Qisqa javob: lizing — uskunani bir yo'la to'lamasdan ishlatish usuli. Lizing kompaniyasi uskunani sotuvchidan sizning buyurtmangiz bilan sotib oladi va o'n ikki oydan uzoq muddatga haq evaziga beradi. To'liq to'langach, uskuna odatda sizga o'tadi. Lizing kreditdan arzon bo'lishi shart emas. Uning asosiy afzalligi boshqa joyda: alohida garov kam talab qilinadi va pul bir yo'la ketmaydi. Qaror e'lon qilingan foiz bilan emas, barcha to'lovlarni hisobga olgan samarali stavka bilan qabul qilinadi.
Lizing ham qarz, faqat boshqa shaklda. Shuning uchun u biznesda moliyaviy intizom qoidalariga bo'ysunadi: har bir oylik to'lov to'lov kalendarida turadi va kelajakdagi tushumdan qoplanadi.
Lizing qanday ishlaydi: uch tomon va mulk kimda
Asosiy hujjat — 1999-yil 14-apreldagi 756-I-sonli "Lizing to'g'risida"gi qonun (keyingi o'zgartirishlar bilan). Undagi asosiy qoidalar:
- Lizing — moliyaviy ijaraning alohida turi. Lizing beruvchi mulkni lizing oluvchining buyurtmasiga binoan sotuvchidan sotib oladi va o'n ikki oydan ortiq muddatga haq evaziga beradi (2-modda).
- Odatda uch tomon bo'ladi: sotuvchi, lizing beruvchi va lizing oluvchi. Qaytariladigan lizing ham bor: korxona o'z uskunasini lizing kompaniyasiga sotadi va uni lizingga qaytarib oladi.
- Nima lizingga berilmaydi: yer uchastkalari, boshqa tabiiy obyektlar va muomaladan chiqarilgan mulk (3-modda).
- Mulk kimda: lizing oluvchi sotib olguncha mulk huquqi lizing beruvchida (15-modda). Lekin obyekt lizing oluvchi balansida hisobga olinadi (7-modda).
- To'lov nimadan iborat: obyekt qiymatining qoplanishi va lizing beruvchining foizli daromadi (22-modda).
- Subijara faqat lizing beruvchining yozma roziligi bilan (6-modda).
Amalda ketma-ketlik shunday: siz uskuna va sotuvchini tanlaysiz, lizing kompaniyasi sizni tekshiradi, avans olinadi, uskuna sotib olinadi va dalolatnoma bilan sizga topshiriladi. Keyin oylik to'lovlar boshlanadi.
Bank krediti bilan umumiy solishtiruv biznes uchun kredit va moliyalashtirish maqolasida bor. Bu yerda faqat uskuna olish qaroriga e'tibor qaratiladi.
Lizing, kredit yoki naqd xarid: asosiy farqlar
- Boshlang'ich pul — Naqd xarid: 100%; Bank krediti: O'z ulushi (odatda bank talab qiladi); Lizing: Avans
- Garov — Naqd xarid: Kerak emas; Bank krediti: Ko'pincha ko'chmas mulk yoki boshqa mol-mulk; Lizing: Ko'pincha uskunaning o'zi yetadi
- Mulk — Naqd xarid: Darhol sizniki; Bank krediti: Darhol sizniki, garovda; Lizing: To'liq to'lovgacha lizing beruvchida
- Uskuna tanlash — Naqd xarid: Erkin; Bank krediti: Erkin; Lizing: Lizing beruvchi bilan kelishiladi
- Muddatidan oldin yopish — Naqd xarid: —; Bank krediti: Shartnomaga bog'liq; Lizing: Shartnomaga bog'liq, jarima bo'lishi mumkin
- To'lov kechiksa — Naqd xarid: —; Bank krediti: Penya, garovga undirish; Lizing: Penya, obyektni qaytarib olish xavfi
Qaysi holatda nima mos:
Shuningdek o'qing Tovarlarni sertifikatlash va muvofiqlik: qaysi tovarga nima kerak, xorijiy sertifikat tan olinishi va markirovka- Naqd xarid — bo'sh pul bor va u biznesning o'zida kamroq daromad beradi.
