Kısa cevap: ERP'nin canlıya geçtiği gün proje bitmez, sistemin işletme dönemi başlar. Bu dönemde iki farklı iş vardır. Destek, sistemi bugünkü haliyle çalışır tutar. Geliştirme ise onu işletmeyle birlikte değiştirir. Her ikisi için ayrı bütçe, ayrı kurallar ve yazılı bir SLA gerekir.
Özel bir sistemin nasıl kurulduğu, özel ERP geliştirme ana rehberinde anlatılıyor. Canlıya geçişe kadar olan yol ise ERP uygulama aşamaları yazısında. Bu yazı sonrasını ele alıyor: sistem çalışmaya başladıktan sonra ona kim, hangi kurallarla ve ne kadar bütçeyle bakacak?
Özbekistan'da yerel şirketi olan yabancı bir firma için bu soru kendi ülkesindekinden daha keskindir. Merkez uzaktadır, yerel ekip Özbekçe veya Rusça çalışır ve Taşkent'te duran bir depo, başka bir saat dilimindeki ertesi sabahı bekleyemez.
Destek ve geliştirme: iki ayrı iş
Sağlayıcılarla yaşanan pek çok anlaşmazlık bu iki işin karıştırılmasından çıkar. İşletme sahibi "sistemde hata var" der, sağlayıcı "bu yeni bir talep" der. İkisi de kendince haklı olabilir. Bu yüzden sınırı önceden çizin.
- Destek — Kapsamı: Hata düzeltme, kullanıcı soruları, erişim yetkileri, küçük ayarlar; Nasıl ödenir: Aylık sabit ücret
- Teknik bakım — Kapsamı: Sunucu, yedekler, güvenlik güncellemeleri, izleme; Nasıl ödenir: Aylık ücret veya sunucu maliyeti içinde
- Geliştirme — Kapsamı: Yeni modül, yeni rapor, entegrasyon, süreç değişikliği; Nasıl ödenir: Saat paketi veya ayrı proje
Basit bir kural: Sistem, üzerinde anlaşılan gereksinimlerdeki gibi çalışmıyorsa bu bir hatadır ve desteğe girer. Sistem doğru çalışıyor ama işletme artık başka türlü istiyorsa bu geliştirmedir. İndirim yanlış hesaplanıyorsa hata. Yeni bir indirim türü gerekiyorsa yeni talep.
Teknik bakımı unutmayın. Yedek alınıyor mu? Yedekten geri yüklemeyi hiç denediniz mi? Sunucu diski ne zaman dolacak? Bu sorular görünmez ama cevapsız kalırsa en pahalıya patlar.
Canlıya geçişten sonraki üç dönem
Destek hacmi zamanla değişir. Onu tüm süre için tek ve sabit bir ücret gibi planlamak hatadır.
Ayrıca okuyun Müşteri İkinci Kez Arıyor, Adını Yine Baştan Söylüyor: Özbekistan'da IP Telefoniyi ERP'ye Bağlamak1. Yoğun destek (ilk 1–3 ay). Taleplerin en çok geldiği dönem. Çalışanlar soru sorar, yeni raporları eskileriyle karşılaştırır, küçük hatalar ortaya çıkar. Sağlayıcının ekibi yakında, bazen sahada olmalıdır.
2. Dengelenme (3–6. aylar). Sorular azalır, hataların çoğu düzeltilmiştir. Artık taleplerin çoğu "bu rapora bir sütun daha ekleyebilir miyiz" gibidir. Geliştirme listesi bu dönemde şekillenir.
3. Olağan işletme. Sistem günlük bir araca dönüşür. Destek daha az zaman alır, asıl iş geliştirmeye kayar: yeni şube, yeni entegrasyon, vergi veya ürün işaretleme kurallarındaki değişiklikler. Örneğin e-fatura operatörü veya ödeme sistemi API'sini güncellediğinde entegrasyonun da uyarlanması gerekir. Zorunlu ürün işaretlemesi yeni bir ürün grubuna genişlediğinde de durum aynıdır.
