Қисқа жавоб: marketplace жаримаси ва блокланишнинг кўп қисми тасодиф эмас. Улар бир нечта такрорланадиган сабабдан келади: FBS буюртмани кечиктириш ёки бекор қилиш, нотўғри товар юбориш, ҳужжат ёки бренд ҳуқуқи йўқлиги, карточкадаги хато ва шарҳларни сунъий кўпайтириш. Ҳимоя учта ишдан иборат. Платформа қоидаларини ўз товарингизга мослаб ўқинг. Ҳар ҳафта санксиялар бўлимини текширинг. Ҳар буюртма ва ҳар партия бўйича далил сақланг. Блок тушса, баҳслашманг: сабабни тузатинг, далилларни йиғинг ва битта аниқ мурожаат ёзинг.
Бу мақола marketplace'да 0 дан тизимли савдогача йўриқномасининг бир қисми. Мисоллар асосан Uzum Маркет сотувчи қўлланмасидан олинган, 2026 йил октябр ҳолатига кўра. Рақамлар ўзгариб туради, шунинг учун ҳар бир суммани кабинетда қайта текширинг.
Жарима, чеклов ва блокланиш: фарқи нима
Сотувчи учун учта хил санксия бор. Уларни ажратиш керак, чунки ҳар бирига бошқача жавоб берилади.
- Жарима — Нима бўлади: Сумма тўловдан ушланади; Одатдаги сабаб: Кечикиш, бекор қилиш, нотўғри товар
- Карточка ёки SKU блоки — Нима бўлади: Битта товар сотувдан олинади; Одатдаги сабаб: Контент хатоси, ҳужжат йўқ, габарит фарқи
- Модел ёки дўкон блоки — Нима бўлади: FBS ёки бутун дўкон тўхтайди; Одатдаги сабаб: Кўп бекор қилиш, сохта ҳужжат, қайта бузилиш
Uzum офертасининг FBS иловасида ёзилишича, жарима сотувчига тўланадиган суммадан ушланади. Баланс етмаса, ҳисоб-фактура чиқарилиши мумкин. Хабар кабинетдаги «Финансы» бўлимига ва электрон почтага келади. Демак, жаримани биринчи бўлиб бухгалтер кўради, менежер эмас. Бу иккиси бир-бирига хабар бермаса, муаммо ҳафталаб сезилмай қолади.
Жарима ва блокланишнинг типик сабаблари
Қуйидаги сабаблар ҳар платформада учрайди. Суммалар ва муддатлар фарқ қилади, мантиқ эса бир хил.
Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш1. FBS'да кечикиш ва бекор қилиш. Uzum қўлланмасига кўра, янги буюртмани 16 соат ичида йиғишга олиш керак. 24 соатдан кейин бекор қилиш жаримаси буюртма суммасининг 9 фоизи, камида 10 000, кўпи билан 360 000 сўм. Буюртма топшириш пунктига вақтида етмаса, у автоматик бекор бўлади ва жарима ҳам ушланади. Топшириш муддатини бир марта, бир кунга узайтириш мумкин, лекин бунинг ҳам жаримаси бор: 2,5 фоиз, 5 000 дан 100 000 сўмгача.
2. Қолдиқ хатоси. Кўп бекор қилишнинг илдизи — кабинетда бор, жавонда йўқ товар. Бир нечта платформада сотганда қолдиқ кечикиб янгиланса, битта дона икки марта сотилади.
3. Нотўғри ёки нуқсонли товар. Uzum'да харидорнинг «Не тот товар» қайтариши тасдиқланса, шу товар нархига тенг жарима ушланади. Аналог ёки ўхшаш моделни алмаштириб юбориш ҳам тақиқланган. Қайтаришларни сабаб бўйича қандай таҳлил қилиш marketplace'да қайтаришларни бошқариш мақоласида ёзилган.
4. Ҳужжат ва сертификат йўқлиги. Uzum'да керакли ҳужжатсиз товар сотувга қўйилмайди. Сертификат карточкага юклангандан кейин уч иш кунигача текширилади. Сохта ёки нотўғри ҳужжат дўкон блоки ва жаримага олиб келиши мумкин.
5. Бренд шикояти ва контрафакт. Контрафакт сотиш тақиқланган. Ҳуқуқ эгаси даъво қилса, оферта бўйича жавобгар сотувчи бўлади. Uzum'да бренд ҳужжати сўралса, уни уч кун ичида бериш керак, акс ҳолда товар блокланади.
6. Тақиқланган товар. Uzum қўлланмасида қонун билан тақиқланган товарни омборга жўнатганлик учун ҳар ҳолатга 5 000 000 сўм жарима кўрсатилган.
