Қисқа жавоб: Қозоғистон — Ўзбекистондан энг яқин ва тушунарли экспорт бозори, лекин у бошқа давлат. Товар чегарадан ўтади, Евроосиё иқтисодий иттифоқи (ЭАЭУ) талабларига тушади, нарх тенгеда бўлади, ёрлиқ қозоқ ва рус тилида бўлиши керак. Каспи, Wildberries ёки Ozon'да сотишдан олдин учта саволга жавоб беринг: товар кимнинг номидан Қозоғистонга киради, қайси ҳужжат билан ва бир донаси у ерда қанчага тушади.
Бу мақола marketplace'да ўз брендини қуриш йўриқномасининг бир қисми. Бренди бор, Ўзбекистонда сотуви барқарор ва энди қўшни бозорга чиқмоқчи бўлган сотувчи учун ёзилган.
Қозоғистонда нима ўзгаради
Ўзбекистон ичида сотишдан фарқ бешта жойда:
- Божхона. Қозоғистон ЭАЭУ аъзоси, Ўзбекистон эмас. Товар иттифоқ чегарасидан ўтади ва импортчи уни расмийлаштиради.
- Техник талаблар. Товар ЭАЭУ техник регламентларига мос бўлиши керак. Ўзбекистон сертификати у ерда автоматик ишламайди.
- Тил. Товар ва сотувчи ҳақидаги маълумот қозоқ ва рус тилларида берилади.
- Валюта. Харидор тенгеда тўлайди, харажатингиз эса сўмда ва долларда. Курс уч валюта орасида юради.
- Рақобат. Қозоғистон marketplace'ларида Россия, Хитой ва маҳаллий сотувчилар билан бир витринада турасиз.
Агар Wildberries ва Ozon орқали Россияга сотган бўлсангиз, мантиқ таниш. Фарқлари Ўзбекистондан Wildberries ва Ozon'да сотиш мақоласида ёзилган, бу ерда фақат Қозоғистонга хос томонлар кўрилади.
Учта кириш модели
Marketplace танлашдан олдин схемани танланг. Ундан солиқ, ҳужжат ва пул айланиши келиб чиқади.
Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш- Дистрибютор — Ким импорт қилади: Қозоғистондаги ҳамкор; Ким marketplace'да сотади: Ҳамкор; Сизга қоладиган назорат: Нарх ва карточка ҳамкорда
- Ўз ТОЎсингиз — Ким импорт қилади: Сизнинг Қозоғистон фирмангиз; Ким marketplace'да сотади: Сиз; Сизга қоладиган назорат: Тўлиқ, лекин ҳисоб икки давлатда
- Кросс-бордер кабинет — Ким импорт қилади: Платформа схемаси бўйича; Ким marketplace'да сотади: Сиз, Ўзбекистондан; Сизга қоладиган назорат: Платформа шартига боғлиқ
Дистрибютор — энг тез старт. Сиз оддий экспорт қиласиз, ҳамкор импорт, сертификат ва Каспи кабинетини ўзи юритади. Камчилиги: маржа иккига бўлинади ва брендингиз қандай кўрсатилишини у ҳал қилади. Шартномада нарх сиёсати, карточка стандарти ва ҳисобот беришни ёзиб қўйинг.
Ўз ТОЎсингиз — бренд учун тўғри йўл, лекин қимматроқ. Қозоғистонда фирма, банк ҳисоби, бухгалтер ва омбор керак. Ўзбек фирмангиз ТОЎга экспорт қилади, ТОО импорт қилиб, marketplace'ларда сотади.
Кросс-бордер кабинет — Wildberries ёки Ozon'даги мавжуд кабинетингиздан Қозоғистон харидорига сотиш. Бу имконият ва унинг шартлари платформа, тоифа ва шартнома турига қараб фарқ қилади. Кабинетдаги сотув мамлакатлари бўлимини ва офертани текширинг.

Каспи, Wildberries ва Ozon: нимани текшириш керак
Каспи. Каспиънинг расмий йўриқномасида (гуиде.каспи.кз) Каспи Магазинъда сотиш шартлари ёзилган: ташкилот Каспи Пайъга уланган ва сўнгги 2 ойда камида 20 кун Каспи Пай ҳисобига тўлов қабул қилган бўлиши керак. Уланиш ҳам Каспи Пай иловаси орқали бўлади. Норезидент фирма бу шартларни қандай бажариши йўриқномада алоҳида ёзилмаган, буни Каспи қўллаб-қувватлаш хизматидан сўранг. Йўриқномада сотув комиссиясини ҳисоблаш тартиби 2026-йил 5-январдан ўзгаргани ҳам қайд этилган. Шунинг учун комиссияни форум ва эски жадваллардан эмас, фақат «Условия» бўлимидан ва кабинетдан олинг.