İlk aylarda soruların büyük kısmını şirket içindeki anahtar kullanıcılar kendileri kapatır. Onların nasıl hazırlanacağı ERP kullanıcı eğitimi yazısında anlatılıyor. İçeride bir birinci hat varsa dış sağlayıcıya yalnızca gerçek teknik sorunlar ulaşır.

SLA: sözleşmeye ne yazılır
SLA (hizmet seviyesi anlaşması), hangi sorunun ne kadar sürede çözüleceğini belirleyen belgedir. "Hızlı dönüş yaparız" sözü SLA değildir. İçinde rakamlar ve tanımlar olmalıdır.
Önce sorunları önceliğe göre ayırın. Aşağıdaki süreler varsayımsal bir örnektir, piyasa normu değildir. Kendi rakamlarınızı, duruşun işletmenize gerçekte neye mal olduğuna göre belirleyin.
- Kritik — Tanım: Sistem çalışmıyor ya da satış, kasa, depo durdu; Yanıt süresi: 30 dakika; Çözüm veya geçici çözüm: 4 saat
- Yüksek — Tanım: Önemli bir işlev çalışmıyor, alternatif yol var; Yanıt süresi: 2 saat; Çözüm veya geçici çözüm: 1 iş günü
- Orta — Tanım: Hata var ama işe etkisi sınırlı; Yanıt süresi: 1 iş günü; Çözüm veya geçici çözüm: 5 iş günü
- Düşük — Tanım: Soru, küçük rahatsızlık, danışmanlık; Yanıt süresi: 2 iş günü; Çözüm veya geçici çözüm: Anlaşmaya göre
SLA'da ayrıca şunlar olmalıdır:
- Hizmet saatleri. Süreler mesai saatlerine göre mi, 7/24 mü sayılıyor? Akşamları ve hafta sonu açık bir mağaza için bu büyük fark. Saat dilimini de netleştirin.
- Talep kanalı. Tek resmi kanal: bir talep sistemi veya ayrı bir grup. Yazılımcının kişisel telefonuna yazılan mesaj talep sayılmaz.
- Erişilebilirlik. Örneğin aylık %99,5. 30 günlük bir ayda 720 saat vardır, bunun %0,5'i 3,6 saattir. Yani ayda 3,6 saatten uzun plansız duruş sözleşme ihlalidir. Önceden duyurulan planlı bakımın bu hesaba dahil olup olmadığını da yazın.
- Planlı çalışmalar. Güncellemelerin ne zaman yapılacağı ve kaç saat önceden haber verileceği.
- Eskalasyon. Süre aşılırsa konunun kime taşınacağı.
- Raporlama ve yaptırım. Aylık rapor: kaç talep geldi, ne kadar sürede kapandı. İhlal halinde indirim veya başka bir sonuç.
Talep nasıl açılırsa hızlı çözülür
Pek çok gecikme kötü yazılmış bir taleple başlar. "Rapor çalışmıyor" mesajından sonra sağlayıcı yarım gün soru sorarak geçirir. Çalışanlara basit bir şablon verin:
- Hangi modül ve hangi ekran.
- Ne yapmak istediniz ve ne oldu.
- Ne zaman başladı, bir kez mi oldu yoksa tekrarlıyor mu.
- Ekran görüntüsü veya belge numarası.
- İşe etkisi: satış mı durdu, yoksa yarına kadar bekleyebilir mi?
Son madde önceliği belirler. Bunu çalışanın kendisinin değil, içerideki sorumlunun onaylaması daha iyidir. Yoksa her talep "kritik" olur.
Talep geçmişini saklayın. Aynı soru her ay geri geliyorsa sorun çalışanda değil, arayüzde veya kılavuzdadır. Bu tekrarları yılda bir iki kez gözden geçirmek, geliştirme planı için iyi bir malzeme sağlar.

