Қисқа жавоб: marketplace'да брендни ҳимоя қилиш уч нарсага таянади. Биринчиси — сизнинг номингизга ва керакли синфларга рўйхатдан ўтган товар белгиси. Иккинчиси — тартибли далиллар: тест-харид, суратлар, буюртма рақамлари. Учинчиси — ҳар ҳафта такрорланадиган мониторинг. Шулар бўлса, кўп ҳолатни судга бормасдан, платформанинг ўз воситалари билан ёпиш мумкин. Бу мақола юридик маслаҳат эмас, эгаси учун иш тартиби. Аниқ ҳолат бўйича юрист ёки патент вакили билан маслаҳатлашинг.
Брендни қандай қуриш, ном танлаш ва белгини рўйхатдан ўтказиш босқичлари marketplace'да ўз брендини қуриш мақоласида кўрилган. Бу ерда эса кейинги савол: бренд бор, уни бошқалар ишлатяпти, нима қилиш керак?
Брендга қандай ҳужумлар бўлади
Муаммолар ҳар хил. Ҳар бирига бошқа восита керак. Аввал қайси ҳолат эканини аниқланг.
- Контрафакт — Қандай кўринади: Номингиз билан сифатсиз нусха сотилмоқда; Асосий восита: Тест-харид ва бренд бўйича шикоят
- Карточкага ёпишиб олиш — Қандай кўринади: Бошқа сотувчи сизнинг карточкангизда ёки номингиз билан сотмоқда; Асосий восита: Бренд авторизатсияси, «Оригинал» белгиси
- Контент нусхаси — Қандай кўринади: Суратларингиз ва тавсифингиз бошқа карточкада; Асосий восита: Муаллифлик бўйича шикоят
- Ўхшаш ном — Қандай кўринади: Номингиздан бир ҳарф фарқ қиладиган бренд; Асосий восита: Белги эгасининг ҳуқуқи, юрист
- Кулранг импорт — Қандай кўринади: Асл товар, лекин расмий бўлмаган канал орқали; Асосий восита: Платформа қоидаси ва шартномалар
Охирги қатор алоҳида гап. Асл товарни қайта сотиш ҳар доим ҳам қонунбузарлик эмас. Бу ҳолатда нима қилиш мумкинлигини фақат юрист аниқ айта олади.
Кўлам ҳам кичик эмас. 2025-йил майида Адлия вазирлигининг интеллектуал мулк бўлими мониторинг натижасида Uzum Маркетъда жаҳон брендларининг 220 га яқин контрафакт карточкасини топганини маълум қилган. Маҳаллий бренд ҳам шундай нусхалардан холи эмас, айниқса товар сотила бошлаганда.
Пойдевор: гувоҳнома, синфлар ва қўшни бозорлар
Ўзбекистонда товар белгиси рўйхатдан ўтказилгандан кейин ҳимоя қилинади. Мутлақ ҳуқуқ гувоҳномада кўрсатилган товарларга тегишли. Эгасининг рухсатисиз белги қўйилган товар контрафакт ҳисобланади. Шикоят беришдан олдин учта нарсани текширинг:
Шунингдек ўқинг Диван қайтиб келди, фойда эса йўқ: marketplace'да катта габаритли товарни зарарсиз сотиш- Гувоҳнома кимнинг номида. Кабинет очилган юридик шахс билан бир хил бўлсин. Белги директор ёки дизайнер номида бўлса, платформа қўшимча ҳужжат сўрайди.
- Синфлар. Белги кийимга рўйхатдан ўтган бўлса, худди шу ном билан сотилаётган сумкага қарши далил заиф бўлади.
- Муддат. Гувоҳнома 10 йил амал қилади ва охирги йилида яна 10 йилга узайтирилади. Узайтириш санасини календарга ёзинг. Ҳужжатлар тартибини бизнеснинг ҳуқуқий гигиенаси мақоласидаги чораклик текширувга қўшинг.
Қўшни бозорлар. Белги фақат рўйхатдан ўтган давлатда ишлайди. Wildberries, Ozon ёки Қозоғистон платформаларига чиқсангиз, ўша давлатда ҳам ҳимоя керак. Ўзбекистон 2006-йилдан Мадрид протоколи аъзоси. Россия, Қозоғистон ва Қирғизистон ҳам шу тизимда. Мадрид тизими битта халқаро ариза орқали бир нечта давлатни кўрсатишга имкон беради. Лекин ҳар давлат белгини ўз қонуни бўйича алоҳида кўриб чиқади. Қайси йўл арзон ва тез эканини патент вакили билан ҳисобланг.