- Kredit — garovga qo'yadigan mol-mulk bor va bank arzonroq pul taklif qiladi.
- Lizing — garov yo'q yoki uni band qilmoqchi emassiz. Uskuna esa standart va oson qayta sotiladigan: yuk mashinasi, maxsus texnika, stanok.

Lizingning to'liq narxi nimadan iborat
E'lon qilingan "yillik ustama" — narxning faqat bir qismi. Taklifni olganda quyidagilarni alohida qatorda so'rang:
- Avans — shartnoma imzolanganda to'lanadigan qism.
- Ustama yoki foiz — qolgan summaga hisoblanadi.
- Bir martalik komissiya — rasmiylashtirish yoki loyihani ko'rib chiqish uchun.
- Sug'urta — kim to'laydi, qaysi sug'urta kompaniyasi, yillik stavka.
- Ro'yxatdan o'tkazish xarajatlari — transport va maxsus texnika uchun.
- Qoldiq yoki sotib olish summasi — muddat oxirida.
- Kechikish penyasi va muddatidan oldin yopish sharti.
- To'lov valyutasi — to'lov so'mda, lekin dollarga bog'langan bo'lsa, kurs xavfi sizda.
Barcha shu qatorlar bitta pul oqimiga yig'iladi. Undan samarali stavka hisoblanadi: qaysi stavkada barcha to'lovlarning bugungi qiymati olingan moliyalashtirishga teng bo'ladi. Excel'dagi IRR funksiyasi buni oylik qilib beradi, natijani 12 ga ko'paytirasiz.
Shartli misol: 1 mlrd so'mlik uskuna uchun uch variant
Raqamlar shartli, usulni ko'rsatish uchun olingan. QQS hisobga olinmagan. Uskuna narxi 1 000 mln so'm, muddat 36 oy, to'lovlar teng (annuitet). Sug'urta har oy teng ulushda to'lanadi deb olingan.
- O'z puli yoki avans — Bank krediti: 200; Lizing: 200
- Moliyalashtiriladigan summa — Bank krediti: 800; Lizing: 800
- Yillik foiz yoki ustama — Bank krediti: 26%; Lizing: 22%
- Bir martalik komissiya — Bank krediti: 8 (kreditning 1%); Lizing: 30 (narxning 3%)
- Sug'urta, yiliga — Bank krediti: uskuna narxining 1%; Lizing: uskuna narxining 2%
- Oylik to'lov (sug'urtasiz) — Bank krediti: 32,2; Lizing: 30,6
- 36 oydagi to'lovlar — Bank krediti: 1 160,4; Lizing: 1 099,9
- Jami sug'urta — Bank krediti: 30,0; Lizing: 60,0
- Jami ortiqcha to'lov — Bank krediti: 398,4; Lizing: 389,9
- Samarali stavka (oylik IRR × 12) — Bank krediti: ≈ 28,7%; Lizing: ≈ 28,9%
Lizing ustamasi kredit foizidan 4 punkt past. Lekin komissiya va sug'urta qo'shilganda samarali stavka deyarli bir xil chiqdi. To'lov vaqti ham ta'sir qiladi: sug'urta har yil boshida bir yo'la to'lansa, stavkalar taxminan 29,0% va 29,6% bo'ladi, farq lizing zarariga kattalashadi. Pulni naqd to'lash varianti esa bugun 1 000 mln so'mni oladi.
Xulosa raqamda emas, sharoitda. Garovga qo'yadigan bino bo'lmasa, lizing bir xil narxda uskunani olish imkonini beradi. Garov bo'lsa va bank komissiyani kamaytirsa, kredit yutadi. Naqd xarid o'shanda ma'qulki, shu pul biznesning boshqa joyida taxminan 29% dan kam daromad bersa. Bu so'mdagi stavkalar ekanini unutmang. Markaziy bank 2026-yil 4-noyabrdagi yig'ilishida asosiy stavkani yillik 14% darajasida qoldirdi, biznesga so'mdagi kredit esa odatda undan qimmat. Joriy raqamni cbu.uz saytida tekshiring.