7. Карточка ва габарит. Бошқа сотувчининг расмини ишлатиш, битта карточкада турли ном, бренд ёки турдаги товарни жойлаш — Uzum қўлланмасида булар карточка блоки сабаби сифатида кўрсатилган. Ҳақиқий ўлчам ёки вазн карточкада ёзилганидан 30 фоизга катта чиқса, платформа текширув бошлайди.
8. Шарҳларни сунъий кўпайтириш. Сотувчи ва унга алоқадор шахслар ўз товарига шарҳ ёза олмайди. Бундай шарҳлар ўчирилади ва санксия қўлланиши мумкин. Ҳалол йўллар шарҳлар ва рейтингни бошқариш мақоласида кўрсатилган.
9. Буюртма ичидаги реклама ва харидор маълумоти. Uzum офертасининг FBS иловасида буюртмага ўз бренди ёки сайтини реклама қилувчи варақа солиш ва харидор маълумотини бошқа мақсадда ишлатиш қоидабузарлик деб ёзилган.
10. Нарх қоидалари. Аксия ва нарх шартлари офертада ва аксия қоидаларида ёзилади. Аксиядан олдин нархни кўтариб, кейин «чегирма» кўрсатиш харидорни чалғитади. Ҳар аксияга қўшилишдан олдин унинг шартларини ўқинг.

Платформалар қоидалари: нимани қаердан текшириш
Uzum Маркет. Асосий манбалар — селлер.узум.уз/мануал ва оферта иловалари. FBS рейтинги охирги 8 кундаги бекор қилишлар бўйича ҳисобланади. 90 фоиздан паст бўлса, кабинетда огоҳлантириш чиқади. 80 фоиздан паст бўлса ва камида 10 та буюртма бўлса, товарлар FBS сотувидан олинади ва 3 кунлик блок қўйилади. Блок тугагач, рейтинг янгидан ҳисобланади. Бундан ташқари, кўп бекор қилиш, қадоқ қоидасини бузиш ёки товарни пунктда қолдириш учун платформа FBS'ни ўз қарори билан ҳам блоклаши мумкин. Қўлланмага кўра, қўллаб-қувватлашга ёзиб, бекор қилиш сабабларини ва уларни қандай тузатишингизни тушунтирсангиз, блок олиб ташланиши мумкин. Карточка блокларининг сабаблари ва ҳар бири учун нима қилиш кераклиги қўлланмада рўйхат қилиб берилган. FBS иловасига кўра, ҳар қандай қоидабузарликда товарларни жойлаш хато тузатилгунча тўхтатилиши мумкин, икки ва ундан кўп марта такрорланса эса платформа тегишли товарлар бўйича хизматдан бир томонлама воз кечиши мумкин.
Yandex Маркет. Ёрдам бўлими (яндех.ру/суппорт/marketplace) қоидабузарликларни иккига ажратади. Критик бўлмаганлар: буюртма статусини кеч ёки нотўғри юбориш, қолдиқни тартибсиз янгилаш, нархдаги хатолар. Критиклар: контрафакт, нотўғри товар, қоидани четлаб ўтиш учун бир нечта кабинет очиш. Санксиялар: буюртмалар сонини чеклаш, дўконни вақтинча ўчириш, истисно ҳолатларда бутунлай ўчириш. Жарималар кабинетнинг «Финансы → Штрафы» бўлимида кўринади ва хато деб ҳисобласангиз, эътироз қилиш мумкин. Бу саҳифалар Россия кабинети учун ёзилган, суммалар рублда. Ўзбекистон кабинетидаги шартларни алоҳида текширинг.
Wildberries ва Ozon. Иккаласида ҳам жарималар, ушланмалар ва эътироз тартиби сотувчи ёрдам бўлимида ёзилган. Тарифлар ва суммалар тез-тез ўзгаради. Ўзбекистондан ишласангиз, айнан қайси мамлакат офертасига уланганингизни билиб олинг ва ўша ҳужжатдаги рақамга таянинг, эски мақолага эмас.
Олдини олиш: ҳафталик текширув тартиби
Жариманинг кўпи жараёндаги битта бўшлиқдан чиқади. Шунинг учун назоратни битта масъулга беринг ва ҳафтада бир кун белгиланг.
- ☐ Кабинетдаги санксиялар, огоҳлантиришлар ва «Финансы» бўлимидаги ушланмалар кўриб чиқилди.
- ☐ Ҳар жарима учун сабаб ва SKU жадвалга ёзилди.