Далиллар папкаси: шикоятдан олдин нима йиғилади
Платформа модератори сизни танимайди. У фақат ҳужжатга қарайди. Шунинг учун битта папка олдиндан тайёр турсин:
- ☐ Гувоҳнома нусхаси ва реестрдан кўчирма.
- ☐ Белги товарда, ёрлиқда ва қадоқда қандай туришини кўрсатувчи суратлар.
- ☐ Асл товарнинг ишлаб чиқариш ёки харид ҳужжатлари: шартнома, ҳисоб-фактура.
- ☐ Ҳар бир бузилиш бўйича: карточка ҳаволаси, артикул, сотувчи номи, сана ва экран сурати.
- ☐ Тест-харид материаллари: буюртма рақами, чек, очиш видеоси, товарнинг ўзи.
- ☐ Ўз суратларингизнинг манба файллари, олинган санаси билан.
- ☐ Шикоятлар журнали: қачон, қаерга, қандай жавоб келди.
Экран суратини сана ва ҳавола кўринадиган ҳолда олинг. Карточка эртага ўзгариши ёки ўчиб кетиши мумкин.
Контрафакт тест-хариди
Карточкадаги расм ҳеч нарсани исботламайди. Нусха кўпинча сизнинг суратларингиз билан сотилади. Далил — харидор қўлига келадиган товар. Рақобатчини ўрганиш учун тест-харид қилиш marketplace'да рақобатчиларни таҳлил қилиш мақоласида кўрилган. Ҳимоя учун эса тартиб қаттиқроқ:
- Оддий харидор каби сотиб олинг. Компания билан боғлиқ бўлмаган аккаунт ва манзилдан фойдаланинг.
- Буюртма маълумотини сақланг. Буюртма рақами, сотувчи номи, нарх, сана, чек.
- Очишни видеога олинг. Пакет бутунлиги, ёрлиқ, сўнг товар. Видеони кесмасдан битта файлда сақланг.
- Асл товар билан ёнма-ён солиштиринг. Қопқоқ, пломба, шрифт, ранг, оғирлик, партия рақами. Ҳар бир фарқни суратга олинг.
- Товарни сақланг. Уни қайтарманг ва ишлатманг. Судгача борилса, у асосий ашёвий далил бўлади.
Битта тест-харид битта сотувчи учун. Сотувчилар кўп бўлса, энг кўп сотаётганидан бошланг.

Карточкага ёпишиб олганлар: Uzum ва WB/Ozon фарқи
Платформалар карточкани ҳар хил қуради, шунинг учун муаммо ҳам ҳар хил кўринади.
Uzum Маркет. Бу ерда «ёпишиб олиш» одатда бошқача кўринади: бошқа сотувчи ўз карточкасида номингизни бренд қилиб кўрсатади ёки суратларингизни олади. Сотувчилар қўлланмасида бунга қарши бир нечта восита бор:
- белги эгаси учинчи томон сотувчиларга товар белгисидан фойдаланишни тақиқлашни сўраши мумкин. Шундан кейин сотувчи бренддан фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатни уч кун ичида бериши керак, акс ҳолда товари блокланади. Қўлланмага кўра ҳуқуқ эгаси зарарни қоплашни ҳам талаб қилиши мумкин;
- брендни авторизатсия рўйхатига қўшиш учун бизнес-қўллаб-қувватлашга Ўзбекистонда берилган гувоҳнома юборилади;
- бренд эгаси «Оригинал» белгиси учун гувоҳнома ва логотип товар, ёрлиқ ёки қадоқда кўринадиган суратларни беради;
- сурат ва видео нусхаси бўйича шикоят интеллектуал мулк бўйича расмий ҳужжат билан ёки дўкон номига мос кўринадиган сув белгиси бўлса кўриб чиқилади.
Охирги бандни ҳозироқ қўлланг: суратларга дўкон номингизни кўринадиган сув белгиси сифатида қўйиш кейин ишни анча енгиллаштиради.
