиш керакми?
Кичик ва ўртача айланма билан якка сотувчи учун кўпинча ЯТТ етади: 2026 йилдан йиллик тушуми 1 млрд сўмгача бўлган ЯТТ айланмадан солиқни 1% тўлайди. Шерик бор бўлса, харидорларингиз ҚҚСли ҳисоб-фактура сўраса ёки айланма ҚҚС чегарасига яқинлашса, МЧЖ қулайроқ. Танловни платформа офертаси ва бухгалтер билан бирга текширинг.
Солиқ marketplace ўтказиб берган суммадан ҳисобланадими?
Одатда йўқ. Платформа комиссионер сифатида сотса, солиқ базангиз харидор тўлаган тўлиқ сумма бўлади, комиссия ва логистика ундан айрилмайди. Шунинг учун ҳисобни ўтказмадан эмас, сотувлар ҳисоботидан бошланг.
2026 йилда ҚҚС чегараси қанча?
ПФ-100-сон Фармонга кўра, 2026 йил 1 июндан умумий солиқларга мажбурий ўтиш чегараси базавий ҳисоблаш миқдорининг 12 000 баравари. 2026 йил учун бу чегара қандай ҳисобланиши бўйича Солиқ қўмитаси тушунтиришини ва бухгалтерингизни текширинг.
Marketplace орқали сотсам, ўзим чек беришим керакми?
Платформа харидордан пулни қабул қилиб, сизнинг номингиздан чек чиқарса, чекни платформа беради ва унда сизнинг СТИРингиз кўрсатилади. Instagram ёки дўкон орқали тўғридан-тўғри сотсангиз, чек ёки ҚР тўлов сизнинг зиммангизда.
Marketplace ҳисоботингизни солиқ билан солиштириб кўрамизми?
Бир ойлик сотув ҳисоботингиз асосида солиқ базаси, комиссия, логистика ва банкка тушган пул ўртасидаги фарқни бирга йиғиб чиқамиз ва ойлик тартибни созлаймиз.