- ☐ FBS рейтинги ва бекор қилишлар сони ўтган ҳафта билан солиштирилди.
- ☐ Кабинетдаги қолдиқ жавондаги ҳақиқий қолдиқ билан танлаб солиштирилди.
- ☐ Муддати тугаётган сертификат ва ҳужжатлар рўйхати текширилди.
- ☐ Блокланган ёки модератсиядан қайтган карточкалар тузатилди.
- ☐ Платформадаги янги қоида ва оферта таҳрири ҳақидаги хабарлар ўқилди.
Кундалик даражада эса учта қоида етади. FBS буюртмаларни кунига камида икки марта қабул қилинг: эрталаб ва тушдан кейин. Дам олиш ва байрам кунлари учун навбатчи белгиланг. Қолдиқ кам қолса, товарни кабинетда олдиндан камайтиринг.
Бу қоидаларни оғзаки эмас, ёзма беринг. Ҳар бир ходим ўз қадамини билиши учун регламент ва стандартлар (СОП) мақоласидаги форматдан фойдаланинг: ким, қачон, нимани текширади ва хато бўлса кимга айтади.

Блокланса нима қилиш: апеллятсия босқичлари
Блок ёки жарима келганда биринчи истак — дарҳол норозилик ёзиш. Бу одатда ёрдам бермайди. Қуйидаги тартиб анча ишончлироқ.
- Сабабни аниқ ўқинг. Кабинетдаги хабар, карточкадаги блок сабаби ва ушланма тафсилотини сақланг. Сабаб тушунарсиз бўлса, аввал савол беринг, кейин эътироз қилинг.
- Дарҳол зарарни тўхтатинг. Муаммоли товарни сотувдан олинг, қолдиқни тўғриланг, «Янги» ва «Йиғишда» турган буюртмаларни бажаринг.
- Ички сабабни топинг. Хато кимда бўлган: йиғишдами, қолдиқдами, ҳужжатдами ёки платформа хатосими?
- Далиллар пакетини йиғинг. Таркиби пастда.
- Битта мурожаат ёзинг. Uzum'да — бизнес-қўллаб-қувватлаш Telegram боти ёки шахсий менежер орқали. Yandex Маркетъда — «Поддержка → Контроль качества» орқали, текширувдан кейин ўчирилган бўлса «Сводка → Посмотреть отчёт → Запустить проверку».
- Жавобни кузатинг. Мурожаат санаси ва рақамини жадвалга ёзинг. Жавоб келмаса, ўша мурожаат ичида қисқа эслатма юборинг, янги мурожаат очманг.
Мулоқот оҳанги. Хотиржам ва фактлар билан ёзинг. Бир мурожаат — бир муаммо. Аввал буюртма ёки SKU рақами, кейин нима бўлгани, кейин далил, охирида нима сўраётганингиз. Агар хато сизда бўлса, буни тан олинг ва қандай тузатганингизни ёзинг. Платформанинг қоидаларида ҳам айнан шу сўралади: сабабни ва тузатиш чораларини тушунтириш.
Муддатлар. Uzum'да бренд ҳужжати сўралса, уч кун бор. Сертификат текшируви уч иш кунигача давом этади. Бошқа ҳолатларда платформа аниқ муддат бермаслиги мумкин, шунинг учун ўзингизга ички қоида қўйинг. Масалан, хабар келган куни сабабни ўқиш, эртаси куни далил билан мурожаат юбориш.
Далиллар пакети: нимани олдиндан сақлаш керак
Далил блок тушгандан кейин эмас, олдиндан йиғилади. Ҳар товар учун битта папка очинг:
- Етказиб берувчи билан шартнома, инвойс, ҳисоб-фактура — Нима исботлайди: Товар қонуний олинганини
- Сертификат ёки мувофиқлик ҳужжати — Нима исботлайди: Товар сотишга рухсат этилганини
- Дистрибютор хати ёки бренд ҳуқуқи ҳужжати — Нима исботлайди: Брендни сотиш ҳуқуқингизни
- Партия фотосурати, ёрлиқ ва маркировка коди — Нима исботлайди: Товар карточкага мослигини
- FBS буюртмани йиғиш видеоси — Нима исботлайди: Айнан қайси товар ва қандай ҳолатда кетганини
- Қайтган пакетни очиш видеоси — Нима исботлайди: Харидор нимани қайтарганини
Uzum қўлланмаси йиғиш ва қайтган товарни очишни видеога олишни тавсия қилади. Видео кесилмаган бўлсин: буюртма ёрлиғи, товар ва ёпилган қадоқ битта кадрда кўринсин. Қадоқ ва ёрлиқ талаблари marketplace учун қадоқ ва ёрлиқ мақоласида бандма-банд ёзилган.