Wildberries ва Ozon. Бу ерда бир карточкада бир нечта сотувчи савдо қилиши мумкин. Бренд эгаси учун алоҳида бўлимлар бор. Wildberries 2025-йил февралида «Брендлар» хизматини ишга туширган. Тасдиқланган бренд вакили бошқа сотувчиларнинг «Оригинал» белгиси сўровларини тасдиқлайди ёки рад этади. Ozon'да ҳам бренд эгалари учун алоҳида кабинет бор. Россия бозорида ҳимоя Россияда амал қиладиган белгига таянади: Роспатент гувоҳномаси ёки Россияни қамраган халқаро рўйхат. Ўзбекистондаги кабинетларда шартлар бошқача бўлиши мумкин, аниқ ҳужжатлар рўйхатини платформанинг ёрдам бўлимида текширинг.
Платформага шикоят бериш тартиби
Ҳар платформада форма бошқача, лекин мантиқ бир хил:
- Ҳолатни аниқланг. Контрафакт, ном ишлатиш ёки контент нусхаси. Ҳар бири учун алоҳида мурожаат.
- Битта мурожаат — битта сотувчи. Бир нечта сотувчини битта хатга йиғманг.
- Фактларни қисқа ёзинг. Белги рақами, карточка ҳаволаси, артикул, нима бузилган, қандай далил илова қилинган.
- Далилларни илова қилинг. Гувоҳнома, суратлар, тест-харид материаллари.
- Жавобни кузатинг. Мурожаат рақамини журналга ёзинг. Муддат ўтса, қайта ёзинг ёки шахсий менежер орқали сўранг.
Uzum қўлланмасига кўра, ҳуқуқ эгаларининг даъволари бўйича жавобгар ҳар доим сотувчи бўлади. Контрафакт сотиш қатъиян тақиқланган, Uzum омборига тақиқланган товар жўнатилган ҳар бир ҳолат учун эса 5 000 000 сўм жарима белгиланган. Бу қоида икки томонлама: сиз ҳам бошқа брендни ҳужжатсиз сотсангиз, худди шу хавф остидасиз.
Асоссиз шикоят берманг. Фақат тахмин билан рақобатчини блоклатишга уриниш низони сизга қарши айлантириши мумкин.
Харидорлар шарҳида «контрафакт» деган сўз пайдо бўлса, бу ҳам ҳимоя ишининг бир қисми. Бундай шарҳларга жавоб бериш тартиби шарҳлар ва рейтинг бошқаруви мақоласида кўрилган.
Судгача даъво хати
Платформа карточкани блоклайди, лекин сотувчи бошқа жойда давом этиши мумкин. Агар у такрор қилса, Instagram ёки Telegram'да сотса, ёки зарар катта бўлса, расмий даъво хати юборилади. Хатда одатда қуйидагилар бўлади:
- белги эгаси ва гувоҳнома рақами, синфлар;
- бузилиш фактлари: қаерда, қачон, қандай товар;
- далиллар рўйхати;
- талаблар: сотувни тўхтатиш, қолдиқни сотувдан олиш, белги туширилган қадоқни йўқ қилиш, зарарни қоплаш;
- жавоб учун муддат ва кейинги қадам.
Хатни юрист билан тайёрланг. Талаблар ва муддатлар қонунга мос бўлиши керак. Ҳаддан ташқари таҳдидли хат кўпинча жавобсиз қолади. Аниқ ва хотиржам хат эса кўп ҳолатда сотувни тўхтатади. Бузилиш ҳақида Адлия вазирлигига ҳам хабар бериш мумкин: вазирлик marketplace'ларни интеллектуал мулк бўйича мониторинг қилиб боради.
Қадоқдаги ҳимоя белгилари
Қадоқ нусха кўчиришни тўхтатмайди. Лекин у асл товарни ажратишни осонлаштиради ва тест-харидда далил беради:
- ® белгиси. Фақат рўйхатдан ўтган белги ёнида. Ариза босқичида ёки рўйхатдан ўтмаган номга қўйманг.
- Ҳимоя пломбаси. Қутини очганда йиртиладиган стикер. Нусхада кўпинча йўқ ёки бошқача.
- Партия рақами ва сана. Ҳар партияда ўз коди. Тест-хариддан келган рақам реестрингизда бўлмаса, бу кучли далил.
- Ички варақа. Асл товарни қандай таниш ва қаерга ёзиш кераклиги ҳақида қисқа матн.
- Ягона дизайн детали. Қопқоқдаги бўртма, махсус ранг, ноодатий тикув.
Қадоқнинг мажбурий қисмлари — штрих-код, ёрлиқ, истеъмол маълумоти — marketplace учун қадоқ ва ёрлиқ мақоласида кўрилган. Ҳимоя элементлари улар билан тўқнашмасин: пломба штрих-кодни ёпмасин.