Geliştirme: tek liste ve net öncelikler
Sistem çalışmaya başlayınca her departmandan istekler gelir. Hepsini birden yapmak mümkün değildir. Bu yüzden tek bir ortak liste (backlog) tutun ve taleplerin yalnızca tek bir sorumlu üzerinden girilmesini sağlayın.
Her talep için iki soru sorun. İşletmeye etkisi ne kadar: zaman veya para kazandırıyor mu, hataları azaltıyor mu? Ne kadar acil: yasal bir zorunluluk mu, müşteriler şikayet ediyor mu? Etkisi büyük ve acil talepler önce gelir. Etkisi düşük "daha şık olsun" talepleri bekler.
Geliştirme genellikle iki şekilde ödenir. Birincisi aylık saat paketidir, örneğin ayda 40 saat. Sürekli gelen küçük değişiklikler için uygundur. İkincisi büyük bir değişiklik için ayrı projedir: yeni modül, şube veya entegrasyon. Bunun için ayrı bir tahmin, takvim ve kabul prosedürü gerekir.
Sağlayıcıdan her ay saat raporu isteyin: hangi işe kaç saat harcandı. Bu rapor hem kontrol hem de gelecek yılın bütçesi için gereklidir.
Yıllık bütçe: varsayımsal bir örnek
ERP'nin maliyeti yalnızca geliştirmeden ibaret değildir. Sahip olma maliyetleri her yıl tekrar eder. Fiyatın nelerden oluştuğu ERP maliyet kalemleri yazısında ayrıntılı olarak ele alınıyor. Burada yalnızca canlıya geçiş sonrasındaki kısım var.
Aşağıdaki rakamlar varsayımsal bir örnektir, piyasa fiyatı değildir. Sistemin geliştirilmesinin 600 milyon soma mal olduğunu varsayalım.
- Sunucu ve yedekler: ayda 3 milyon, yılda 36 milyon.
- Destek ücreti: ayda 8 milyon, yılda 96 milyon.
- Geliştirme: 40 saat × 250 bin som = ayda 10 milyon, yılda 120 milyon.
Toplam: 36 + 96 + 120 = yılda 252 milyon som. Bu, ilk geliştirme bedelinin %42'si demektir. Rakam büyük görünür, ama bunu önceden bilen işletme sahibi şaşırmaz. Geliştirme saatleri, işletmenin ne kadar hızlı değiştiğine göre azalabilir veya artabilir.
Bu tutarı yıllık plana ayrı bir kalem olarak koyun. Bunun nasıl yapılacağı yıllık işletme bütçesi yazısında anlatılıyor.
Kendi ekibiniz mi, dış sağlayıcı mı
- İşi tanıma — Şirket içi yazılımcı: Derin, her gün yanınızda; Dış sağlayıcı: Dokümantasyon ve talepler üzerinden
- Tek kişiye bağımlılık — Şirket içi yazılımcı: Yüksek: o giderse bilgi de gider; Dış sağlayıcı: Arkada ekip varsa düşük
- Gece ve tatilde — Şirket içi yazılımcı: Tek kişi karşılayamaz; Dış sağlayıcı: SLA ile belirlenir
- Maliyet — Şirket içi yazılımcı: Maaş, vergi, ekipman, her ay; Dış sağlayıcı: Sözleşmeye göre
Çoğu zaman karma model en iyi sonucu verir. Şirket içinde sistemi iyi bilen bir sorumlu bulunur: ürün sahibi veya iş analisti. Teknik iş ise dış ekiptedir. İçerideki sorumlu talepleri toplar, öncelikleri belirler ve sonucu teslim alır.
Hangi model seçilirse seçilsin üç şey şirketin olmalı: kaynak kodu, sunucu ve alan adı erişimleri, sistem dokümantasyonu. Böylece sağlayıcıyı değiştirmek gerektiğinde sistem rehin kalmaz.