Uskunaning o'zi foyda keltiradimi, bu alohida savol. Uni investitsiya loyihasini baholash usuli bilan tekshiring: avval loyiha musbatmi, keyin qaysi pul bilan moliyalash arzonroq.
Soliq va hisob: QQS, balans, amortizatsiya
Soliq kodeksidagi lizingga oid asosiy qoidalar:
- Mol-mulkni lizingga berish QQS solinadigan aylanma hisoblanadi (239-modda).
- Aylanma sanasi — mulk qabul qilish-topshirish dalolatnomasi bo'yicha lizing oluvchiga topshirilgan kun (242-modda).
- Lizing beruvchida soliq bazasi — barcha lizing to'lovlari (sotib olish summasi bilan birga) minus foizli daromad (249-modda).
- Lizing beruvchining foizli daromadi QQSdan ozod (244-modda).
- QQSning umumiy stavkasi — 12% (258-modda).
Bitta xavfli nuqta bor. Obyekt shartnoma bajarilmagani uchun qaytarilsa, lizing oluvchining o'zida QQS bazasi paydo bo'ladi. U to'lanmagan lizing to'lovlaridan foiz xarajati ayirilgan summaga teng (249-modda). Ya'ni uskunani qaytarish qarzni yopmaydi, yangi soliq majburiyatini ham olib kelishi mumkin.
Uskuna sizning balansingizda turgani uchun uni asosiy vosita sifatida hisobga olasiz. Amortizatsiya, inventar raqam va xizmat muddatini qanday yuritish asosiy vositalar hisobi maqolasida ko'rsatilgan. Amortizatsiya normasi va QQSni hisobga olish tartibini buxgalter bilan aniqlang.
Shartnomada nimani tekshirish kerak
Imzolashdan oldin quyidagi ro'yxatdan o'ting:
- ☐ To'lov grafigi ilova sifatida bor va har oy summasi aniq yozilgan.
- ☐ To'lov valyutasi va kursga bog'lanish sharti aniq.
- ☐ Komissiya, sug'urta va ro'yxatdan o'tkazish kim tomonidan to'lanishi yozilgan.
- ☐ Muddat oxirida mulk sizga qanday o'tishi va sotib olish summasi ko'rsatilgan.
- ☐ Muddatidan oldin yopish sharti va jarimasi bor.
- ☐ "Jiddiy buzilish" nimaligi aniq: necha kun kechikish obyektni qaytarib olishga asos bo'ladi.
- ☐ Uskuna buzilsa yoki sotuvchi kech yetkazsa, javobgarlik kimda.
- ☐ Qo'shimcha ta'minot (kafillik, garov) talab qilinadimi. Qonun lizing beruvchiga buni so'rash huquqini beradi (20-modda).
Shartnomaning qonuniy chegarasini ham biling. Lizing oluvchi majburiyatini jiddiy buzsa, lizing beruvchi qolgan to'lovlarni muddatidan oldin talab qilishi yoki shartnomani bekor qilib, uskunani qaytarib olishi va zararni undirishi mumkin (11-modda). Lizing oluvchi bankrot bo'lsa, obyekt uning mol-mulkidan ajratilib, lizing beruvchiga qaytariladi (15-modda).

Hujjatlar va bosqichlar
Hujjatlar ro'yxati kompaniyaga qarab farq qiladi. Odatda quyidagilar so'raladi:
- ta'sis hujjatlari va rahbar vakolatini tasdiqlovchi hujjat;
- oxirgi davrlar moliyaviy hisoboti va bank ko'chirmasi;
- sotuvchining tijorat taklifi yoki uskuna spetsifikatsiyasi;
- uskuna qanday daromad keltirishi haqida qisqa hisob yoki biznes-reja.