Мониторинг рутини
Ҳимоя бир марталик иш эмас. Ҳафтасига 20–30 дақиқа етарли, агар у жадвал бўйича бўлса:
- Ҳар душанба — Нима қилинади: Бренд номи ва 2–3 хато ёзилиши билан ҳар платформада қидирув; Натижа: Янги карточкалар рўйхати
- Ҳар душанба — Нима қилинади: Асосий сурат бўйича бошқа карточкаларни кўриш; Натижа: Контент нусхалари
- Ҳафтада бир — Нима қилинади: Шарҳларда «нусха», «асл эмас», «бошқача келди» сўзлари; Натижа: Контрафакт сигналлари
- Ойда бир — Нима қилинади: Шубҳали сотувчидан тест-харид; Натижа: Далил
- Чоракда бир — Нима қилинади: Гувоҳнома муддати, синфлар, янги бозорлар; Натижа: Ҳужжатлар ҳолати
Янги топилган ҳар бир ҳолатни шикоятлар журналига ёзинг. Уч ойдан кейин қайси сотувчи қайтиб келганини ва қайси восита ишлаганини кўрасиз.
Хулоса
Бренд ҳимояси учта қатламдан иборат: ҳужжат, далил ва мунтазамлик. Гувоҳномани ўз компаниянгиз номига, керакли синфларга ва керакли давлатларга олинг. Далиллар папкасини олдиндан йиғинг. Ҳар бузилиш учун аввал платформа воситасидан фойдаланинг, такрорланса юрист билан даъво хатига ўтинг. Платформа қоидалари тез ўзгаради, шунинг учун шикоят беришдан олдин амалдаги тартибни ёрдам бўлимида текширинг. Бугунги қадам: бренд номингизни ҳар бир платформада қидиринг ва топилган бегона карточкаларни битта жадвалга ёзинг.
Кўп бериладиган саволлар
Товар белгиси бўлмаса, marketplace'да брендни ҳимоя қилиш мумкинми?
Жуда чекланган даражада. Платформалар бренд бўйича шикоят ва авторизатсия учун одатда товар белгиси гувоҳномасини сўрайди. Белгисиз фақат ўзингиз яратган суратлар ва матнларни нусха кўчиришдан ҳимоя қилиш имконияти қолади, у ҳам ҳар платформада алоҳида шарт билан. Шунинг учун аризани ном танланган заҳоти топширинг.
Ўзбекистон гувоҳномаси Wildberries ва Ozon'да кучга эгами?
Йўқ. Товар белгиси фақат рўйхатдан ўтган давлатда ҳимоя қилинади, шунинг учун Ўзбекистон гувоҳномаси Россияда ҳимоя бермайди. Россия кабинетларида бренд воситалари учун одатда Россияда амал қиладиган белги ҳужжати керак бўлади. Мадрид тизими орқали Россияни кўрсатиб халқаро ариза бериш ёки у ерда алоҳида ариза топшириш ҳақида патент вакили билан гаплашинг. Аниқ ҳужжатлар рўйхатини кабинетингиз ёрдам бўлимида текширинг.
Контрафакт сотувчига биринчи бўлиб нима қилиш керак: платформага ёзишми ёки даъво хатими?
Кўпинча аввал далил йиғилади, кейин платформага шикоят берилади. Бу энг тез йўл: карточка блокланади ва сотув тўхтайди. Даъво хати сотувчи такрор қилганда, омбордаги катта партия ёки зарар ундириш масаласи бўлганда керак бўлади. Уни юрист билан тайёрланг.
Шарҳларда «контрафакт келди» деб ёзишса нима қилиш керак?
Аввал буюртма ҳақиқатан сизнинг омборингиздан кетганини текширинг. Агар товар асл бўлса, Uzum қўлланмасига кўра аслликни тасдиқловчи ҳужжатлар билан бизнес-қўллаб-қувватлашга мурожаат қилиб, бундай шарҳни олиб ташлашни сўраш мумкин. Кўриб чиқиш уч иш кунигача давом этади. Харидорга эса хотиржам жавоб ёзинг ва текшириш учун алоқа таклиф қилинг.
Брендингизни marketplace'да ким ишлатаётганини биласизми?
Карточкаларингиз, ҳужжатларингиз ва шикоят тартибини бирга кўриб чиқиб, ҳимояни қайси қадамдан бошлаш кераклигини аниқлаймиз.