Sunucuyu başka bir yere veya yurt dışındaki bir buluta taşımayı planlıyorsanız, önce Özbekistan'ın Kişisel Veriler Kanunu'nu bir hukukçuyla gözden geçirin. Mart 2026 değişikliklerinden sonra ülke içinde saklama zorunluluğu esas olarak biyometrik ve genetik verileri ve telekom operatörlerinin abonelerine ait verileri kapsıyor. Diğer kişisel veriler, kanundaki koşullardan biri sağlanırsa yurt dışında saklanabilir. Örneğin bir personel giriş-çıkış terminali yüz veya parmak izi şablonlarını ERP'de tutuyorsa bu veritabanı Özbekistan'da kalmalıdır. Ayrıntılar ERP'de veri güvenliği yazısında.
Kontrol listesi: destek düzgün kurulmuş mu?
- ☐ Hata ile yeni talep arasındaki sınır yazılı olarak kararlaştırıldı.
- ☐ SLA'da öncelik seviyeleri, yanıt ve çözüm süreleri var.
- ☐ Talepler tek resmi kanaldan alınıyor.
- ☐ Her departmanda birinci hat olarak bir anahtar kullanıcı var.
- ☐ Yedek alınıyor ve geri yükleme test edildi.
- ☐ Geliştirme talepleri tek listede ve tek sorumlu üzerinden.
- ☐ Sağlayıcı her ay talepler ve saatler hakkında rapor veriyor.
- ☐ Sahip olma maliyeti yıllık bütçede ayrı bir kalem.
- ☐ Kaynak kodu, erişimler ve dokümantasyon şirket adına.
Sonuç
ERP tek seferlik bir satın alma değildir. Çalışmaya başladığı ilk günden itibaren düzenli bakım isteyen bir üretim ekipmanıdır: kontrol, onarım ve yeni işlere uyarlama. Desteği ve geliştirmeyi ayırın, SLA'yı rakamlarla yazın ve sahip olma maliyetini önceden planlayın. Böylece sistem bir yıl sonra da işletmenin gerçek süreçlerine uyar, işletme maliyeti de sürpriz yaratmaz.
Sık sorulan sorular
ERP desteği ne kadar tutar?
Herkese uyan bir fiyat yok. Fiyat kullanıcı sayısına, entegrasyonlara, hizmet saatlerine ve SLA'daki yanıt sürelerine bağlıdır. Planlarken desteği, sunucuyu ve geliştirmeyi ayrı kalemler olarak hesaplayın ve birkaç yıllık toplama bakın.
Yanıt süresi ile çözüm süresi arasındaki fark nedir?
Yanıt süresi, sağlayıcının talebi kabul edip üzerinde çalışıldığını teyit ettiği andır. Çözüm süresi, sorunun giderildiği ya da geçici çözümün sunulduğu andır. İkisini SLA'da ayrı ayrı yazın; yoksa hızlı yanıt verip yavaş düzeltmek mümkün olur.
Kullanılmayan geliştirme saatleri bir sonraki aya devreder mi?
Bu sözleşmeye bağlıdır. Bazı sağlayıcılar saatlerin bir iki ay devretmesine izin verir, bazıları vermez. Önemli olan bunu baştan yazılı hale getirmek ve her ay saat raporu istemektir.
Sağlayıcıyı değiştirmek gerekirse sisteme ne olur?
Kaynak kodu, dokümantasyon ve sunucu erişimleri şirket adına ise yeni ekip işe devam edebilir. Bu yüzden bu konuyu değişiklik gerektiğinde değil, sözleşmeyi imzalarken çözün.
Sisteminiz Özbekistan'da canlıda. Peki nasıl ayakta tutacaksınız?
Talep sürecini, SLA koşullarını ve geliştirme planını birlikte gözden geçirelim; yerel operasyonunuza uyan destek modelini sakin bir şekilde seçelim.