Bankanız bir kredi yüzünden size dava açtı, mahkeme tahsil edilecek tutarı belirledi. Aylar geçti ama bankacılık uygulamasındaki borç hâlâ artıyor mu? Artık bu tür durumları bankaların kendisi kontrol etmek zorunda. Özbekistan Merkez Bankası 13 Kasım'da ticari bankalara, mahkeme kararından sonra işletilen faiz ve cezaları iptal etmelerini ve tahsil edilen parayı borçlulara iade etmelerini bildirdi.
Talimat, Merkez Bankası Bankacılık Denetim Komitesi'nin kararıyla verildi. Bankalar iç denetimlerini 10 Aralık'a kadar bitirmek zorunda.
Ne değişti
Kuralın kendisi yeni değil. 27 Şubat 2024 tarihli ZRU-914 sayılı kanunla Medeni Kanun'un 744. maddesinin üçüncü fıkrasına eklendi. Adalet Bakanlığı'nın hukuki danışmanlık portalına göre kural, 1 Ocak 2024'ten itibaren doğan ilişkilere uygulanıyor.
Özü basit. Banka mahkemeye gittiyse ve mahkeme kredi borcunun tahsiline karar verdiyse, hükmedilen tutara artık faiz de cezai şart da işletilemez. Cezai şart, kredi sözleşmesinde yazan gecikme cezası anlamına geliyor.
Yeni olan, Merkez Bankası'nın bu kuralın uygulamada da işlemesini istemesi. Merkez Bankası'nın 13 Kasım tarihli resmî açıklamasına göre bankalar:
- mahkeme kararı olan kredilerde faiz ve ceza işletmeyi durdurmalı;
- hukuka aykırı hesaplanan tutarları derhal iptal etmeli;
- borçludan tahsil edilen parayı kısa sürede iade etmeli;
- iç denetim yoluyla hesaplamaları 10 Aralık'a kadar kontrol edip ihlalleri yönetim kurulu ve yönetime sunmalı;
- Merkez Bankası'na 25 Aralık'a kadar belgeli, ayrıntılı bir rapor vermeli.
Bu karar borcu silmiyor. Mahkemenin belirlediği tutar yine ödenecek. Sadece bu tutar yeni faiz ve cezalarla büyüyemez.
Kimleri etkiliyor
Açıklamada kredi türü ayrımı yapılmıyor, genel olarak kredi borcundan söz ediliyor. İşletme sahipleri için bu birkaç durumda önemli:
Ayrıca okuyun Özbekistan'da Ürün Belgelendirmesi: Hangi Ürün Neye Tabi, Yabancı Sertifikaların Tanınması ve Dijital Markalama- Şahıs işletmeleri. Birçok kişi işi için krediyi kendi adına alıyor. Borç mahkeme yoluyla tahsil ediliyorsa hesapları kontrol etmenin tam zamanı.
- Küçük şirketler. İşletme sermayesi veya ekipman kredisi yüzünden mahkemelik olmuş firmalar.
- Borcunu taksitle ödeyenler. Adalet Bakanlığı portalı ikinci bir kurala dikkat çekiyor. Gerçek kişinin veya şahıs işletmesinin ödemesi tüm borcu kapatmaya yetmezse, önce vadesi geçmiş anapara ve faize, ardından cari faiz ve anaparaya gidiyor. Ceza ancak bunlardan sonra kapanıyor.
Varsayımsal bir örnek: Semerkant'ta küçük bir yapı malzemeleri dükkânının sahibi 2024'te işletme kredisi aldı. Sezon kötü geçti, ödemeler aksadı, banka dava açtı. Mahkeme belirli bir tutarın tahsiline karar verdi. Dükkân sahibi her ay ödüyor ama kalan borç neredeyse hiç azalmıyor. Bankanın hükmedilen tutara ceza eklemeye devam edip etmediğini bilmiyor. Artık banka bu soruyu yazılı olarak yanıtlamak zorunda.
Kredileriniz arasında hakkında mahkeme kararı çıkmış olan var mı? Varsa son aylardaki hesap dökümlerine bir kez daha bakın.