Lizing kompaniyasining o'zini ham tekshiring. Necha yildan beri ishlaydi, qaysi sotuvchi va sug'urta kompaniyalari bilan hamkorlik qiladi, uskuna buzilganda qanday yo'l tutadi. Ikki-uchta amaldagi mijozining kontaktini so'rang va ulardan bitta savol bering: bahsli holatlar qanday hal qilingan.
Bosqichlar:
- 2–3 ta taklif oling. Bir xil uskuna, bir xil avans va muddat bilan.
- Samarali stavkani hisoblang. Yuqoridagi jadval shaklida.
- To'lovni kalendarga qo'ying. Mavsumiy biznesda grafikni tushumga moslashtirishni so'rang. Bo'shliqlar qayerda paydo bo'lishini to'lov kalendari ko'rsatadi.
- Shartnomani ro'yxat bo'yicha tekshiring.
- Uskunani qabul qiling. Dalolatnomaga imzo qo'yishdan oldin seriya raqami, komplektatsiya va ishlashini tekshiring. Shu sana QQS uchun ham, to'lov boshlanishi uchun ham muhim.
Qaror uchun qisqa qoida
Lizingni foiz bilan emas, umumiy pul oqimi bilan solishtiring. Avval uskuna o'zini oqlashini isbotlang. Keyin kredit, lizing va naqd xaridni bitta samarali stavkaga keltiring. Oylik to'lov eng yomon oydagi tushumdan ham to'lanishiga ishonch hosil qiling. Shundan keyingina dalolatnomaga imzo qo'ying.
Ma'lumot 2026-yil noyabr holatiga. Maqola yuridik yoki soliq maslahati emas.
Ko'p beriladigan savollar
Lizing kreditdan arzonmi?
Har doim emas. Lizing kompaniyasi e'lon qilgan ustama bank foizidan past bo'lishi mumkin, lekin komissiya va sug'urta qo'shilganda to'liq narx ko'pincha tenglashib qoladi. Ikkala taklifni bir xil jadvalga qo'yib, pul oqimi bo'yicha samarali stavkani hisoblang.
Lizing muddati tugaguncha uskuna kimning mulki?
"Lizing to'g'risida"gi qonunga ko'ra, lizing oluvchi sotib olgunga qadar mulk huquqi lizing beruvchida qoladi (15-modda). Mulk qachon va qaysi summaga o'tishi shartnomada yoziladi. Muddatidan oldin ham sotib olish mumkin: qolgan to'lovlarni lizing beruvchining qolgan davrdagi daromadisiz to'lash kifoya, agar shartnomada boshqacha yozilmagan bo'lsa. Shu paytgacha obyekt lizing oluvchining balansida hisobga olinadi.
Lizingda QQS qanday hisoblanadi?
Soliq kodeksiga ko'ra, mol-mulkni lizingga berish QQS solinadigan aylanma hisoblanadi. Soliq bazasi — barcha lizing to'lovlari minus lizing beruvchining foizli daromadi. Foizli daromad QQSdan ozod. Aylanma sanasi — obyekt qabul qilish-topshirish dalolatnomasi bo'yicha topshirilgan kun. Hisobga olish tartibini buxgalteringiz bilan aniqlang.
To'lovni kechiktirsam, uskunani olib qo'yishlari mumkinmi?
Lizing oluvchi majburiyatini jiddiy buzsa, qonun lizing beruvchiga ikki yo'l beradi: qolgan to'lovlarni muddatidan oldin talab qilish yoki shartnomani bekor qilib, uskunani qaytarib olish va zararni undirish. Qaysi holat jiddiy buzilish hisoblanishi odatda shartnomada yoziladi. Shuning uchun bu bandni imzolashdan oldin o'qing.
Lizing taklifini raqamlar bilan tekshirib ko'ramizmi?
Lizing, kredit va naqd xarid variantlarini pul oqimingiz asosida yonma-yon hisoblab, qaysi biri to'lov kalendaringizga yuk bo'lmasligini xotirjam ko'rib chiqamiz.