Хавф реестри: бир саҳифалик жадвал
Реестр қайси хавф қаердан келишини ва ким жавоб беришини кўрсатади. Уни чоракда бир янгиланг.
- FBS кечикиши — Белгиси: Муддати яқин, йиғилмаган буюртмалар; Ҳимоя: Кунига икки марта қабул, навбатчи; Масъул: Омбор
- Бекор қилиш — Белгиси: Жавонда йўқ товар сотилган; Ҳимоя: Қолдиқ солиштируви, буфер; Масъул: Менежер
- Нотўғри товар — Белгиси: Ўхшаш моделлар ёнма-ён; Ҳимоя: Штрих-код сканери, видео; Масъул: Омбор
- Ҳужжат йўқ — Белгиси: Сертификат муддати тугаяпти; Ҳимоя: Ҳужжатлар рўйхати, эслатма; Масъул: Эга ёки бухгалтер
- Бренд шикояти — Белгиси: Дистрибютор хати йўқ; Ҳимоя: Хатни хариддан олдин олиш; Масъул: Таъминот
- Карточка блоки — Белгиси: Бошқа расм, габарит фарқи; Ҳимоя: Ўз расми, ўлчаб киритиш; Масъул: Контент
- Шарҳ санксияси — Белгиси: «Таниш орқали» шарҳлар; Ҳимоя: Фақат ҳалол усуллар; Масъул: Менежер
Хавфга эҳтимол ва зарар бўйича 1 дан 3 гача балл беринг. Иккаласини кўпайтиринг ва энг юқори баллдаги учта хавфдан бошланг.
Хулоса
Жарима — жараёндаги бўшлиқнинг нархи. Блок эса такрорланган бўшлиқнинг натижаси. Қоидани ўз товарингизга мослаб ўқинг, ҳар ҳафта санксиялар бўлимини текширинг ва далилларни олдиндан сақланг. Блок тушса, аввал зарарни тўхтатинг, кейин битта аниқ мурожаат ёзинг. Бугундан бошланг: охирги уч ойдаги барча жарималарни сабаб бўйича жадвалга ёзинг ва энг кўп такрорланган сабабни шу ҳафта ёпинг.
Кўп бериладиган саволлар
Uzum Маркетъда FBS буюртмани бекор қилсам жарима бўладими?
Uzum сотувчи қўлланмасига кўра, буюртма келганидан кейин 24 соат ичида бекор қилсангиз жарима йўқ. Кейинроқ бекор қилинса, жарима буюртма суммасининг 9 фоизи: камида 10 000, кўпи билан 360 000 сўм. Буюртма муддатида топшириш пунктига етказилмай автоматик бекор бўлса ҳам жарима ушланади. Жорий қийматларни кабинетда текширинг.
FBS блокланиши қачон автоматик бўлади?
Uzum'да FBS рейтинги охирги 8 кундаги бекор қилишлар бўйича ҳисобланади. Рейтинг 90 фоиздан тушса, кабинетда огоҳлантириш чиқади. 80 фоиздан тушса ва камида 10 та буюртма бўлса, товарлар FBS сотувидан олинади ва 3 кунлик блок қўйилади. «Янги» ва «Йиғишда» турган буюртмаларни барибир бажариш керак.
Дўкон блокланса, янги дўкон очиш ечимми?
Йўқ. Yandex Маркет ёрдам бўлимида блокни четлаб ўтиш учун янги дўкон очиш тўғридан-тўғри огоҳлантирилган, истисно ҳолатларда эгасининг барча кабинетлари ўчирилиши мумкин. Тўғри йўл — сабабни тузатиш, далилларни йиғиш ва қўллаб-қувватлаш хизматига ёзиш.
Бренд эгаси шикоят қилса нима қилиш керак?
Uzum қўлланмасига кўра, ҳуқуқ эгаси ўз товар белгисини бошқа сотувчилар ишлатишини тақиқласа, брендни сотиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатни уч кун ичида бериш керак. Ҳужжат берилмаган товарлар блокланади. Шунинг учун етказиб берувчидан дистрибютор хати ёки шартномани товар сотувга чиқишидан олдин олинг.
Дўконингиздаги жарима хавфларини бирга кўриб чиқамизми?
Охирги ойлардаги жарима ва огоҳлантиришларингизни кўриб, хавф реестри, ҳафталик текширув тартиби ва далиллар папкасини хотиржам тузиб берамиз.