Wildberries. Платформа Қозоғистонда логистикани кенгайтирмоқда. Қозоғистон савдо ва интегратсия вазири 2026-йил ёзида Астана ва Олмаотада йирик логистика мажмуалари қурилиши режасини эълон қилган. Омбор яқин бўлса етказиш тезлашади, лекин бу Ўзбекистон кабинетингиздан Қозоғистонга қандай шартларда сотишингизни ҳал қилмайди. Буни офертадан текширинг.
Ozon. Ozon ҳам Қозоғистонда логистика марказларига эга. Сотув мамлакатлари, валюта ва пул тушиш тартиби кабинетда ва шартномада ёзилган.
Ҳар уч платформа учун битта қоида: комиссия, логистика тарифи ва тўлов муддатини скриншот қилиб, санаси билан сақланг. Нарх ҳисобини шу ҳужжатга боғланг.
Божхона ва ҳужжатлар
Келиб чиқиш сертификати. Ўзбекистон 2013-йил 31-майда МДҲ эркин савдо зонаси тўғрисидаги 2011-йил 18-октябр шартномасини қўллаш протоколини имзолаган. Келишув кўп товарга божсиз савдони беради, лекин истиснолар рўйхати бор. Имтиёз учун товарнинг Ўзбекистонда ишлаб чиқарилганини тасдиқлаш керак. Инвеститсиялар, саноат ва савдо вазирлиги маълумотига кўра келиб чиқиш сертификатини экспортчи декларатсияси асосида Савдо-саноат палатаси беради. Хитойдан олиб келиб қайта сотилаётган товар ўзбек товари ҳисобланмайди, унга бу имтиёз ишламайди.
Техник регламент. Қозоғистонда товар ЭАЭУ техник регламентлари бўйича мувофиқлик декларатсияси ёки сертификати билан сотилади. Қайси ҳужжат кераклигини ТИФ ТН коди бўйича аккредитатсияланган органдан аниқланг.
Тил. Қозоғистоннинг 2010-йил 4-майдаги «Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонуни 24-моддасига кўра товар ҳақидаги маълумот қозоқ ва рус тилларида берилади. Ёрлиқ, стикер ва қўлланмани шунга мосланг. Қадоқ талабларининг умумий тартиби marketplace учун қадоқ ва ёрлиқ мақоласида.
Маркировка. Қозоғистонда рақамли маркировка рўйхати кенгайиб бормоқда: 2026-йил 1-сентябрдан биологик фаол қўшимчалар мажбурий маркировка қилинади, енгил саноат товарлари учун 2026-йил 1-декабр режалаштирилган, косметика ва маиший кимё синов босқичида. Тоифангиз бўйича жорий ҳолатни ягона маркировка оператори сайтидан текширинг.

Логистика ва захира
Йўл узун эмас, лекин занжирда кутиш нуқталари кўп: Ўзбекистонда экспорт расмийлаштируви, чегара навбати, Қозоғистонда импорт расмийлаштируви, кейин marketplace омборига топшириш. Ҳар бир нуқта захирани узайтиради.
Хавфсизлик захирасини шундай ҳисобланг:
Захира (дона) = Кунлик сотув × (Етказиш кунлари + Расмийлаштириш кунлари + Омбор қабул кунлари + Кутилмаган кечикиш захираси)
Кунлик сотувни биринчи ойларда билмайсиз, шунинг учун биринчи партия синов бўлсин. Партияни битта тоифа ва бир неча SKU билан юборинг, 4–6 ҳафта сотувни кузатинг, кейин қайта буюртма нуқтасини белгиланг. Пул узоқроқ айланишини ҳам ҳисобга олинг: товар чегарада турган ва marketplace пул ўтказмаган кунлар ҳам сизнинг айланма маблағингиздан кетади. Бу масала marketplace савдоси учун айланма маблағ мақоласида батафсил.
Валюта ва солиқ: икки давлатда
Бу бўлим умумий йўналиш беради, солиқ маслаҳати эмас.