İşletme sahipleri ne yapmalı
- Mahkeme kararını bulun. Karar tarihini ve tahsil edilecek tutarı not edin. Sonraki tüm hesaplar bu iki rakamdan başlar.
- Bankadan ayrıntılı döküm isteyin. Talebinizi yazılı yapın. Karardan sonra hangi faiz ve cezaların işletildiği ve ödemelerinizin hangi borca sayıldığı gösterilsin.
- Rakamları kendiniz karşılaştırın. Karardan sonra yeni faiz veya ceza eklenmişse yeniden hesaplama ve fazla ödemenin iadesini yazılı olarak talep edin.
- Yanıt gelmezse Merkez Bankası'na başvurun. 71 200-00-44, 1800 kısa numarası veya «Bankda nima gap?» botu üzerinden ulaşabilirsiniz. Dava hakkınız da devam eder.
- İadeyi planınıza ekleyin. Yeniden hesaplanan bakiyeyle ödeme takviminizi güncelleyin. Nasıl yapılacağını ödeme takvimi ve nakit açıkları yazısında bulabilirsiniz. Gelecekteki borçlanma kararları için işletmeler için kredi ve finansman rehberine göz atın.
Kısacası, mahkeme kararından sonra borç yeni faiz ve cezalarla büyümemeli. Merkez Bankası bankalardan bunu 10 Aralık'a kadar kontrol etmelerini ve fazla alınanı iade etmelerini istedi. Böyle bir kredisi olan işletme sahibi için en doğru adım, yazılı döküm alıp mahkeme kararıyla karşılaştırmak.
Kaynaklar
- Özbekistan Cumhuriyeti Merkez Bankası, resmî Telegram kanalı, Bankacılık Denetim Komitesi kararına ilişkin açıklama, 2026-11-13: https://t.me/centralbankuzbekistan/13737
- Adalet Bakanlığı hukuki danışmanlık portalı, "Mahkeme kararından sonra kredi faizi ve ceza işletilir mi?": https://advice.adliya.uz/oz/document/3244
- Özbekistan Cumhuriyeti ZRU-914 sayılı Kanun, 2024-02-27, lex.uz: https://lex.uz/docs/6819125
- Spot.uz, Merkez Bankası bankalara hukuka aykırı tahsil edilen faiz ve cezaları iptal etmelerini bildirdi, 2026-11-13: https://www.spot.uz/oz/2026/11/13/collection-penalties
- UzDaily.uz, bankalar kredi borçlarına ilişkin hesaplamaları kontrol edecek, 2026-11-13: https://www.uzdaily.uz/uz/özbekiston-banklari-kredit-qarzlari-böyiça-hisob-kitoblarni-tekşiradi/
- Zamon.uz, mahkeme kararından sonra faiz işleten bankalar parayı iade edecek, 2026-11-14: https://zamon.uz/uz/2026/11/14/sud-qaroridan-keyin-ham-foiz-hisoblagan-banklar-pulni-qaytaradi-markaziy-bank-talabi
Sık sorulan sorular
Mahkeme kararından sonra borcum tamamen silinir mi?
Hayır. Mahkemenin belirlediği tutarı ödeme yükümlülüğü devam eder. Yalnızca karardan sonra bu tutara yeni faiz ve ceza eklenemez.
Banka parayı kendiliğinden mi iade eder, yoksa başvurmam mı gerekir?
Merkez Bankası bankalara hukuka aykırı tutarları iptal edip kısa sürede iade etmelerini söyledi. Yine de beklemeden bankanızdan yazılı ve ayrıntılı bir borç dökümü istemeniz faydalı olur.
Banka yeniden hesaplama yapmazsa nereye başvurabilirim?
Merkez Bankası'nın 71 200-00-44 numaralı hattına, 1800 kısa numarasına veya «Bankda nima gap?» botuna yazabilirsiniz. Mahkemeye başvurma hakkınız da saklıdır.
Tüm kredi ödemelerinizi önceden görmek ister misiniz?
Ödeme takvimini ve borç yükünü tek bir tabloda nasıl takip edebileceğinizi birlikte ele almak mümkün.