Ўзбекистон томони. Солиқ кодексида экспорт қилинган товарга ҚҚСнинг нол ставкаси белгиланган. У экспорт шартномаси, божхона белгиси бор декларатсия ва товар ҳужжатлари билан тасдиқланади. Экспорт бўйича кирувчи ҚҚСни ҳисобга олиш ва қайтариш тартибини бухгалтер билан олдиндан аниқланг. Шартномада тўлов муддатини аниқ ёзинг: тушмаган тушум муддати ўтган дебиторлик қарзига айланади. Президентнинг 2022-йил 30-сентябрдаги фармонига кўра битта экспорт шартномаси бўйича жўнатилган товар қийматининг 5 фоизигача тушмаган сумма муддати ўтган дебиторлик ҳисобланмайди.
Қозоғистон томони. 2026-йил 1-январдан асосий ҚҚС ставкаси 16%. ЭАЭУ аъзоси бўлмаган давлатдан келган товарда импорт ҚҚС божхонада тўланади. ТОО солиқ режимини ва импорт ҚҚСни ҳисобга олиш тартибини Қозоғистондаги бухгалтер билан олдиндан келишинг.
Курс. Нарх тенгеда, таннарх сўм ва долларда. Нарх ҳисобида «тенге 10% тушса» ссенарийсини алоҳида қатор қилинг. Агар бу ссенарийда фойда нолга тушса, нархни ёки моделни қайта кўринг.
Таннарх формуласи
Аввал бир дона товарнинг Қозоғистондаги таннархини топинг:
Қозоғистондаги таннарх = Ишлаб чиқариш нархи + (Транспорт + Брокер ва расмийлаштириш) ÷ партиядаги дона + Бож (агар бўлса) + Импорт ҚҚС (ҳисобга олинмаса) + Сертификат ва маркировка ÷ йиллик сотув + Курс захираси
Импорт ҚҚС базаси божхона қиймати ва бож суммасидан иборат. ТОО ҚҚС тўловчиси бўлса, у кейинчалик ҳисобга олиниши мумкин, лекин пул олдин чиқиб кетади.
Кейин минимал нархни ҳисобланг:
Минимал нарх = (Таннарх + Marketplace логистикаси + Керакли фойда) ÷ (1 − Комиссия улуши − Қайтариш улуши − Реклама улуши)
Шартли мисол, реал тариф эмас. Ишлаб чиқариш нархи 10 доллар, транспорт ва расмийлаштириш донага 1,5 доллар, бож СТ-1 билан нол, сертификат донага 0,5 доллар. Таннарх 12 доллар. Комиссияни кабинетдан олинг ва К деб белгиланг. Қайтариш ва реклама бирга 10%, логистика донага 1 доллар, керакли фойда 3 доллар бўлса: минимал нарх = 16 ÷ (0,9 − К). К қанча бўлишини кабинетдан қўйинг ва натижани тенгега ўтказинг. Бу нарх рақобатчилар нархидан анча юқори чиқса, тоифа ёки модел тўғри танланмаган.
Товар белгиси ва бренд
Товар белгиси фақат рўйхатдан ўтган давлатда ҳимоя қилади. Қозоғистонда белгини Миллий интеллектуал мулк институти (НИИС) рўйхатдан ўтказади. Иккала давлат ҳам Мадрид тизимида, шунинг учун халқаро ариза орқали Қозоғистонни кўрсатиш мумкин. Аризани биринчи партиядан олдин беринг, акс ҳолда номингизни бошқа биров рўйхатдан ўтказиб қўйиши мумкин.
Брендни қандай тақдим этиш — маҳаллий тил, фото, харидор нима учун айнан ўзбек маҳсулотини олиши — экспорт маркетинги масаласи. У ўзбек маҳсулотини хорижий харидорга тақдим этиш мақоласида кўрилган.
Типик хатолар
- Хитой товарини «ўзбек» деб ҳисоблаш. Келиб чиқиш сертификати бўлмайди, бож ва таннарх бошқача чиқади.
- Фақат Ўзбекистон сертификатига таяниш. Карточка модератсиядан ўтмайди ёки товар божхонада қолади.
- Русча қадоқ билан юбориш. Қозоқча маълумот йўқлиги қайта ёрлиқлашга ва кечикишга олиб келади.
- Комиссияни танишлардан олиш. Каспи ва бошқа платформалар тарифни ўзгартиради, эски рақам нархни нотўғри қилади.
- Катта биринчи партия. Сотилмаган товарни қайтариб олиб келиш яна бир экспорт-импорт.
- Дистрибютор билан оғзаки келишув. Нарх, карточка ва ҳисобот шартлари ёзилмаса, бренд назоратдан чиқади.
Checklist: Қозоғистонга чиқишдан олдин
- ☐ Кириш модели танланган: дистрибютор, ўз ТОО ёки кросс-бордер кабинет.
- ☐ Ҳар SKU учун ТИФ ТН коди ва ЭАЭУ ҳужжати аниқланган.
- ☐ Ўзбек ишлаб чиқариши учун келиб чиқиш сертификати режалаштирилган.
- ☐ Ёрлиқ ва қўлланма қозоқ ва рус тилларида тайёр.
- ☐ Тоифа Қозоғистон маркировка рўйхатига кириши текширилган.
- ☐ Платформа комиссияси ва тарифлари расмий бўлимдан, санаси билан олинган.
- ☐ Қозоғистондаги таннарх ва минимал нарх формула билан ҳисобланган.
- ☐ Курс ссенарийси алоҳида қаторда.
- ☐ Экспорт шартномасида тўлов муддати ва валютаси ёзилган.
- ☐ Қозоғистонда товар белгисига ариза берилган.
- ☐ Биринчи партия синов ҳажмида.
Хулоса
Қозоғистон яқин, лекин у ички бозорнинг давоми эмас, алоҳида экспорт лойиҳаси. Моделни танланг, ҳужжатни ТИФ ТН коди бўйича аниқланг, ёрлиқни икки тилда тайёрланг ва бир донанинг у ердаги таннархини формула билан ҳисобланг. Биринчи партия синов бўлсин. Рақамлар тасдиқлангандан кейин кенгайинг.
Кўп бериладиган саволлар
Ўзбекистондаги фирма Каспиъда тўғридан-тўғри сотувчи бўла оладими?
Каспиънинг расмий йўриқномасига кўра Каспи Магазинъда Каспи Пайъга уланган ва сўнгги 2 ойда камида 20 кун Каспи Пай ҳисобига тўлов қабул қилган ташкилот сотиши мумкин. Норезидент фирма учун алоҳида тартиб йўриқномада ёзилмаган, шунинг учун бу саволни Каспи қўллаб-қувватлаш хизматидан ёзма равишда аниқланг. Режада захира вариант ҳам бўлсин: Қозоғистондаги ҳамкор ёки ўз ТОЎингиз орқали кириш.
Ўзбек товари Қозоғистонга божсиз кирадими?
Ўзбекистон 2013-йилда МДҲ эркин савдо зонаси тўғрисидаги 2011-йилги шартномага қўшилган. Келишув кўп товарга импорт божини олиб ташлайди, лекин истиснолар бор. Имтиёздан фойдаланиш учун товар Ўзбекистонда ишлаб чиқарилгани келиб чиқиш сертификати билан тасдиқланади. Божсиз кириш ҚҚСдан озод қилмайди: Қозоғистонда 2026-йилдан асосий ҚҚС ставкаси 16%, ЭАЭУдан ташқаридан келган товарда у божхонада тўланади.
Маҳсулот ёрлиғи қайси тилда бўлиши керак?
Қозоғистоннинг «Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонуни 24-моддасига кўра товар ва сотувчи ҳақидаги маълумот қозоқ ва рус тилларида берилади. Бу ёрлиқ, қўлланма ва карточка матнига ҳам тааллуқли. Фақат ўзбекча ёки фақат русча қадоқ билан партия юборманг.
Ўзбекистондаги товар белгиси Қозоғистонда ҳимоя қиладими?
Йўқ, товар белгиси фақат рўйхатдан ўтган давлатда ҳимоя қилади. Қозоғистонда белгини Миллий интеллектуал мулк институти (НИИС) рўйхатдан ўтказади. Иккала давлат ҳам Мадрид тизимида, шунинг учун халқаро ариза орқали Қозоғистонни кўрсатиш мумкин. Аризани биринчи партиядан олдин беринг.
Қозоғистонга чиқишни ҳисоб-китоб билан режалаштирмоқчимисиз?
Кириш моделини, ҳужжатлар рўйхатини ва бир дона товарнинг Қозоғистондаги таннархини бирга кўриб чиқамиз, кейин биринчи синов партияси ҳажмини келишиб оламиз.